|

«غرب واقعی» حکایت تنهایی انسان امروز

شوالیه در غرب واقعی

هادی مهری: «غرب واقعی» نوشته «سم شپرد» و ترجمه «داریوش مهرجویی»، است که نشر هرمس آن را به بازار روانه کرده است و این روزها در سالن البرز پردیس سینمایی کوروش با بازی تحسین‌برانگیز امین حیایی، جمال مرتضوی، محمد خلج‌زاده و جمیله فردین روی صحنه رفته است. غرب واقعی حکایت دو برادر است که یکی دزد و دیگری نویسنده است و در جریان نمایش‌نامه، پارادوکس موجود به‌سوی همگرایی دوسویه‌اي می‌رود و هرچه نمایش پیش می‌رود، جایگزینی و تبدیل شخصیت‌های این دو با حضور یک تهیه‌کننده هالیوودی و در آخر حضور مادر رنگ تازه‌ای می‌گیرد. داستان غرب واقعی، داستان جهان غم‌انگیز انسان امروز است؛ جهان بی‌عشقی و دور از کرامت انسانی و جهان زیاده‌خواهی‌ها و جهان اعتراض مادرانه نسل‌های قبل به وضعیت اکنون پسران و فرزندانشان. تعهد داریوش مهرجویی در انتخاب و اجرای این نمایش‌نامه بیانگر روحیه شرافت‌مند، انسانی و اجتماعی او در همه آثارش است که همه ما از او سراغ داریم.
از دید یک ناظر اولین سؤال‌ها می‌تواند اینها باشد که چرا داریوش مهرجویی برای دومین‌بار به سراغ تجربه تئاتر می‌رود و آیا تئاترش درحد تجربه است یا به استانداردهای تئاتر حرفه‌ای دور یا نزدیک است و آیا اصولا ربطی به وضعیت فیلم‌های آخر او دارد و البته چرا آن را در یک مجتمع غیرتئاتری روی صحنه برده است و جواب‌ها می‌تواند اینها باشد که داریوش مهرجویی با قدرت و جرئتی که در تغییر ژانرهای سینمایی‌اش از ابتدا داشته، از منظر موضوعی یا همین چند فیلم آخر در حوزه تکنیک؛ مثلا فیلم‌برداری از آثارش که دوربین روی دست و فیلم‌برداری سیال پیشرو و تدوین فرمالیستی را در دستور کار خود قرار داده، نشان داده هرگز از تجربه‌کردن و ریسک هراسی ندارد و حتی از تیغ‌های مؤدب منتقدان و البته گاه نفس‌های آلوده‌ای که در جامعه هنری مدام مشغول سم‌پاشی هستند، نمی‌ترسد. در بخش دوم هم باید گفت با تجربه نسبتا موفقی که در تئاتر اولش از اوژن یونسکو به نام «درس» با بازی چهره‌های شناخته‌شده‌ ارائه داد، نشان داده است که وقتی با آن‌همه نابازیگر در سینما شاهکارهایی را خلق کرده آن‌قدر نگاه و اندیشه دارد که با بازیگران حرفه‌ای و تلفیقی در تئاتر کم نیاورد و اگرنه، کاری درنهایتِ موفقیت را انجام ندهد بلکه اقتدار و اتوریته آگاهی، کارگردانی و زیبایی‌شناسی‌اش را به رخ بکشد که در همین اثر تازه او، «غرب واقعی» هم این مهم به چشم می‌خورد؛ اثری که نوآوری مهرجویی در بهره‌مندی از بخش میان‌پرده‌های سینمایی با هنر مثال‌زدنی و تصویربرداری تورج اصلانی؛ اثر تازه‌اش هرچند با سیاست سکوت و حذف برخی که از این اتفاق خوشحال نیستند مواجه شده اما استانداردها و بیشتر از آنها را داراست، اگر منصفانه قضاوت کنیم. در بخش دیگر باور من و بسیاری بر این است و عیان است که مهرجویی با حضور در عرصه حرفه‌ای تئاتر به جلب توجه بیشتر جامعه دور از تئاتر و به مرکزیت‌آمدن این حوزه کمک شایانی کرده است و بخشی از جامعه تئاتری که سعی در سکوت یا تخریب دارند، باید بدانند که درواقع مهرجویی خدمت بزرگی به آنها کرده است. مگر اینکه خود بخواهند در پیله خود بمانند. به هر جهت این تعامل بین تئاتر و سینما امری است که چون جهانی‌شدن در حال شکل‌ گرفتن و کامل‌شدن است و دیالوگی که حتی بین ژانرهای مختلف هنری درحال ظهورکردن است به شاکله و ساختار هنر امروزی و داشتن شخصیت‌های آرتیستیک و بیسیک چون غرب کمک می‌کند و از تک‌صدایی و تفکرات دیکتاتوری فاصله می‌گیرد؛ همان‌گونه که چهره‌هایی در هالیوود و غرب هستند که چون بون ‌ژوی یا فرانک سیناترا، خواننده و بازیگر هستند و با تغییر ژانر، جوایز مهم اسکار و گِرَمی دریافت می‌کنند و در سطح جهانی مطرح می‌شوند، هرچند تئاتر و سینما از یک خانواده هستند و با اینکه مهرجویی پیانو و سنتور را حرفه‌ای می‌نوازد به‌دنبال ارائه آلبوم یا اثری از ژانر موسیقی نرفته است! در پاسخ به سؤال آخر هم باید بگویم که انتخاب پردیس سینمایی کوروش به‌دلیل کیفیت مناسب پخش پرده‌ای و صدا بوده و از سوی دیگر وقتی بخش خصوصی پا به عرصه هنر گذاشته و سرمایه عظیمی را در بازی برد - برد برای ارتقای سطح اقتصادی و هنری و فرهنگی به کار برده چرا باید با تنگ‌نظری یا بایکوت و بهانه‌گیری با آن برخورد شود. تا کی باید دست‌ها و چشممان به سوی تئاترشهر و ایرا‌نشهر و سنگلج دراز باشد؟ آیا نباید به چند مرکزی بیندیشیم که باعث رونق و فراگیرترشدن تئاتر می‌شوند؟ آیا توجه و همکاری با مراکز
فرهنگی-‌اقتصادی باعث دلگرمی بخش خصوصی در تأسیس مراکز حرفه‌ای و در شأن هنرمندان نمی‌شود، آیا به مدیریت دولت بر مراکز دولتی دلخوش‌تریم؟ اما باید به این مسئله هم اذعان کرد که این مرحله‌ گذار و نزدیک‌شدن نظرات و انتظارات بخش خصوصی و جامعه هنری نیاز به سپری‌شدن مرحله‌ گذار دارد و داریوش مهرجویی حتی با انتخاب سالن اجرا هم آوانگاردبودنش را حفظ كرده و به اثبات رسانده است.
اما در آخر مسئله‌ای که در حواشی اجرای غرب واقعی داریوش مهرجویی پیش آمد اجرای دیگری بود که البته کمتر خبری از آن شنیده شد. گویا سال گذشته کارگردان جوانی اجازه استفاده از متن ترجمه داریوش مهرجویی را از ایشان می‌گیرد و بعد از نزدیک به هشت ماه که نمایش را به صحنه نمی‌برد آقای مهرجویی به ایشان اعلام می‌کند که خودم قصد تولید آن را دارم و کارگردان جوان هم با استفاده از چهره و اندیشه خاص مسعود فراستی، به‌عنوان مشاور با چندین تغییر تاریخ اجرای داریوش مهرجویی بعد از یک سال، تاریخ شب اول را دقیقا با اجرای داریوش مهرجویی یکی می‌کند و گمان نویسنده این است که آقای مسعود فراستی، چنین برنامه‌ای را طرح‌ریزی کرده که کارگردان جوان ما با حمایت ایشان و طیف تئاتری مسئله را به مقایسه و تخریب بکشانند که در آخر باید بگویم بی‌حرمتی به ساحت خوبان قشنگ نیست و ما از آن رو بزرگیم که بر شانه بزرگان ایستاده‌ایم.

هادی مهری: «غرب واقعی» نوشته «سم شپرد» و ترجمه «داریوش مهرجویی»، است که نشر هرمس آن را به بازار روانه کرده است و این روزها در سالن البرز پردیس سینمایی کوروش با بازی تحسین‌برانگیز امین حیایی، جمال مرتضوی، محمد خلج‌زاده و جمیله فردین روی صحنه رفته است. غرب واقعی حکایت دو برادر است که یکی دزد و دیگری نویسنده است و در جریان نمایش‌نامه، پارادوکس موجود به‌سوی همگرایی دوسویه‌اي می‌رود و هرچه نمایش پیش می‌رود، جایگزینی و تبدیل شخصیت‌های این دو با حضور یک تهیه‌کننده هالیوودی و در آخر حضور مادر رنگ تازه‌ای می‌گیرد. داستان غرب واقعی، داستان جهان غم‌انگیز انسان امروز است؛ جهان بی‌عشقی و دور از کرامت انسانی و جهان زیاده‌خواهی‌ها و جهان اعتراض مادرانه نسل‌های قبل به وضعیت اکنون پسران و فرزندانشان. تعهد داریوش مهرجویی در انتخاب و اجرای این نمایش‌نامه بیانگر روحیه شرافت‌مند، انسانی و اجتماعی او در همه آثارش است که همه ما از او سراغ داریم.
از دید یک ناظر اولین سؤال‌ها می‌تواند اینها باشد که چرا داریوش مهرجویی برای دومین‌بار به سراغ تجربه تئاتر می‌رود و آیا تئاترش درحد تجربه است یا به استانداردهای تئاتر حرفه‌ای دور یا نزدیک است و آیا اصولا ربطی به وضعیت فیلم‌های آخر او دارد و البته چرا آن را در یک مجتمع غیرتئاتری روی صحنه برده است و جواب‌ها می‌تواند اینها باشد که داریوش مهرجویی با قدرت و جرئتی که در تغییر ژانرهای سینمایی‌اش از ابتدا داشته، از منظر موضوعی یا همین چند فیلم آخر در حوزه تکنیک؛ مثلا فیلم‌برداری از آثارش که دوربین روی دست و فیلم‌برداری سیال پیشرو و تدوین فرمالیستی را در دستور کار خود قرار داده، نشان داده هرگز از تجربه‌کردن و ریسک هراسی ندارد و حتی از تیغ‌های مؤدب منتقدان و البته گاه نفس‌های آلوده‌ای که در جامعه هنری مدام مشغول سم‌پاشی هستند، نمی‌ترسد. در بخش دوم هم باید گفت با تجربه نسبتا موفقی که در تئاتر اولش از اوژن یونسکو به نام «درس» با بازی چهره‌های شناخته‌شده‌ ارائه داد، نشان داده است که وقتی با آن‌همه نابازیگر در سینما شاهکارهایی را خلق کرده آن‌قدر نگاه و اندیشه دارد که با بازیگران حرفه‌ای و تلفیقی در تئاتر کم نیاورد و اگرنه، کاری درنهایتِ موفقیت را انجام ندهد بلکه اقتدار و اتوریته آگاهی، کارگردانی و زیبایی‌شناسی‌اش را به رخ بکشد که در همین اثر تازه او، «غرب واقعی» هم این مهم به چشم می‌خورد؛ اثری که نوآوری مهرجویی در بهره‌مندی از بخش میان‌پرده‌های سینمایی با هنر مثال‌زدنی و تصویربرداری تورج اصلانی؛ اثر تازه‌اش هرچند با سیاست سکوت و حذف برخی که از این اتفاق خوشحال نیستند مواجه شده اما استانداردها و بیشتر از آنها را داراست، اگر منصفانه قضاوت کنیم. در بخش دیگر باور من و بسیاری بر این است و عیان است که مهرجویی با حضور در عرصه حرفه‌ای تئاتر به جلب توجه بیشتر جامعه دور از تئاتر و به مرکزیت‌آمدن این حوزه کمک شایانی کرده است و بخشی از جامعه تئاتری که سعی در سکوت یا تخریب دارند، باید بدانند که درواقع مهرجویی خدمت بزرگی به آنها کرده است. مگر اینکه خود بخواهند در پیله خود بمانند. به هر جهت این تعامل بین تئاتر و سینما امری است که چون جهانی‌شدن در حال شکل‌ گرفتن و کامل‌شدن است و دیالوگی که حتی بین ژانرهای مختلف هنری درحال ظهورکردن است به شاکله و ساختار هنر امروزی و داشتن شخصیت‌های آرتیستیک و بیسیک چون غرب کمک می‌کند و از تک‌صدایی و تفکرات دیکتاتوری فاصله می‌گیرد؛ همان‌گونه که چهره‌هایی در هالیوود و غرب هستند که چون بون ‌ژوی یا فرانک سیناترا، خواننده و بازیگر هستند و با تغییر ژانر، جوایز مهم اسکار و گِرَمی دریافت می‌کنند و در سطح جهانی مطرح می‌شوند، هرچند تئاتر و سینما از یک خانواده هستند و با اینکه مهرجویی پیانو و سنتور را حرفه‌ای می‌نوازد به‌دنبال ارائه آلبوم یا اثری از ژانر موسیقی نرفته است! در پاسخ به سؤال آخر هم باید بگویم که انتخاب پردیس سینمایی کوروش به‌دلیل کیفیت مناسب پخش پرده‌ای و صدا بوده و از سوی دیگر وقتی بخش خصوصی پا به عرصه هنر گذاشته و سرمایه عظیمی را در بازی برد - برد برای ارتقای سطح اقتصادی و هنری و فرهنگی به کار برده چرا باید با تنگ‌نظری یا بایکوت و بهانه‌گیری با آن برخورد شود. تا کی باید دست‌ها و چشممان به سوی تئاترشهر و ایرا‌نشهر و سنگلج دراز باشد؟ آیا نباید به چند مرکزی بیندیشیم که باعث رونق و فراگیرترشدن تئاتر می‌شوند؟ آیا توجه و همکاری با مراکز
فرهنگی-‌اقتصادی باعث دلگرمی بخش خصوصی در تأسیس مراکز حرفه‌ای و در شأن هنرمندان نمی‌شود، آیا به مدیریت دولت بر مراکز دولتی دلخوش‌تریم؟ اما باید به این مسئله هم اذعان کرد که این مرحله‌ گذار و نزدیک‌شدن نظرات و انتظارات بخش خصوصی و جامعه هنری نیاز به سپری‌شدن مرحله‌ گذار دارد و داریوش مهرجویی حتی با انتخاب سالن اجرا هم آوانگاردبودنش را حفظ كرده و به اثبات رسانده است.
اما در آخر مسئله‌ای که در حواشی اجرای غرب واقعی داریوش مهرجویی پیش آمد اجرای دیگری بود که البته کمتر خبری از آن شنیده شد. گویا سال گذشته کارگردان جوانی اجازه استفاده از متن ترجمه داریوش مهرجویی را از ایشان می‌گیرد و بعد از نزدیک به هشت ماه که نمایش را به صحنه نمی‌برد آقای مهرجویی به ایشان اعلام می‌کند که خودم قصد تولید آن را دارم و کارگردان جوان هم با استفاده از چهره و اندیشه خاص مسعود فراستی، به‌عنوان مشاور با چندین تغییر تاریخ اجرای داریوش مهرجویی بعد از یک سال، تاریخ شب اول را دقیقا با اجرای داریوش مهرجویی یکی می‌کند و گمان نویسنده این است که آقای مسعود فراستی، چنین برنامه‌ای را طرح‌ریزی کرده که کارگردان جوان ما با حمایت ایشان و طیف تئاتری مسئله را به مقایسه و تخریب بکشانند که در آخر باید بگویم بی‌حرمتی به ساحت خوبان قشنگ نیست و ما از آن رو بزرگیم که بر شانه بزرگان ایستاده‌ایم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.