|

دولت و اقتصاد دو روی یک سکه

ولی فهیمی. کارشناس برنامه‌ریزی

میزان موفقیت دولت‌ها در دوران حاکمیت و پایداری مدیریت در اداره امور، با برنامه‌ها و نحوه عملکرد آنها در حوزه‌های اقتصادی بستگی تنگاتنگ و نقش تعیین‌کننده دارد. در شرایط کنونی دنیا در انتظار نظمی نوین برای اداره بهینه اقتصاد است که ایجاد چنین نظمی و استقرار مدیریتی چنین گسترده و توانا بسیار دشوار است و پیچیدگی‌های عدیده و متغیرهای ناشناخته در معیارهای مدیریتی، ساختاری و قواعد بازی دارد و توفیق در این میدان پرآشوب، مستلزم فراهم‌کردن اسباب بزرگی و ایجاد فضای مناسب برای حضور عوامل مولد و کارآمد حوزه تأثیر است.
جوامع اولیه در محیط‌های بسته اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و جغرافیایی با بضاعت‌های محدود قادر به برقراری توازن در اداره امور از طریق حکومت‌های محلی و اقتصاد محلی بودند. این نظم پس از گذشت زمان و گسترش حوزه نفوذ حکومت‌های محلی به‌لحاظ رشد و توسعه و تحولات اجتماعی در زمینه‌های علوم و فنون و دست‌یافتن به ابزارها و تکنولوژی‌های جدید، به‌ناچار از وضعیت حکومت‌های محلی به حکومت‌های ملی و به‌تبع آن اقتصاد ملی شکل گرفت و این روند نیز تا دهه 1980 میلادی در اداره جوامع و اقتدار دولت‌ها کم‌وبیش کارآمد بود و از آن پس و هم‌زمان با ارائه و اشاعه ایده اقتصاد یا تجارت جهانی (WTO) در محیطی باز و رقابتی شدید با فراهم‌نبودن شرایط برای تشکیل حکومت جهانی این تفکر یا نگرش بدون امکان مدیریت متمرکز دچار آشفتگی و عدم‌تعادل در اداره امور دولت‌های ملی شد و دولت‌ها دچار سردرگمی عجیبی شده و در بهت و حیرت اینکه چگونه می‌توان بدون داشتن اقتصادی مستقل به ثبات و استقلال د‌ولت‌های ملی امیدوار بود. این بیم و امید و نگرانی‌های مستمر ناشی از پیامدهای این نظم ناپایدار موجی را ایجاد کرد که ثبات و نظم قبلی را بی‌اعتبار و دنیا را در شرایط انتظار و توقف از حرکت در مسیر گذشته به چالش کشید و تاکنون هم استقرار نظم جایگزین و قابل قبولی که با وزن شعار تجارت جهانی برابری کند به صورت رسمی مشاهده نشده است. یا نظم جدید فاقد جهات عملیاتی بوده؛ زیرا این نظم یا نگاه عمدتا متوجه تجارت یا اقتصاد جهانی است و حال آنکه پیش‌نیاز اقتصاد جهانی، حکومت جهانی است و خلأ مدیریت یا حکومت جهانی و مهیانبودن زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی برای ورود به بازارهای جدید تعریف شده و فقدان مدیریت متمرکز و حاضرنبودن در صحنه جهانی کار را دشوار و اقتصاد جهان را دچار بحران و آسیب شدید عدم تعادل کرده است.
در یک دوره بسیار کوتاه ایده اقتصاد یا تجارت جهانی بدون حکومت جهانی به‌علت عدم اعمال مدیریت یکپارچه و بدون برقراری عدالت در کنترل شرایط با شکست مواجه شد و پیامدهای گسترده و سنگین این شکست این بار دنیا را درگیر کرد. گرچه در این راستا جهان سوم از مزایا و فواید اقتصاد یا تجارت جهانی سودی نبرد ولیکن ناخواسته در زیان‌های این پدیده ناموفق شریک و سهیم شد زیرا فضای تجارت یا اقتصاد جهانی همچون اقیانوسی است که هر موجی را به سواحل خود منتقل و خواه و ناخواه سواحل ساختارنیافته از این موج‌های حساب‌نشده و غیرمنتظره شدیدا آسیب دیده و تخریب می‌شوند. تحلیل فرایند بحران پیش‌رو و بررسی تهدیدها و فرصت‌های حاصل از این رویکرد می‌تواند در انتخاب مسیر آینده و اصلاح عملکرد مدیریت جهانی مؤثر باشد و ادامه راه، نیازمند مشارکت در مطالعات دقیق و عمیق و آسیب‌شناسی همه‌جانبه از منظر صاحبنظران و پژوهشگران آگاه باتجربه و مسلط به امور اقتصادی جوامع درگیر است که با اندیشه جهانی منطقه‌ای عمل کنند. زیرا شرایط کنونی ایجاب می‌کند تا با اطلاعات کافی از وضعیت تولید، توزیع، تقاضا، عرضه و شناخت وضع موجود، همه کشورها برای برخورداری از امکانات، منابع و فرصت‌های بالقوه جهانی برنامه‌ریزی و گزینه‌های پرسود و کم‌هزینه را که منجر به تولید ثروت بیشتر می‌شود، برای بقا و دوام جوامع در آینده انتخاب کنند و تا سر حد امکان با دانش و تلاش در جهت به‌کارگیری یافته‌های مؤثر در اصلاح روند گذشته همت شود و به‌منظور امکان دسترسی به درآمدهای بیشتر برای نسل‌های آینده لازم است با بهره‌وری مناسب از منابع محدود، استفاده مطلوب و مؤثر شود تا در این بازار بدون مرز و محدوده تمامی ذی‌نفعان به طریقی احساس امنیت کنند و در پناه این احساس (احساس امنیت) برقراری تعادل و مدیریت نظم نوین میسر و رفتارهای اقتصادی در چارچوب‌های معقولی نظارت، مدیریت و پایش شود و در این بازار بسیار متنوع و نابرابر در تولید و توزیع، منافع انسان‌ها از بابت منابع طبیعی و ثروت‌های ملی تأمین و تعادل نسبی برقرار شود.

میزان موفقیت دولت‌ها در دوران حاکمیت و پایداری مدیریت در اداره امور، با برنامه‌ها و نحوه عملکرد آنها در حوزه‌های اقتصادی بستگی تنگاتنگ و نقش تعیین‌کننده دارد. در شرایط کنونی دنیا در انتظار نظمی نوین برای اداره بهینه اقتصاد است که ایجاد چنین نظمی و استقرار مدیریتی چنین گسترده و توانا بسیار دشوار است و پیچیدگی‌های عدیده و متغیرهای ناشناخته در معیارهای مدیریتی، ساختاری و قواعد بازی دارد و توفیق در این میدان پرآشوب، مستلزم فراهم‌کردن اسباب بزرگی و ایجاد فضای مناسب برای حضور عوامل مولد و کارآمد حوزه تأثیر است.
جوامع اولیه در محیط‌های بسته اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و جغرافیایی با بضاعت‌های محدود قادر به برقراری توازن در اداره امور از طریق حکومت‌های محلی و اقتصاد محلی بودند. این نظم پس از گذشت زمان و گسترش حوزه نفوذ حکومت‌های محلی به‌لحاظ رشد و توسعه و تحولات اجتماعی در زمینه‌های علوم و فنون و دست‌یافتن به ابزارها و تکنولوژی‌های جدید، به‌ناچار از وضعیت حکومت‌های محلی به حکومت‌های ملی و به‌تبع آن اقتصاد ملی شکل گرفت و این روند نیز تا دهه 1980 میلادی در اداره جوامع و اقتدار دولت‌ها کم‌وبیش کارآمد بود و از آن پس و هم‌زمان با ارائه و اشاعه ایده اقتصاد یا تجارت جهانی (WTO) در محیطی باز و رقابتی شدید با فراهم‌نبودن شرایط برای تشکیل حکومت جهانی این تفکر یا نگرش بدون امکان مدیریت متمرکز دچار آشفتگی و عدم‌تعادل در اداره امور دولت‌های ملی شد و دولت‌ها دچار سردرگمی عجیبی شده و در بهت و حیرت اینکه چگونه می‌توان بدون داشتن اقتصادی مستقل به ثبات و استقلال د‌ولت‌های ملی امیدوار بود. این بیم و امید و نگرانی‌های مستمر ناشی از پیامدهای این نظم ناپایدار موجی را ایجاد کرد که ثبات و نظم قبلی را بی‌اعتبار و دنیا را در شرایط انتظار و توقف از حرکت در مسیر گذشته به چالش کشید و تاکنون هم استقرار نظم جایگزین و قابل قبولی که با وزن شعار تجارت جهانی برابری کند به صورت رسمی مشاهده نشده است. یا نظم جدید فاقد جهات عملیاتی بوده؛ زیرا این نظم یا نگاه عمدتا متوجه تجارت یا اقتصاد جهانی است و حال آنکه پیش‌نیاز اقتصاد جهانی، حکومت جهانی است و خلأ مدیریت یا حکومت جهانی و مهیانبودن زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی برای ورود به بازارهای جدید تعریف شده و فقدان مدیریت متمرکز و حاضرنبودن در صحنه جهانی کار را دشوار و اقتصاد جهان را دچار بحران و آسیب شدید عدم تعادل کرده است.
در یک دوره بسیار کوتاه ایده اقتصاد یا تجارت جهانی بدون حکومت جهانی به‌علت عدم اعمال مدیریت یکپارچه و بدون برقراری عدالت در کنترل شرایط با شکست مواجه شد و پیامدهای گسترده و سنگین این شکست این بار دنیا را درگیر کرد. گرچه در این راستا جهان سوم از مزایا و فواید اقتصاد یا تجارت جهانی سودی نبرد ولیکن ناخواسته در زیان‌های این پدیده ناموفق شریک و سهیم شد زیرا فضای تجارت یا اقتصاد جهانی همچون اقیانوسی است که هر موجی را به سواحل خود منتقل و خواه و ناخواه سواحل ساختارنیافته از این موج‌های حساب‌نشده و غیرمنتظره شدیدا آسیب دیده و تخریب می‌شوند. تحلیل فرایند بحران پیش‌رو و بررسی تهدیدها و فرصت‌های حاصل از این رویکرد می‌تواند در انتخاب مسیر آینده و اصلاح عملکرد مدیریت جهانی مؤثر باشد و ادامه راه، نیازمند مشارکت در مطالعات دقیق و عمیق و آسیب‌شناسی همه‌جانبه از منظر صاحبنظران و پژوهشگران آگاه باتجربه و مسلط به امور اقتصادی جوامع درگیر است که با اندیشه جهانی منطقه‌ای عمل کنند. زیرا شرایط کنونی ایجاب می‌کند تا با اطلاعات کافی از وضعیت تولید، توزیع، تقاضا، عرضه و شناخت وضع موجود، همه کشورها برای برخورداری از امکانات، منابع و فرصت‌های بالقوه جهانی برنامه‌ریزی و گزینه‌های پرسود و کم‌هزینه را که منجر به تولید ثروت بیشتر می‌شود، برای بقا و دوام جوامع در آینده انتخاب کنند و تا سر حد امکان با دانش و تلاش در جهت به‌کارگیری یافته‌های مؤثر در اصلاح روند گذشته همت شود و به‌منظور امکان دسترسی به درآمدهای بیشتر برای نسل‌های آینده لازم است با بهره‌وری مناسب از منابع محدود، استفاده مطلوب و مؤثر شود تا در این بازار بدون مرز و محدوده تمامی ذی‌نفعان به طریقی احساس امنیت کنند و در پناه این احساس (احساس امنیت) برقراری تعادل و مدیریت نظم نوین میسر و رفتارهای اقتصادی در چارچوب‌های معقولی نظارت، مدیریت و پایش شود و در این بازار بسیار متنوع و نابرابر در تولید و توزیع، منافع انسان‌ها از بابت منابع طبیعی و ثروت‌های ملی تأمین و تعادل نسبی برقرار شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.