|

خدا را شکر هنوز زنده‌ام

سابرينا رزاق‌حسين

خدا را شاکرم که پس از یک تجربه حج غم‌انگیز، هنوز زنده‌ام و از همه مسلمانان می‌خواهم به رفتار غیرانسانی با زائران خانه خدا اعتراض کنند. دراین‌باره تغییرات رادیکال مورد نیاز است. با گردهم‌آمدن دو میلیون ‌نفر در یک شهر کوچک، احتمال می‌دادیم برای انجام مناسک حج، برخی مسائل ناراحت‌کننده رخ دهد؛ اما در بدو امر، فکر می‌کردم تحمل این شرایط، فرصتی است برای عمل‌‌کردن به صبری که در دین‌مان اسلام آمده است، آن هم در یکی از مقدس‌ترین شهرهای ما؛ بنابراین ما با امید، به راهپیمایی خود ادامه می‌دادیم. اما با هوای گرم مکه، که دمای آن بالای 40 درجه بود و عملکرد سخت‌گیرانه پلیس و جمعیت زیاد، فشاری بی‌رحمانه رخ می‌داد. همچنان‌که روزها می‌گذشت، من نمی‌دانستم بین آرامش معنوی و ناخرسندی تجربه‌شده‌ام در محدوده مسجدالحرام و اماکن مقدسه، تغایر شدیدی احساس کنم یا نکنم، نمی‌توانستم بین اضطراب و غمی که به‌وسیله آنها که مسئول نظم بودند به ما تحمیل می‌شد، تمایزی قائل شوم. قبل از ورودم به عربستان سعودی به همراه والدینم برای انجام زیارت حج، معتقد بودم یکی از ثروتمندترین کشورهای مسلمان در جهان، آن‌قدر سازماندهی دارد که مراسم و مناسک حج را تسهیل کند؛ اما اینک به انگلستان بازگشته‌ام. خدا را شکر می‌کنم که هنوز زنده‌ام؛ ولی ‌هنوز به‌خاطر چیزی که شاهد آن بوده‌ام مضطربم. من کاملا می‌فهمم که چرا صدها نفر از حاجیان زیر دست‌وپا مانده‌اند و عملا خفه‌ شده‌اند و معتقد نیستم که بتوان از «اراده و تقدیر الهی» به‌عنوان دلیلی برای این فاجعه استفاده کرد.

از اینکه به سوی مکه می‌رفتیم خوشحال و به هیجان آمده بودم، اما اتفاق، تکان‌دهنده بود؛ حتی رفت‌و‌برگشت به مسجدالحرام و سایر اماکن مقدسه، دردناک و غم‌انگیز بود. گرمای هوا در میان سایر آزمون‌ها، بزرگ‌ترین آزمون بود. بسیاری از حجاج، خسته و درمانده شده و بسیاری از آنها آب زیادی به‌واسطه تعریق از دست داده بودند. فقط چند مسیر پرازدحام در میان همه مسیرهای عبوری دارای آب‌سردکن بودند. برخی از مسیرهای مشترک عبوری زائران، برای نمونه مسیرهایی که به «رمی ‌جمرات» منتهی می‌شدند، منبع آب نداشتند. به غیر از حضور پلیس‌های جوانی که گاهی به صورت حجاج آب می‌پاشیدند، آبی در کار نبود. رفتار و مهارت‌های ارتباطی راهنماها و پلیس‌هایی که در اطراف و داخل مسجدالحرام به‌کار گمارده شده بودند، بسیار بد بود. با توجه به حضور زائران از صدها کشور در مکه و مدینه، انسان فکر می‌کند باید حداقل یک زبان دیگر در کنار زبان عربی برای برقراری ارتباط وجود داشته باشد؛ اما این‌طور نبود. نه‌تنها چنین نبود، بلکه رفتار تهاجمی مأمورانی که بر سر زائران داد می‌کشیدند و به آنها هجوم می‌آوردند، باعث تحقیر می‌شد. هرگز هیچ‌کس با من یا والدینم با این وضع تحقیرآمیز سخن نگفته بود. به‌نظر می‌رسید که این تنها چیزی بود که پلیس‌های جوان مجاز بودند انجام دهند: فریاد‌کشیدن بر سر زائران با کلمه عربی «لا» و بستن مسیرهای ورودی، هر وقت که می‌خواستند و بدون اخطار و هشدار و بی‌آنکه جایگزینی برای آن ارائه دهند. این دلیل اصلی ازدحام و زیر دست‌وپاماندن حجاج در تمامی اماکن مقدسه مکه و مدینه بود. هنگامی‌که آنها راه خروجی را بستند و گفتند نمی‌توانیم تا قبل از اقامه نماز بعدی، مسجد را ترک کنیم، ما در مسجد بودیم. باید یک‌ساعت‌و‌نیم صبر می‌کردیم. پشت‌سر ما فشار فیزیکی صدها نفر از حجاج و ازدحام آنها شروع شده بود. این مسئله باعث اضطراب شدید، مستأصل‌شدن حجاج و تشنگی و کمبود هوا شده بود.
من مؤدبانه از اولین پلیس درخواست کردم و بعد عملا به گاردها التماس کردم که بگذارند ما بیرون برویم؛ زیرا داروی دیابت مادرم در هتل جا مانده بود و هتل در نزدیکی مسجدالحرام واقع شده و کاملا به ما نزدیک بود. قند خون مادرم افتاده بود؛ اما التماس‌های من به جایی نرسید. زمانی‌که تقریبا با چشم گریان التماس کردم اگر مادرم اینجا بیفتد و بمیرد چه کسی مسئول خواهد بود، پاسخ آنها فقط شانه بالا انداختن بود: «اگر بمیرد، خب مرده است!». من تجربیات دردناک دیگری هم دارم و می‌توانم از آنها سخن بگویم، چنان‌که هر زائر دیگری هم می‌تواند تجربیات غم‌انگیز خود را بازگو کند؛ اما اصرار بعضی‌ها مبنی‌بر اینکه مرگ صدها نفر از حجاج بیت‌الله‌الحرام خواست خدا بوده و بنابراین اجتناب‌ناپذیر است، پذیرفتنی نيست. معتقدم اسلام بر عقل استوار است. شما فقط هنگامی می‌توانید از اراده خداوند به‌عنوان علت رخ‌دادن واقعه بدی سخن بگویید که هر کاری را که در توان‌تان بوده برای جلوگیری از آن رخداد بد انجام داده باشید. من در مکه مسلمانان زیادی را دیده‌ام؛ اما عمل به اسلام را ندیده‌ام. من به چشم خود دیدم که آنها توجهی به ما ندارند. من از همه مسلمانان و حجاج می‌خواهم تا آنچه را که رخ داده به‌عنوان چالش یا بخشی از تجربه حج نپذیرند و به نمایندگان مجلس خود در کشورهای‌شان نامه بنویسند به شورای مسلمانان بریتانیا و از همه ارگان‌های اجتماعی مسلمانان در سراسر جهان برای بیان خشم خود از این واقعه استفاده کنند. زیارت خانه خدا باید برای روشن‌شدن قلوب و تغییریافتن زندگی مسلمانان باشد نه به‌خطر‌انداختن قلوب و خاتمه‌دادن به زندگی آنها. زمان آن فرارسیده که به خاطر زندگی خواهان برخورد با کسانی شویم که مسئول وقوع این فاجعه بوده‌اند.

خدا را شاکرم که پس از یک تجربه حج غم‌انگیز، هنوز زنده‌ام و از همه مسلمانان می‌خواهم به رفتار غیرانسانی با زائران خانه خدا اعتراض کنند. دراین‌باره تغییرات رادیکال مورد نیاز است. با گردهم‌آمدن دو میلیون ‌نفر در یک شهر کوچک، احتمال می‌دادیم برای انجام مناسک حج، برخی مسائل ناراحت‌کننده رخ دهد؛ اما در بدو امر، فکر می‌کردم تحمل این شرایط، فرصتی است برای عمل‌‌کردن به صبری که در دین‌مان اسلام آمده است، آن هم در یکی از مقدس‌ترین شهرهای ما؛ بنابراین ما با امید، به راهپیمایی خود ادامه می‌دادیم. اما با هوای گرم مکه، که دمای آن بالای 40 درجه بود و عملکرد سخت‌گیرانه پلیس و جمعیت زیاد، فشاری بی‌رحمانه رخ می‌داد. همچنان‌که روزها می‌گذشت، من نمی‌دانستم بین آرامش معنوی و ناخرسندی تجربه‌شده‌ام در محدوده مسجدالحرام و اماکن مقدسه، تغایر شدیدی احساس کنم یا نکنم، نمی‌توانستم بین اضطراب و غمی که به‌وسیله آنها که مسئول نظم بودند به ما تحمیل می‌شد، تمایزی قائل شوم. قبل از ورودم به عربستان سعودی به همراه والدینم برای انجام زیارت حج، معتقد بودم یکی از ثروتمندترین کشورهای مسلمان در جهان، آن‌قدر سازماندهی دارد که مراسم و مناسک حج را تسهیل کند؛ اما اینک به انگلستان بازگشته‌ام. خدا را شکر می‌کنم که هنوز زنده‌ام؛ ولی ‌هنوز به‌خاطر چیزی که شاهد آن بوده‌ام مضطربم. من کاملا می‌فهمم که چرا صدها نفر از حاجیان زیر دست‌وپا مانده‌اند و عملا خفه‌ شده‌اند و معتقد نیستم که بتوان از «اراده و تقدیر الهی» به‌عنوان دلیلی برای این فاجعه استفاده کرد.

از اینکه به سوی مکه می‌رفتیم خوشحال و به هیجان آمده بودم، اما اتفاق، تکان‌دهنده بود؛ حتی رفت‌و‌برگشت به مسجدالحرام و سایر اماکن مقدسه، دردناک و غم‌انگیز بود. گرمای هوا در میان سایر آزمون‌ها، بزرگ‌ترین آزمون بود. بسیاری از حجاج، خسته و درمانده شده و بسیاری از آنها آب زیادی به‌واسطه تعریق از دست داده بودند. فقط چند مسیر پرازدحام در میان همه مسیرهای عبوری دارای آب‌سردکن بودند. برخی از مسیرهای مشترک عبوری زائران، برای نمونه مسیرهایی که به «رمی ‌جمرات» منتهی می‌شدند، منبع آب نداشتند. به غیر از حضور پلیس‌های جوانی که گاهی به صورت حجاج آب می‌پاشیدند، آبی در کار نبود. رفتار و مهارت‌های ارتباطی راهنماها و پلیس‌هایی که در اطراف و داخل مسجدالحرام به‌کار گمارده شده بودند، بسیار بد بود. با توجه به حضور زائران از صدها کشور در مکه و مدینه، انسان فکر می‌کند باید حداقل یک زبان دیگر در کنار زبان عربی برای برقراری ارتباط وجود داشته باشد؛ اما این‌طور نبود. نه‌تنها چنین نبود، بلکه رفتار تهاجمی مأمورانی که بر سر زائران داد می‌کشیدند و به آنها هجوم می‌آوردند، باعث تحقیر می‌شد. هرگز هیچ‌کس با من یا والدینم با این وضع تحقیرآمیز سخن نگفته بود. به‌نظر می‌رسید که این تنها چیزی بود که پلیس‌های جوان مجاز بودند انجام دهند: فریاد‌کشیدن بر سر زائران با کلمه عربی «لا» و بستن مسیرهای ورودی، هر وقت که می‌خواستند و بدون اخطار و هشدار و بی‌آنکه جایگزینی برای آن ارائه دهند. این دلیل اصلی ازدحام و زیر دست‌وپاماندن حجاج در تمامی اماکن مقدسه مکه و مدینه بود. هنگامی‌که آنها راه خروجی را بستند و گفتند نمی‌توانیم تا قبل از اقامه نماز بعدی، مسجد را ترک کنیم، ما در مسجد بودیم. باید یک‌ساعت‌و‌نیم صبر می‌کردیم. پشت‌سر ما فشار فیزیکی صدها نفر از حجاج و ازدحام آنها شروع شده بود. این مسئله باعث اضطراب شدید، مستأصل‌شدن حجاج و تشنگی و کمبود هوا شده بود.
من مؤدبانه از اولین پلیس درخواست کردم و بعد عملا به گاردها التماس کردم که بگذارند ما بیرون برویم؛ زیرا داروی دیابت مادرم در هتل جا مانده بود و هتل در نزدیکی مسجدالحرام واقع شده و کاملا به ما نزدیک بود. قند خون مادرم افتاده بود؛ اما التماس‌های من به جایی نرسید. زمانی‌که تقریبا با چشم گریان التماس کردم اگر مادرم اینجا بیفتد و بمیرد چه کسی مسئول خواهد بود، پاسخ آنها فقط شانه بالا انداختن بود: «اگر بمیرد، خب مرده است!». من تجربیات دردناک دیگری هم دارم و می‌توانم از آنها سخن بگویم، چنان‌که هر زائر دیگری هم می‌تواند تجربیات غم‌انگیز خود را بازگو کند؛ اما اصرار بعضی‌ها مبنی‌بر اینکه مرگ صدها نفر از حجاج بیت‌الله‌الحرام خواست خدا بوده و بنابراین اجتناب‌ناپذیر است، پذیرفتنی نيست. معتقدم اسلام بر عقل استوار است. شما فقط هنگامی می‌توانید از اراده خداوند به‌عنوان علت رخ‌دادن واقعه بدی سخن بگویید که هر کاری را که در توان‌تان بوده برای جلوگیری از آن رخداد بد انجام داده باشید. من در مکه مسلمانان زیادی را دیده‌ام؛ اما عمل به اسلام را ندیده‌ام. من به چشم خود دیدم که آنها توجهی به ما ندارند. من از همه مسلمانان و حجاج می‌خواهم تا آنچه را که رخ داده به‌عنوان چالش یا بخشی از تجربه حج نپذیرند و به نمایندگان مجلس خود در کشورهای‌شان نامه بنویسند به شورای مسلمانان بریتانیا و از همه ارگان‌های اجتماعی مسلمانان در سراسر جهان برای بیان خشم خود از این واقعه استفاده کنند. زیارت خانه خدا باید برای روشن‌شدن قلوب و تغییریافتن زندگی مسلمانان باشد نه به‌خطر‌انداختن قلوب و خاتمه‌دادن به زندگی آنها. زمان آن فرارسیده که به خاطر زندگی خواهان برخورد با کسانی شویم که مسئول وقوع این فاجعه بوده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.