|

قصه‌های «زنان سرزمین من»

فخرالسادات محتشمی‌پور

جهان بر شانه‌هایم بود / در بی تاریخی زمانی تاریک/ از چینِ باورم زمین می‌لرزید/ نارِ استمطار به جانم/ در گرگ و میش تاریخ‌ها/ با فریادی خاموش / هفت جان داشتم و/ تحملی بی‌گزاف......../ زن بودم
روح‌انگیز کراچی
هفته گذشته دو نهاد آموزشی و پژوهشی به مناسبت روز شعر و ادب پارسی شب شعری با عنوان «زنان سرزمین من» برپا کردند.
در این برنامه علاوه بر شاعران پیش‌کسوت، از چند شاعر جوان تهرانی و شهرستانی هم دعوت شده بود تا اشعار منتخب خود را بخوانند. تلفیق نقش‌ها و رنگ‌ها و شعر و موسیقی شوری دوچندان به این محفل ادبی بخشیده بود و حس ناب زنانه-مادرانه که در قالب واژگان خلق شده بود، آن‌چنان دل‌انگیز و روح‌افزا بود که شرکت‌کنندگان گذر زمان را فراموش کرده بودند.
در طول برگزاری این برنامه و پس از آن به این موضوع فکر می‌کردم که چرا زنان ادیب و شاعر و هنرمند سرزمین من این‌گونه ناشناخته و گمنام مانده‌اند؟ هرچند انتظار استفاده از این اشعار در کتب درسی مدارس هم انتظار بیجایی نیست؛ اما دست‌کم چرا رسانه‌ها، به‌ویژه رسانه ملی به معرفی این عزیزان و آثار هنری و ادبی‌شان نمی‌پردازد؟
بی‌تردید بخش عمده‌ای از تجارب زنانه و عواطف و احساسات زنانه و مادرانه در قالب ادبیات منثور و منظوم، به مخاطب ارائه می‌شود؛ اما چه کسی است که نداند در عصر ارتباطات در گوشه‌ای نشستن و سرودن و نگاشتن و برای دل خود خواندن و مردمان را از این دل‌نوشته‌ها و جان‌سروده‌ها محروم نگاه‌داشتن سزاوار نیست و اینک که زنان می‌توانند نه فقط با نام مستعار یا صرفا استفاده از نسبت‌های خانوادگی دختر فلانی و همسر فلانی و مادر فلانی، بلکه به نام حقیقی خود سروده‌های‌شان را به گوش اهل ادب و مردمان هنردوست برسانند، باید آستین بالا زد و بر نشر ادبیات معاصر زنان همت گماشت.
تا دیروز اگر از مادران خود می‌خواستیم نام زنی شاعر را ببرند، جز پروین اعتصامی کسی را نمی‌شناختند و اگر پا از دایره زنان سنتی بیرون می‌گذاشتیم و بیشتر پرسش می‌کردیم، به فروغ می‌رسیدیم و سیمین بهبهانی؛ اما امروز جز در میان پژوهندگان «تاریخ»، «ادبیات» و «تاریخ ادبیات» و «مطالعات زنان» که با تاریخچه شاعران زن آشنایند عموم مردم از زنان شاعر در طول تاریخ و از شاعران معاصر چه میزان شناخت دارند؟ گیریم محافلی خاص با اشعار فاطمه راکعی آشنا باشند؛ اما بانو غزل تاجبخش را چند نفر می‌شناسند و بانو مهین زورقی و اقدس کاظمی و... را، چه رسد به شاعران جوانی که سروده‌های‌شان ما را با دنیای واقعی و ناشناخته زنان آشنا می‌کند. خوشبختانه برخی محققان و ادبیات‌پژوهان اقدامات ارجمندی در این زمینه داشته و دارند که خود و آثارشان باید شناخته و معرفی شوند، از جمله استاد روح‌انگیز کراچی که تخصصش تاریخ شعر زنان است و پایان‌نامه دکترای خود را با عنوان «نگرشی بر شاعره‌ها از مشروطیت تا سقوط سلطنت» به زبان انگلیسی و فارسی نگاشته است و کتاب‌ها و مقالات بسیاری درباره شاعرانی چون پروین اعتصامی، فروغ فرخزاد، عالمتاج قائم‌مقامی و مدیحه‌سرایان زن دارد. کتابِ هشت رساله در بیان احوال زنانش، خواندنی و مقام فرهنگی و ادبی‌اش تحسین‌برانگیز و درخور تجلیل است. استقبال خوب از برنامه شب شعر «زنان سرزمین من» و تجلیل از مقام فرهنگی و ادبی بانو روح‌انگیز کراچی با وجود اطلاع‌رسانی محدود، نشانگر نیازی بود که در این زمینه وجود دارد و فرصت محدودی که از سوی فرهنگسرای شفق در اختیار مؤسسه آوای مهربانی و مؤسسه راز قرار گرفت، آغازی برای پویش گستره‌ای ژرف از دنیای شاعرانه زنان رقم زد. بی‌شک این پویش که با جوششی درونی همراه است به مدد نهادهای مدنی و نیروهای داوطلب و پرشور می‌تواند آینه‌ای صیقلی در برابر زنان ایران عزیز قرار دهد تا خویشتن خویش را در آن به نظاره بنشینند.

جهان بر شانه‌هایم بود / در بی تاریخی زمانی تاریک/ از چینِ باورم زمین می‌لرزید/ نارِ استمطار به جانم/ در گرگ و میش تاریخ‌ها/ با فریادی خاموش / هفت جان داشتم و/ تحملی بی‌گزاف......../ زن بودم
روح‌انگیز کراچی
هفته گذشته دو نهاد آموزشی و پژوهشی به مناسبت روز شعر و ادب پارسی شب شعری با عنوان «زنان سرزمین من» برپا کردند.
در این برنامه علاوه بر شاعران پیش‌کسوت، از چند شاعر جوان تهرانی و شهرستانی هم دعوت شده بود تا اشعار منتخب خود را بخوانند. تلفیق نقش‌ها و رنگ‌ها و شعر و موسیقی شوری دوچندان به این محفل ادبی بخشیده بود و حس ناب زنانه-مادرانه که در قالب واژگان خلق شده بود، آن‌چنان دل‌انگیز و روح‌افزا بود که شرکت‌کنندگان گذر زمان را فراموش کرده بودند.
در طول برگزاری این برنامه و پس از آن به این موضوع فکر می‌کردم که چرا زنان ادیب و شاعر و هنرمند سرزمین من این‌گونه ناشناخته و گمنام مانده‌اند؟ هرچند انتظار استفاده از این اشعار در کتب درسی مدارس هم انتظار بیجایی نیست؛ اما دست‌کم چرا رسانه‌ها، به‌ویژه رسانه ملی به معرفی این عزیزان و آثار هنری و ادبی‌شان نمی‌پردازد؟
بی‌تردید بخش عمده‌ای از تجارب زنانه و عواطف و احساسات زنانه و مادرانه در قالب ادبیات منثور و منظوم، به مخاطب ارائه می‌شود؛ اما چه کسی است که نداند در عصر ارتباطات در گوشه‌ای نشستن و سرودن و نگاشتن و برای دل خود خواندن و مردمان را از این دل‌نوشته‌ها و جان‌سروده‌ها محروم نگاه‌داشتن سزاوار نیست و اینک که زنان می‌توانند نه فقط با نام مستعار یا صرفا استفاده از نسبت‌های خانوادگی دختر فلانی و همسر فلانی و مادر فلانی، بلکه به نام حقیقی خود سروده‌های‌شان را به گوش اهل ادب و مردمان هنردوست برسانند، باید آستین بالا زد و بر نشر ادبیات معاصر زنان همت گماشت.
تا دیروز اگر از مادران خود می‌خواستیم نام زنی شاعر را ببرند، جز پروین اعتصامی کسی را نمی‌شناختند و اگر پا از دایره زنان سنتی بیرون می‌گذاشتیم و بیشتر پرسش می‌کردیم، به فروغ می‌رسیدیم و سیمین بهبهانی؛ اما امروز جز در میان پژوهندگان «تاریخ»، «ادبیات» و «تاریخ ادبیات» و «مطالعات زنان» که با تاریخچه شاعران زن آشنایند عموم مردم از زنان شاعر در طول تاریخ و از شاعران معاصر چه میزان شناخت دارند؟ گیریم محافلی خاص با اشعار فاطمه راکعی آشنا باشند؛ اما بانو غزل تاجبخش را چند نفر می‌شناسند و بانو مهین زورقی و اقدس کاظمی و... را، چه رسد به شاعران جوانی که سروده‌های‌شان ما را با دنیای واقعی و ناشناخته زنان آشنا می‌کند. خوشبختانه برخی محققان و ادبیات‌پژوهان اقدامات ارجمندی در این زمینه داشته و دارند که خود و آثارشان باید شناخته و معرفی شوند، از جمله استاد روح‌انگیز کراچی که تخصصش تاریخ شعر زنان است و پایان‌نامه دکترای خود را با عنوان «نگرشی بر شاعره‌ها از مشروطیت تا سقوط سلطنت» به زبان انگلیسی و فارسی نگاشته است و کتاب‌ها و مقالات بسیاری درباره شاعرانی چون پروین اعتصامی، فروغ فرخزاد، عالمتاج قائم‌مقامی و مدیحه‌سرایان زن دارد. کتابِ هشت رساله در بیان احوال زنانش، خواندنی و مقام فرهنگی و ادبی‌اش تحسین‌برانگیز و درخور تجلیل است. استقبال خوب از برنامه شب شعر «زنان سرزمین من» و تجلیل از مقام فرهنگی و ادبی بانو روح‌انگیز کراچی با وجود اطلاع‌رسانی محدود، نشانگر نیازی بود که در این زمینه وجود دارد و فرصت محدودی که از سوی فرهنگسرای شفق در اختیار مؤسسه آوای مهربانی و مؤسسه راز قرار گرفت، آغازی برای پویش گستره‌ای ژرف از دنیای شاعرانه زنان رقم زد. بی‌شک این پویش که با جوششی درونی همراه است به مدد نهادهای مدنی و نیروهای داوطلب و پرشور می‌تواند آینه‌ای صیقلی در برابر زنان ایران عزیز قرار دهد تا خویشتن خویش را در آن به نظاره بنشینند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.