روزگار خوش دزدان
دزدان و سارقان قرار است شخصیتهای منفی هر اتفاقی باشند. همه از همان کودکی یاد گرفتهایم: «سرقت (دزدى)، گرفتن و برداشتن چیزى در نهان و پنهانى است، که نباید برداشته شود، اما سرقت در عرف شرع دزدى و برداشتن چیز مخفى است به مقدار معین و از جاى معین». یک شکل جدیتر هم دارد: «سرقت بهمعنای ربودن چیزی است» که در مفاهیم اسلامی این تعریف را مطرح کردهاند. در نهایت دلایل دزدی به سه دسته مادی، روانی و اجتماعی طبقهبندی میشود، عدهای از کودکان پس از آنکه احتیاجاتشان فراهم نمیشود، در بزرگی هم این روند را ادامه میدهند. یکی از روانشناسان در خبرآنلاین نوشته است: «امروز زندانهای کشور ما 5/2 برابر ظرفیت فیزیکی خود، انسان در خود جا دادهاند. بیش از هزارو600 مصداق مجرمانه در قوانین ما وجود دارند که اکثریت آنها مجازاتی غیر از زندان ندارند. بر اساس پژوهشها و مطالعات انجامشده تصور میکنم بدون ریشهیابیهای رفتاری و روانی و خشکاندن اینگونه مبانی نخواهیم توانست بهطورکامل یا حتی مطلوب با جرایم مقابله کنیم». میدانیم که هرروز هم اتفاقهای عجیبی رخ میدهد بهطوریکه رئیس پلیسهای سراسر کشور و دنیا در گفتوگوهایی، از شیوههای جدید دزدی میگویند و مردم را با آن آشنا میکنند. روشهای مختلف دزدی با کثیفکاری همچون ریختن تخممرغ بر ماشینها، دنبالکردن فرد صاحبپول و کشاندنش در جای خلوت یا کفرفتن پول یا طلا بدون اطلاع یا حتی چسباندن دکمههای عابربانک شیوههای دمدستی این دزدیهای روزمره هستند؛ همان دزدیهایی که در صفحات حوادث روزنامهها هرروز منعکس میشوند. اما یک نکته دیگر در این روزگار بهشدت مورد توجه است؛ انگار دیگر قرار نیست دزدان «آدمبدِ» باشند، دیگر قرار نیست همه از دزدان بدشان بیاید مثلا بسیاری از فعالان مدنی بهدنبال آزادکردن دزدان هستند یا از زندانرفتن کودکان سارق جلوگیری میکنند. هرچند باور دارند که «تخممرغ دزد، شتردزد میشود» اما در نهایت هم مصائب زندانرفتن برای کودکان را بیشتر از محاسنش میدانند. قرار نیست در آموزشها و سرگرمیها، دزدی آنقدر بد باشد که قبلا بوده است مثلا در برخی از بازیهای فکری دزدیدن یکی از شیوههای جلوافتادن است که چندان هم تقبیح نمیشود و امتیاز منفی ندارد. قرار هم نیست در تمام آثار داستانی و سینمایی دزدان نقشهای منفی را داشته باشند؛ دزدان محبوب و مشهور هم میشوند مثلا رابینهود داستانی یا آرسن لوپن فرانسوی یا گادفادرهای ایتالیایی. یکی از محبوبترین فیلمهای دنبالهدار دنیا «دزدان دریایی کاراییب» است و سریالها و فیلمهای سینمایی برای دزدان ساخته میشود و آنها را جذاب نشان میدهد مثل «یاران اوشن». یا حتی کارآگاهی نظیر «شرلوک هلمز» و شخصیتی همچون «جیمز باند» یکی از ویژگیهایش برداشت یا ورود بدون اجازه است. بارها از چگونگی دزدیدهشدن تابلوهای مشهور فیلم ساخته شده است و بارها از زندگی دزدان مشهور فیلم و سریال ساخته شده و داستان نوشته میشود و اتفاقا هم مورد استقبال قرار میگیرد. هرچند گاهی واقعا برخی دزدیها شگفتآور و داستانی مینمودند مثل «خالیکردن 123 صندوق از 189 جعبه مملو از الماسها، در آمریکا به ارزش صد میلیون دلار، که در نهایت هم این الماسها هرگز پیدا نشدند» یا مثلا مردی هندی که بزرگترین کلاهبرداریها را انجام میداد مثلا فروش ساختمان پارلمان هند، آنهم با 545 نمایندهای که در آن مشغول کار بودند. او همچنین چند اثر باستانی مانند تاجمحل را هم فروخته بود. این مرد چندینبار دستگیر شد اما همیشه قبل از رسیدن به زندان موفق به فرار میشد.یا رفتاری که برخی دیکتاتورهای دنیا انجام میدهند مانند «صدامحسین همیشه تصور میکرد که بانک مرکزی عراق متعلق به او است و او اجازه دارد به هر میزانی که میخواهد از آن برداشت کند. بهاینترتیب او یک میلیارد دلار از بانک مرکزی به حساب پسرش واریز میکند». داعشیان هم که کلا تعریف جدیدی از هر پدیدهای را ارائه دادهاند؛ از خط لولههای نفت میدزدند و با قیمتهای بسیار ارزان در اختیار کشورهای خریدار قرار میدهند یا آثار باستانی کشورهایی نظیر عراق را حراج میکنند. در ایران هم این اتفاقها بهگونهای در حال رخدادن بوده و هست به شکلی که دیگر احساس بدی به خاطر دزدی وجود ندارد. مثل برداشت بیاجازه پنج هزار تومان بانک ملی، گمشدن دکل نفتی، اختلاسهای میلیاردی یا حتی سرقتهایی که هرروزه خبرهایش در صفحه حوادث نوشته میشود، همه برداشتهایی بدون اجازه هستند که مسببانشان برای خودشان دلایلی خاص میآورند و آنها را توجیه میکنند. آنانی که به شیوهای کاملا ساده از بیتالمال، در کلاس درس، یا در کارخانههای موادغذایی، یا در کارخانههای دیگر در تولید فکر و محصول کمکاری میکنند دلایل خود را دارند؛ دلایلی که شاید از کمرنگشدن برخی ارزشها حکایت دارد.
دزدان و سارقان قرار است شخصیتهای منفی هر اتفاقی باشند. همه از همان کودکی یاد گرفتهایم: «سرقت (دزدى)، گرفتن و برداشتن چیزى در نهان و پنهانى است، که نباید برداشته شود، اما سرقت در عرف شرع دزدى و برداشتن چیز مخفى است به مقدار معین و از جاى معین». یک شکل جدیتر هم دارد: «سرقت بهمعنای ربودن چیزی است» که در مفاهیم اسلامی این تعریف را مطرح کردهاند. در نهایت دلایل دزدی به سه دسته مادی، روانی و اجتماعی طبقهبندی میشود، عدهای از کودکان پس از آنکه احتیاجاتشان فراهم نمیشود، در بزرگی هم این روند را ادامه میدهند. یکی از روانشناسان در خبرآنلاین نوشته است: «امروز زندانهای کشور ما 5/2 برابر ظرفیت فیزیکی خود، انسان در خود جا دادهاند. بیش از هزارو600 مصداق مجرمانه در قوانین ما وجود دارند که اکثریت آنها مجازاتی غیر از زندان ندارند. بر اساس پژوهشها و مطالعات انجامشده تصور میکنم بدون ریشهیابیهای رفتاری و روانی و خشکاندن اینگونه مبانی نخواهیم توانست بهطورکامل یا حتی مطلوب با جرایم مقابله کنیم». میدانیم که هرروز هم اتفاقهای عجیبی رخ میدهد بهطوریکه رئیس پلیسهای سراسر کشور و دنیا در گفتوگوهایی، از شیوههای جدید دزدی میگویند و مردم را با آن آشنا میکنند. روشهای مختلف دزدی با کثیفکاری همچون ریختن تخممرغ بر ماشینها، دنبالکردن فرد صاحبپول و کشاندنش در جای خلوت یا کفرفتن پول یا طلا بدون اطلاع یا حتی چسباندن دکمههای عابربانک شیوههای دمدستی این دزدیهای روزمره هستند؛ همان دزدیهایی که در صفحات حوادث روزنامهها هرروز منعکس میشوند. اما یک نکته دیگر در این روزگار بهشدت مورد توجه است؛ انگار دیگر قرار نیست دزدان «آدمبدِ» باشند، دیگر قرار نیست همه از دزدان بدشان بیاید مثلا بسیاری از فعالان مدنی بهدنبال آزادکردن دزدان هستند یا از زندانرفتن کودکان سارق جلوگیری میکنند. هرچند باور دارند که «تخممرغ دزد، شتردزد میشود» اما در نهایت هم مصائب زندانرفتن برای کودکان را بیشتر از محاسنش میدانند. قرار نیست در آموزشها و سرگرمیها، دزدی آنقدر بد باشد که قبلا بوده است مثلا در برخی از بازیهای فکری دزدیدن یکی از شیوههای جلوافتادن است که چندان هم تقبیح نمیشود و امتیاز منفی ندارد. قرار هم نیست در تمام آثار داستانی و سینمایی دزدان نقشهای منفی را داشته باشند؛ دزدان محبوب و مشهور هم میشوند مثلا رابینهود داستانی یا آرسن لوپن فرانسوی یا گادفادرهای ایتالیایی. یکی از محبوبترین فیلمهای دنبالهدار دنیا «دزدان دریایی کاراییب» است و سریالها و فیلمهای سینمایی برای دزدان ساخته میشود و آنها را جذاب نشان میدهد مثل «یاران اوشن». یا حتی کارآگاهی نظیر «شرلوک هلمز» و شخصیتی همچون «جیمز باند» یکی از ویژگیهایش برداشت یا ورود بدون اجازه است. بارها از چگونگی دزدیدهشدن تابلوهای مشهور فیلم ساخته شده است و بارها از زندگی دزدان مشهور فیلم و سریال ساخته شده و داستان نوشته میشود و اتفاقا هم مورد استقبال قرار میگیرد. هرچند گاهی واقعا برخی دزدیها شگفتآور و داستانی مینمودند مثل «خالیکردن 123 صندوق از 189 جعبه مملو از الماسها، در آمریکا به ارزش صد میلیون دلار، که در نهایت هم این الماسها هرگز پیدا نشدند» یا مثلا مردی هندی که بزرگترین کلاهبرداریها را انجام میداد مثلا فروش ساختمان پارلمان هند، آنهم با 545 نمایندهای که در آن مشغول کار بودند. او همچنین چند اثر باستانی مانند تاجمحل را هم فروخته بود. این مرد چندینبار دستگیر شد اما همیشه قبل از رسیدن به زندان موفق به فرار میشد.یا رفتاری که برخی دیکتاتورهای دنیا انجام میدهند مانند «صدامحسین همیشه تصور میکرد که بانک مرکزی عراق متعلق به او است و او اجازه دارد به هر میزانی که میخواهد از آن برداشت کند. بهاینترتیب او یک میلیارد دلار از بانک مرکزی به حساب پسرش واریز میکند». داعشیان هم که کلا تعریف جدیدی از هر پدیدهای را ارائه دادهاند؛ از خط لولههای نفت میدزدند و با قیمتهای بسیار ارزان در اختیار کشورهای خریدار قرار میدهند یا آثار باستانی کشورهایی نظیر عراق را حراج میکنند. در ایران هم این اتفاقها بهگونهای در حال رخدادن بوده و هست به شکلی که دیگر احساس بدی به خاطر دزدی وجود ندارد. مثل برداشت بیاجازه پنج هزار تومان بانک ملی، گمشدن دکل نفتی، اختلاسهای میلیاردی یا حتی سرقتهایی که هرروزه خبرهایش در صفحه حوادث نوشته میشود، همه برداشتهایی بدون اجازه هستند که مسببانشان برای خودشان دلایلی خاص میآورند و آنها را توجیه میکنند. آنانی که به شیوهای کاملا ساده از بیتالمال، در کلاس درس، یا در کارخانههای موادغذایی، یا در کارخانههای دیگر در تولید فکر و محصول کمکاری میکنند دلایل خود را دارند؛ دلایلی که شاید از کمرنگشدن برخی ارزشها حکایت دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.