حج، همایش وحدت
مصطفی ایزدی. فعال سیاسی
موسم عرفه و عید قربان است و حاجیان دستهدسته برای حضور در میعادگاه عظیمترین همایش انسانی، در سرزمین حجاز حاضر شدهاند، توفیقی که در عمر هر مسلمانی، ممکن است یک، دو یا سهبار بهدست آید. برای حج و مراسم و مناسک آن، فلسفهها گفتهاند و نوشتهاند، اما نمیتوان از تأثیری که در وحدت مسلمین، از هر مذهب و فرقه داشته و دارد بهآسانی گذشت. جمعیتی بزرگ با یک اعتقاد مشترک و احتمالا دهها تفاوت در برداشت از قرآن و سنت، در مدینه و مکه گرد هم میآیند و در یک روز مشخص پس از انجام مراسمی ویژه، حاجی میشوند. فرصت ارزشمندی که در ماه ذیالحجه هر سال در اختیار دو تا سه میلیون مسلمان مستطیع قرار دارد و میتوانند برای دستیابی به اهداف بلند اسلام و مسلمین بیشترین و بهترین بهره را از آن ببرند. نقطهضعف این همایش بیبدیل و استثنایی در کجاست که جهان اسلام از این فرصت ارزشمند بهره نمیگیرد؟ شاید بزرگان سیاسی یعنی دولتمردان و بزرگان مذهبی، مانند رهبران فکری مذاهب و فرق گوناگون و نیز رسانههایی که سراسر بلاد اسلامی را پوشش میدهند، بهرهمندی از کنگره عظیم حج را بهنفع سیاستها و دیدگاههای اعتقادی ندانند؛ اما واقعیت این است که درحالحاضر جهان اسلام گرفتاریهای زیادی دارد که درمان آن جز با وحدت، همدلی و رفع کینهها امکانپذیر نیست. آیا برای بزرگان سیاسی و مذهبیِ بیش از یک میلیارد مسلمان ننگ نیست که همکیشانشان، با رهاکردن زندگی پر از مصیبتبار خود، از سران ممالک غیراسلامی تقاضای پناهندگی کنند؟ چرا؟ چون آتش جنگ بین گروههای سیاسی و مذهبی درون جامعه اسلامی توان استقامت را از خانوادههای مسلمان، بهویژه طبقات پایین و روستاییان و زحمتکشان گرفته است و از وضع پیشآمده خسته شدهاند. عدهای بهظاهرمسلمان از کشورهای شرقی و غربی جمع شدهاند و بیمحابا خون میریزند، قساوت میکنند و مردم را- کودک، نوجوان، جوان و پیر، اعم از دختر و پسر و زن و مرد- آواره دریاها و بیابانها و جنگلها میکنند. نباید شک کرد که این گروههای تروریست و بیوجدان از ناحیه دشمنان افراطی مسلمانان یعنی رژیم اسرائیل و بعضی از دولتهای غربی، در عیان یا در خفا حمایت میشوند تا چهرهای زشت از دین مبین اسلام ترسیم کنند. باید باور داشت که شرایط سختی به بسیاری از ساکنان مناطق مسلماننشین تحمیل شده است. مردم در افغانستان، عراق، سوریه، مصر، تونس، لیبی، بحرین، یمن و گوشهوکنار بعضی از کشورهای دیگر اسلامی، روزگار سختی را میگذرانند. از هجوم بیسابقهای که شهروندان این کشورهای پربحران بهسوی مرزهای کشورهای اروپایی داشتهاند، روشن میشود مردم از این همه ستم و خون و بدبختی بهستوه آمدهاند و هیچ راهی برای زندگی آرام نمیبینند. بدیهی است استقبال از این مستضعفان از ناحیه دولتمردان کشورهای ثروتمند اروپا، سایر مردم کشورهای مصیبتدیده را تحریک میکند که خود را آواره جادهها کنند تا غربیها به دادشان برسند. میدانیم عواملِ بازدارنده وحدت مسلمین بسیار است. فارغ از دسیسههای خارجی که ناشی از شیطنت مخالفان و دشمنان اسلام بهویژه قدرتهای سلطهگر است، درون جامعه اسلامی نیز علتهای فراوانی را میشناسیم که در راه همبستگی امت اسلامی، سنگاندازی میکنند. برجستهترین اینها، کسانی هستند که تعصب خشن، چشمشان را بر مظلومیت مسلمانان بسته است. اینها عموما در مراکز آموزش علوم اسلامی تحصیل کرده و در همان مراکز به تدریس و تربیت طلاب جوان مشغولند. آموزههای اینگونه افراد به جوانان، از نوع آموزش مراد و مریدی است. اگر مراد جوانان، ذهنیتی بسته داشته باشد و بهدور از گرفتاریهایی بهسر ببرد که دامن جهان اسلام را گرفته است، مرید نیز چنان تربیت میشود که چشمبسته، هر آنچه را در کلاس درس استاد میشنود، بیچون و چرا اجرا کند! بلاهای ناشی از این منش اجرائی، برای مسلمانان همان است که نمونههای فراوان آن را مدعیان تشکیل دولت اسلامی عراق و شام (داعش) اجرا میکنند. یکی دیگر از موانع مهم وحدت اسلامی، دولتهای کشورهای مسلماننشین هستند که بر سر قدرت با یکدیگر اختلاف و حتی دشمنی دارند. یکی دیگر از موانعی که همدلی و همگرایی مسلمانان را سخت میکند، تعریفهایی است که از وحدت مسلمین میشود. وحدت یعنی دست یکدیگر را بگیریم و برای رفع ناملایمات و رنجهای مسلمین بکوشیم. بهویژه در انجام تکالیف فردی یا فروع دین، هرکس به آنچه آموخته و اعتقاد دارد، عمل کند. مثلا در نماز افراد طبق دستورالعملهایی که فقیهان اسلامی برای مذاهب متعدد بیان کردهاند، عمل میکنند. در وحدت قرار نیست فتواها جابهجا شود و شیعیان و اهل تسنن از مراجع و فقهای همدیگر تقلید کنند. خلاصه اینکه در مراسم حج، زمینههایی وجود دارد که مسلمین جهان را به اتحاد و یکپارچگی برساند و آنان را مجاب کند در هر شرایطی سلاحهایی را که علیه یکدیگر نشانه رفتهاند، بر زمین بگذارند و به جای اختلاف و دشمنی، یار همدیگر در مقابله با مصائب واردشده بر مسلمانان باشند.
موسم عرفه و عید قربان است و حاجیان دستهدسته برای حضور در میعادگاه عظیمترین همایش انسانی، در سرزمین حجاز حاضر شدهاند، توفیقی که در عمر هر مسلمانی، ممکن است یک، دو یا سهبار بهدست آید. برای حج و مراسم و مناسک آن، فلسفهها گفتهاند و نوشتهاند، اما نمیتوان از تأثیری که در وحدت مسلمین، از هر مذهب و فرقه داشته و دارد بهآسانی گذشت. جمعیتی بزرگ با یک اعتقاد مشترک و احتمالا دهها تفاوت در برداشت از قرآن و سنت، در مدینه و مکه گرد هم میآیند و در یک روز مشخص پس از انجام مراسمی ویژه، حاجی میشوند. فرصت ارزشمندی که در ماه ذیالحجه هر سال در اختیار دو تا سه میلیون مسلمان مستطیع قرار دارد و میتوانند برای دستیابی به اهداف بلند اسلام و مسلمین بیشترین و بهترین بهره را از آن ببرند. نقطهضعف این همایش بیبدیل و استثنایی در کجاست که جهان اسلام از این فرصت ارزشمند بهره نمیگیرد؟ شاید بزرگان سیاسی یعنی دولتمردان و بزرگان مذهبی، مانند رهبران فکری مذاهب و فرق گوناگون و نیز رسانههایی که سراسر بلاد اسلامی را پوشش میدهند، بهرهمندی از کنگره عظیم حج را بهنفع سیاستها و دیدگاههای اعتقادی ندانند؛ اما واقعیت این است که درحالحاضر جهان اسلام گرفتاریهای زیادی دارد که درمان آن جز با وحدت، همدلی و رفع کینهها امکانپذیر نیست. آیا برای بزرگان سیاسی و مذهبیِ بیش از یک میلیارد مسلمان ننگ نیست که همکیشانشان، با رهاکردن زندگی پر از مصیبتبار خود، از سران ممالک غیراسلامی تقاضای پناهندگی کنند؟ چرا؟ چون آتش جنگ بین گروههای سیاسی و مذهبی درون جامعه اسلامی توان استقامت را از خانوادههای مسلمان، بهویژه طبقات پایین و روستاییان و زحمتکشان گرفته است و از وضع پیشآمده خسته شدهاند. عدهای بهظاهرمسلمان از کشورهای شرقی و غربی جمع شدهاند و بیمحابا خون میریزند، قساوت میکنند و مردم را- کودک، نوجوان، جوان و پیر، اعم از دختر و پسر و زن و مرد- آواره دریاها و بیابانها و جنگلها میکنند. نباید شک کرد که این گروههای تروریست و بیوجدان از ناحیه دشمنان افراطی مسلمانان یعنی رژیم اسرائیل و بعضی از دولتهای غربی، در عیان یا در خفا حمایت میشوند تا چهرهای زشت از دین مبین اسلام ترسیم کنند. باید باور داشت که شرایط سختی به بسیاری از ساکنان مناطق مسلماننشین تحمیل شده است. مردم در افغانستان، عراق، سوریه، مصر، تونس، لیبی، بحرین، یمن و گوشهوکنار بعضی از کشورهای دیگر اسلامی، روزگار سختی را میگذرانند. از هجوم بیسابقهای که شهروندان این کشورهای پربحران بهسوی مرزهای کشورهای اروپایی داشتهاند، روشن میشود مردم از این همه ستم و خون و بدبختی بهستوه آمدهاند و هیچ راهی برای زندگی آرام نمیبینند. بدیهی است استقبال از این مستضعفان از ناحیه دولتمردان کشورهای ثروتمند اروپا، سایر مردم کشورهای مصیبتدیده را تحریک میکند که خود را آواره جادهها کنند تا غربیها به دادشان برسند. میدانیم عواملِ بازدارنده وحدت مسلمین بسیار است. فارغ از دسیسههای خارجی که ناشی از شیطنت مخالفان و دشمنان اسلام بهویژه قدرتهای سلطهگر است، درون جامعه اسلامی نیز علتهای فراوانی را میشناسیم که در راه همبستگی امت اسلامی، سنگاندازی میکنند. برجستهترین اینها، کسانی هستند که تعصب خشن، چشمشان را بر مظلومیت مسلمانان بسته است. اینها عموما در مراکز آموزش علوم اسلامی تحصیل کرده و در همان مراکز به تدریس و تربیت طلاب جوان مشغولند. آموزههای اینگونه افراد به جوانان، از نوع آموزش مراد و مریدی است. اگر مراد جوانان، ذهنیتی بسته داشته باشد و بهدور از گرفتاریهایی بهسر ببرد که دامن جهان اسلام را گرفته است، مرید نیز چنان تربیت میشود که چشمبسته، هر آنچه را در کلاس درس استاد میشنود، بیچون و چرا اجرا کند! بلاهای ناشی از این منش اجرائی، برای مسلمانان همان است که نمونههای فراوان آن را مدعیان تشکیل دولت اسلامی عراق و شام (داعش) اجرا میکنند. یکی دیگر از موانع مهم وحدت اسلامی، دولتهای کشورهای مسلماننشین هستند که بر سر قدرت با یکدیگر اختلاف و حتی دشمنی دارند. یکی دیگر از موانعی که همدلی و همگرایی مسلمانان را سخت میکند، تعریفهایی است که از وحدت مسلمین میشود. وحدت یعنی دست یکدیگر را بگیریم و برای رفع ناملایمات و رنجهای مسلمین بکوشیم. بهویژه در انجام تکالیف فردی یا فروع دین، هرکس به آنچه آموخته و اعتقاد دارد، عمل کند. مثلا در نماز افراد طبق دستورالعملهایی که فقیهان اسلامی برای مذاهب متعدد بیان کردهاند، عمل میکنند. در وحدت قرار نیست فتواها جابهجا شود و شیعیان و اهل تسنن از مراجع و فقهای همدیگر تقلید کنند. خلاصه اینکه در مراسم حج، زمینههایی وجود دارد که مسلمین جهان را به اتحاد و یکپارچگی برساند و آنان را مجاب کند در هر شرایطی سلاحهایی را که علیه یکدیگر نشانه رفتهاند، بر زمین بگذارند و به جای اختلاف و دشمنی، یار همدیگر در مقابله با مصائب واردشده بر مسلمانان باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.