3 خاطره از جنگتحمیلی
هاشم صباغیان
شروع جنگ برای همه، اتفاقی غیرمنتظره بود چون معمولا جنگ مقدماتی دارد اما عراق در روز 31 شهریور با شکستن دیوار صوتی ناگهان و بدون هیچ مقدمهای جنگ را آغاز کرد. همین موضوع باعث بهت عمومی در سطح جامعه شده بود. همان زمان اولین دوره مجلس شورای اسلامی جلسه برگزار کرد. نمایندگان مجلس نیز بهشدت از این حادثه متأثر شده بودند اگرچه گروهی از نمایندگان آغاز جنگ را پیشبینی میکردند و عدهای نیز انتظار نداشتند جنگ در این زمان و به این شکل آغاز شود، اما اغلب نمایندگان انتظار آغاز جنگ را نداشتند. من بههمراه پنج نفر دیگر ازجمله مهندس مهدی بازرگان از ابتدا مخالف جنگ بودیم، با وجود این، با آغاز جنگ همه نمایندگان به این نتیجه رسیدند که باید هرچهزودتر برای دفع تجاوز به شهرهای مرزی اقدام شود. ازاینرو در مجلس این نگاه به وجود آمد تا به مسئولانی که نقش مستقیم در جنگ داشتند تذکرات لازم داده شود. یکی از این تذکرات جدی بر مهار تجاوز تأکید داشت. نمایندگان نهضت آزادی معتقد بودند باید بنیه نظامی کشور صرف بازپسگیری خرمشهر شود.
---
با شروع جنگ یکی از فعالیتهای نمایندگان مجلس، حضور در جبهه بود. بههمیندلیل من و دیگر نمایندگان در قالب هیأتی به سرپرستی مهندس بازرگان به جبهه رفتم. بازدید از جبهه و بررسی وضعیت نظامی و تشکیلاتی ازجمله اتفاقهایی بود که در این سفر افتاد. بخش دیگر سفرمان به ملاقات از مجروحان گذشت. مهندس بازرگان در عیادت از مجروحان همواره بر ماهیت تحمیلی این جنگ تأکید داشتند و در دلداریهایشان از مجروحان بر توان ایران در درهمکوبیدن دشمن تأکید میکردند. آنچه در این سفر نظر ما را به خود جلب کرد، وضعیت نامنظم ما در جبههها بود و این به دلیل غیرمنتظرهبودن جنگ بود. بههمیندلیل باید در اینجا به نقش تأثیرگذار مرحوم دکتر مصطفی چمران اشاره کنم زیرا او در زمینه جنگهای پارتیزانی و غیرمنظم آموزش دیده بود و کمک شایانی در موفقیت ایران داشت. او چون متخصص جنگهای چریکی بود، رزمندگان بسیاری را آموزش داد. یادم هست در سفری که ما به جبهه داشتیم، وقتی ساعت 11 شب بازدیدهای ما تمام شد، کار مرحوم چمران تازه شروع شد. او به ما گفت باید از تاریکی شب برای حمله به مراکز حیاتی دشمن استفاده کرد. بههمیندلیل نیمهشب به جبهه رفت و ما نفهمیدیم چه زمانی
برگشت. جالب اینجاست که در آن زمان در مجلس عدهای تهمتهای زیادی به مرحوم چمران میزدند؛ او را جاسوس موساد مینامیدند و بر این موضوع پافشاری میکردند که نباید به او اختیار عمل بدهیم و همواره خواهان کنترلکردن و زیرنظرگرفتن او بودند.
---
اختلافنظرها درباره جنگ و ادامهدادن یا ندادن آن با فتح خرمشهر ادامه پیدا کرد. با فتح خرمشهر، نمایندگان به دو گروه تقسیم شدند که عدهای موافق ادامه جنگ بودند و عدهای ازجمله ما، نه. ما در آن زمان به رهبر فقید انقلاب نامه نوشتیم و در آن بر چند محور تأکید کردیم. یک محور این بود که از نظر شرعی زمانی که به ما حمله و تجاوز شود ما میتوانیم و باید دفاع کنیم اما زمانی که تجاوز دفع شد باید دست از جنگ بکشیم. محورهای بعدی درباره توان نظامی و تکنولوژیکی ایران بود. ما در آن نامه اشاره کرده بودیم که براساس بررسیهایی که انجام دادهایم، بهترین زمان برای اتمام جنگ همین حالاست. با وجود این این اتفاق نیفتاد و جنگ پس از این زمان که بیشتر در شهرهای مرزی و نفتی چون خرمشهر و مسجدسلیمان بود، به بمباران شهرهای دیگر هم کشیده شد.
شروع جنگ برای همه، اتفاقی غیرمنتظره بود چون معمولا جنگ مقدماتی دارد اما عراق در روز 31 شهریور با شکستن دیوار صوتی ناگهان و بدون هیچ مقدمهای جنگ را آغاز کرد. همین موضوع باعث بهت عمومی در سطح جامعه شده بود. همان زمان اولین دوره مجلس شورای اسلامی جلسه برگزار کرد. نمایندگان مجلس نیز بهشدت از این حادثه متأثر شده بودند اگرچه گروهی از نمایندگان آغاز جنگ را پیشبینی میکردند و عدهای نیز انتظار نداشتند جنگ در این زمان و به این شکل آغاز شود، اما اغلب نمایندگان انتظار آغاز جنگ را نداشتند. من بههمراه پنج نفر دیگر ازجمله مهندس مهدی بازرگان از ابتدا مخالف جنگ بودیم، با وجود این، با آغاز جنگ همه نمایندگان به این نتیجه رسیدند که باید هرچهزودتر برای دفع تجاوز به شهرهای مرزی اقدام شود. ازاینرو در مجلس این نگاه به وجود آمد تا به مسئولانی که نقش مستقیم در جنگ داشتند تذکرات لازم داده شود. یکی از این تذکرات جدی بر مهار تجاوز تأکید داشت. نمایندگان نهضت آزادی معتقد بودند باید بنیه نظامی کشور صرف بازپسگیری خرمشهر شود.
---
با شروع جنگ یکی از فعالیتهای نمایندگان مجلس، حضور در جبهه بود. بههمیندلیل من و دیگر نمایندگان در قالب هیأتی به سرپرستی مهندس بازرگان به جبهه رفتم. بازدید از جبهه و بررسی وضعیت نظامی و تشکیلاتی ازجمله اتفاقهایی بود که در این سفر افتاد. بخش دیگر سفرمان به ملاقات از مجروحان گذشت. مهندس بازرگان در عیادت از مجروحان همواره بر ماهیت تحمیلی این جنگ تأکید داشتند و در دلداریهایشان از مجروحان بر توان ایران در درهمکوبیدن دشمن تأکید میکردند. آنچه در این سفر نظر ما را به خود جلب کرد، وضعیت نامنظم ما در جبههها بود و این به دلیل غیرمنتظرهبودن جنگ بود. بههمیندلیل باید در اینجا به نقش تأثیرگذار مرحوم دکتر مصطفی چمران اشاره کنم زیرا او در زمینه جنگهای پارتیزانی و غیرمنظم آموزش دیده بود و کمک شایانی در موفقیت ایران داشت. او چون متخصص جنگهای چریکی بود، رزمندگان بسیاری را آموزش داد. یادم هست در سفری که ما به جبهه داشتیم، وقتی ساعت 11 شب بازدیدهای ما تمام شد، کار مرحوم چمران تازه شروع شد. او به ما گفت باید از تاریکی شب برای حمله به مراکز حیاتی دشمن استفاده کرد. بههمیندلیل نیمهشب به جبهه رفت و ما نفهمیدیم چه زمانی
برگشت. جالب اینجاست که در آن زمان در مجلس عدهای تهمتهای زیادی به مرحوم چمران میزدند؛ او را جاسوس موساد مینامیدند و بر این موضوع پافشاری میکردند که نباید به او اختیار عمل بدهیم و همواره خواهان کنترلکردن و زیرنظرگرفتن او بودند.
---
اختلافنظرها درباره جنگ و ادامهدادن یا ندادن آن با فتح خرمشهر ادامه پیدا کرد. با فتح خرمشهر، نمایندگان به دو گروه تقسیم شدند که عدهای موافق ادامه جنگ بودند و عدهای ازجمله ما، نه. ما در آن زمان به رهبر فقید انقلاب نامه نوشتیم و در آن بر چند محور تأکید کردیم. یک محور این بود که از نظر شرعی زمانی که به ما حمله و تجاوز شود ما میتوانیم و باید دفاع کنیم اما زمانی که تجاوز دفع شد باید دست از جنگ بکشیم. محورهای بعدی درباره توان نظامی و تکنولوژیکی ایران بود. ما در آن نامه اشاره کرده بودیم که براساس بررسیهایی که انجام دادهایم، بهترین زمان برای اتمام جنگ همین حالاست. با وجود این این اتفاق نیفتاد و جنگ پس از این زمان که بیشتر در شهرهای مرزی و نفتی چون خرمشهر و مسجدسلیمان بود، به بمباران شهرهای دیگر هم کشیده شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.