|

همه نگاه‌ها به تهران

با پایان موعد 60روزه بررسی برنامه اقدام جامع مشترک (برجام) در کنگره آمریکا و شکست جمهوری‌خواهان برای رد این توافق، فرايند اجرائی‌شدن آن در این کشور وارد مرحله جدیدی شد. هرچند این مرحله تازه آغاز یک راه طولانی برای محقق‌شدن این پروسه قانونی است و همچنان مخالفان برجام در آمریکا راه‌های میان‌بر درخصوص کارشکنی در این موافقت‌نامه را دارند، اما در صورتی که طرف ایرانی نیز طبق توافق به تعهدات بین‌المللی خود عمل کند، تا حدود زیادی دست مخالفان اوباما در این مورد بسته خواهد شد. انتخاب «استفان مال» به عنوان هماهنگ‌کننده در اجرای توافق جامع هسته‌‌ای وین از سوی باراک اوباما بلافاصله بعد از گذشتن توافق‌نامه از سد کنگره، به‌خوبی نشان می‌دهد دولت آمریکا برای اجرائی‌شدن برجام هیچ وقتی را ازدست نمی‌دهد، چراکه در واشنگتن به‌خوبی می‌دانند هرگونه تأخیری در این پروسه کفه ترازو را به نفع مخالفان سنگین‌تر و در روابط بین‌المللی نیز هزینه تأخیر و اخلال احتمالی را به آنان تحمیل می‌کند. در شرایطی که برجام از سوی طرف آمریکایی در چارچوب تعهدات این کشور به موازات زمان‌بندی تعبیه‌شده در توافق، سیر طبیعی خود را می‌گذراند، هم‌اینک تمام نگاه‌ها به سمت تهران دوخته شده است. این توافق یک موافقت‌نامه الزامی و تعهدآور است که در هر مرحله‌ای از مکانیسم اجرائی آن «کمیته حکمیت» تعیین‌شده بر حسن اجرای آن از سوی طرفین، نظارت عالیه خواهد داشت. برجام یک توافق یکپارچه از سوی ایران و گروه 1+5 است که مفاد آن قبلا در جریان مذاکرات هیأت‌های دیپلماتیک طرفین پذیرفته شده و تحت هیچ شرایطی، هیچ‌کدام از طرفین معاهده نخواهند توانست در جزئیات آن تغییری ایجاد کنند.

بازی در دنیای سیاست و عمل به تعهدات و معاهدات بین‌المللی در چارچوب حقوق بین‌الملل یا توافقات چندجانبه که حمایت شورای امنیت سازمان ملل متحد را به همراه دارد، یکی از ظریف‌ترین حرکات در عرصه شطرنج دیپلماسی است که هرگونه لغزشی در آن مستلزم پرداخت هزینه‌های سنگین حقوقی خواهد بود. در وضعیت کنونی که تهران و گروه 1+5 در یک راه بدون بازگشت قدم گذاشته‌اند، موقعیت برجام همچون قطاری است که در ریل خود از مقصد حرکت کرده است و در منطق ریلی و ترافیک آن، خروج از این ریل به تصادف ختم می‌شود یا در بهترین حالت خود به مسدودشدن مسیر حرکت به جلو منجر خواهد شد. تمام دعوای سیاسی حول برجام در ایران و کشمکش سیاست‌مداران مخالف و در این روزها به‌خصوص مذاکره‌کنندگان پیشین ایرانی و بعضی از نمایندگان تندروی مجلس نسبت به این توافق‌نامه، بیش از آنچه یک طرح عملی تلقی شود، می‌تواند پروپاگاندای سیاسی برای تأثیرگذاری بر مناسبات قدرت در حوزه داخلی به حساب آید. بدون تردید ساختار قدرت در ایران و پراگمای سیاسی رهبران تهران به‌خوبی بر شرایط حقوقی برجام واقف بوده و اصولا با توجه به شرایط خاص سیاسی در ایران این توافق‌نامه از همان روز پذیرش در وین از سوی جمهوری اسلامی یک معاهده تکلیفی بوده است. از آنجا که نقض این توافق و تأخیر در اجرائی‌کردن تعهدات تعیین‌شده از سوی تهران، به لحاظ سیاسی و حقوقی میزان فشار و قدرت چانه‌زنی کشور در مراحل سخت و پروسه زمان‌بر مراحل بعدی در اجرای برجام را موجب می‌شود، انتظار می‌رود فراتر از این کشمکش‌های سیاسی و جناحی، مراحل عملیاتی توافق طبق زمان تعیین‌شده انجام شود. مذاکرات فعلی ایران با چین و آمریکا برای بازطراحی سایت آب سنگین اراک، سفرهای سریالی «یوکیا آمانو» رئیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و بازرسان این سازمان به ایران و همچنین مذاکرات مقامات ایرانی با روسیه برای «انتقال سوخت»، که مربوط به بخش انتقال اورانیوم غنی‌شده موجود در ایران به خارج از کشور می‌شود، همگی چرخه عملیاتی تعیین‌شده در برنامه برجام بوده است. حدود 30 روز دیگر از زمان 90روزه بعد از صدور قطع‌نامه شورای امنیت، طبق زمان پیش‌بینی‌شده در توافق‌نامه برای تعهدات طرفین قرارداد برای اجرائی‌کردن مفاد آن باقی مانده است و فعلا مهم‌ترین موضوع به گزارش آتی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای تأیید صلح‌آمیزبودن برنامه هسته‌ای ایران بازمی‌گردد. با توجه به هماهنگی‌های انجام‌شده بین قدرت‌های جهانی و ایران با این آژانس به نظر نمی‌رسد که مشکل اساسی در این بین ظهور کند. در شرایط موجود به دلیل نیاز تمام طرفین مذاکره‌کننده با ایران برای اجرائی‌شدن توافق برجام، هرگونه گمانه‌زنی‌های کلیشه‌ای درخصوص نیات شوم یا جاسوسی این سازمان به طور منطقی با منطق سیاسی هم‌خوانی نخواهد داشت. امروز دقیقا همان نقطه‌ای در افق پدیدار شده است که همه بازیگران این عرصه دیپلماتیک در مسیر یک مصالحه و توافق تعهدآور گام برمی‌دارند و ایجاد شک و شبهه از سوی بعضی دلواپسان در این خصوص نه‌تنها ریشه در واقعیات عینی ندارد که می‌تواند بازی خطرناکی با منافع ملی کشور باشد و موجب پرداخت هزینه اضافی شود.

با پایان موعد 60روزه بررسی برنامه اقدام جامع مشترک (برجام) در کنگره آمریکا و شکست جمهوری‌خواهان برای رد این توافق، فرايند اجرائی‌شدن آن در این کشور وارد مرحله جدیدی شد. هرچند این مرحله تازه آغاز یک راه طولانی برای محقق‌شدن این پروسه قانونی است و همچنان مخالفان برجام در آمریکا راه‌های میان‌بر درخصوص کارشکنی در این موافقت‌نامه را دارند، اما در صورتی که طرف ایرانی نیز طبق توافق به تعهدات بین‌المللی خود عمل کند، تا حدود زیادی دست مخالفان اوباما در این مورد بسته خواهد شد. انتخاب «استفان مال» به عنوان هماهنگ‌کننده در اجرای توافق جامع هسته‌‌ای وین از سوی باراک اوباما بلافاصله بعد از گذشتن توافق‌نامه از سد کنگره، به‌خوبی نشان می‌دهد دولت آمریکا برای اجرائی‌شدن برجام هیچ وقتی را ازدست نمی‌دهد، چراکه در واشنگتن به‌خوبی می‌دانند هرگونه تأخیری در این پروسه کفه ترازو را به نفع مخالفان سنگین‌تر و در روابط بین‌المللی نیز هزینه تأخیر و اخلال احتمالی را به آنان تحمیل می‌کند. در شرایطی که برجام از سوی طرف آمریکایی در چارچوب تعهدات این کشور به موازات زمان‌بندی تعبیه‌شده در توافق، سیر طبیعی خود را می‌گذراند، هم‌اینک تمام نگاه‌ها به سمت تهران دوخته شده است. این توافق یک موافقت‌نامه الزامی و تعهدآور است که در هر مرحله‌ای از مکانیسم اجرائی آن «کمیته حکمیت» تعیین‌شده بر حسن اجرای آن از سوی طرفین، نظارت عالیه خواهد داشت. برجام یک توافق یکپارچه از سوی ایران و گروه 1+5 است که مفاد آن قبلا در جریان مذاکرات هیأت‌های دیپلماتیک طرفین پذیرفته شده و تحت هیچ شرایطی، هیچ‌کدام از طرفین معاهده نخواهند توانست در جزئیات آن تغییری ایجاد کنند.

بازی در دنیای سیاست و عمل به تعهدات و معاهدات بین‌المللی در چارچوب حقوق بین‌الملل یا توافقات چندجانبه که حمایت شورای امنیت سازمان ملل متحد را به همراه دارد، یکی از ظریف‌ترین حرکات در عرصه شطرنج دیپلماسی است که هرگونه لغزشی در آن مستلزم پرداخت هزینه‌های سنگین حقوقی خواهد بود. در وضعیت کنونی که تهران و گروه 1+5 در یک راه بدون بازگشت قدم گذاشته‌اند، موقعیت برجام همچون قطاری است که در ریل خود از مقصد حرکت کرده است و در منطق ریلی و ترافیک آن، خروج از این ریل به تصادف ختم می‌شود یا در بهترین حالت خود به مسدودشدن مسیر حرکت به جلو منجر خواهد شد. تمام دعوای سیاسی حول برجام در ایران و کشمکش سیاست‌مداران مخالف و در این روزها به‌خصوص مذاکره‌کنندگان پیشین ایرانی و بعضی از نمایندگان تندروی مجلس نسبت به این توافق‌نامه، بیش از آنچه یک طرح عملی تلقی شود، می‌تواند پروپاگاندای سیاسی برای تأثیرگذاری بر مناسبات قدرت در حوزه داخلی به حساب آید. بدون تردید ساختار قدرت در ایران و پراگمای سیاسی رهبران تهران به‌خوبی بر شرایط حقوقی برجام واقف بوده و اصولا با توجه به شرایط خاص سیاسی در ایران این توافق‌نامه از همان روز پذیرش در وین از سوی جمهوری اسلامی یک معاهده تکلیفی بوده است. از آنجا که نقض این توافق و تأخیر در اجرائی‌کردن تعهدات تعیین‌شده از سوی تهران، به لحاظ سیاسی و حقوقی میزان فشار و قدرت چانه‌زنی کشور در مراحل سخت و پروسه زمان‌بر مراحل بعدی در اجرای برجام را موجب می‌شود، انتظار می‌رود فراتر از این کشمکش‌های سیاسی و جناحی، مراحل عملیاتی توافق طبق زمان تعیین‌شده انجام شود. مذاکرات فعلی ایران با چین و آمریکا برای بازطراحی سایت آب سنگین اراک، سفرهای سریالی «یوکیا آمانو» رئیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و بازرسان این سازمان به ایران و همچنین مذاکرات مقامات ایرانی با روسیه برای «انتقال سوخت»، که مربوط به بخش انتقال اورانیوم غنی‌شده موجود در ایران به خارج از کشور می‌شود، همگی چرخه عملیاتی تعیین‌شده در برنامه برجام بوده است. حدود 30 روز دیگر از زمان 90روزه بعد از صدور قطع‌نامه شورای امنیت، طبق زمان پیش‌بینی‌شده در توافق‌نامه برای تعهدات طرفین قرارداد برای اجرائی‌کردن مفاد آن باقی مانده است و فعلا مهم‌ترین موضوع به گزارش آتی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای تأیید صلح‌آمیزبودن برنامه هسته‌ای ایران بازمی‌گردد. با توجه به هماهنگی‌های انجام‌شده بین قدرت‌های جهانی و ایران با این آژانس به نظر نمی‌رسد که مشکل اساسی در این بین ظهور کند. در شرایط موجود به دلیل نیاز تمام طرفین مذاکره‌کننده با ایران برای اجرائی‌شدن توافق برجام، هرگونه گمانه‌زنی‌های کلیشه‌ای درخصوص نیات شوم یا جاسوسی این سازمان به طور منطقی با منطق سیاسی هم‌خوانی نخواهد داشت. امروز دقیقا همان نقطه‌ای در افق پدیدار شده است که همه بازیگران این عرصه دیپلماتیک در مسیر یک مصالحه و توافق تعهدآور گام برمی‌دارند و ایجاد شک و شبهه از سوی بعضی دلواپسان در این خصوص نه‌تنها ریشه در واقعیات عینی ندارد که می‌تواند بازی خطرناکی با منافع ملی کشور باشد و موجب پرداخت هزینه اضافی شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.