|

پوتین و تکرار تجربه اوکراین در سوریه

گزارش سیاست‌مداران روسی -به‌ویژه مخالفان -درباره تحرکات نظامی جدید کشورشان در سوریه، حاکی از آن است که کرملین می‌رود تا با تصمیمات تازه خود، میز را در برابر غربی‌ها «واژگون کند». این درحالی است که مسکو اطلاعات روزافزون درباره حضور نظامی‌اش در سوریه را به‌شدت تکذیب می‌کرد.

بین انتقادها نسبت به تأکید مسکو از یک‌سو مبنی بر اینکه متعهد به حمایت از ارتش سوریه در جریان مبارزه با تروریسم است و از سوی دیگر، مبنی‌بر اینکه «کمک‌های انسان‌دوستانه» به سوریه فرستاده است، اظهارات «سرگئی میتروخین»، رئیس حزب لیبرالی «یابلوکا»، قابل‌توجه است که گفته روزگاری هم روسیه بسته «کمک‌های انسان‌دوستانه» به کوبا می‌فرستاد اما چیزی نمانده بود جهان را در یک منازعه اتمی فروبرد.
تقریبا این برداشت کلی در روسیه وجود دارد که «کرملین همه حقیقت را به ملت نمی‌گوید» و طبق توصیفی که اوکراینی‌ها از سربازان روسی می‌کنند، این «موجودات سبزرنگ» الان «در سوریه حضور دارند تا همان سناریو را تکرار کنند». این حرفی است که «پترو پروشنکو»، رئیس‌جمهور اوکراین، می‌گوید؛ توصیفی که تا حدودی تمسخر‌آمیز بوده و یادآور موجوداتی فضایی و مبهم است که خود را لابه‌لای برگ‌های سبز پوشانده باشند. اما جدای از این توصیفات، تاکنون تلاش‌های زیادی شده است تا ابعاد حضور روسیه در سوریه و دلایل آن تحلیل شود، زیرا این یک مسئله جدی است و همه تحرکات روسیه در سال‌های گذشته بر یک محور استوار بوده و آن شوریدن علیه اراده‌ای است که قصد منزوی‌کردن روسیه و محاصره اقتصادی، سیاسی و نظامی این کشور را داشته باشد. روسیه همیشه سعی کرده است از یک استراتژی دفاعی به سمت یک استراتژی تهاجمی حرکت کند. این روندی است که «ولادیمیر پوتین»، رئیس‌جمهور این کشور، در سخنان آتشین خود در کنفرانس امنیتی مونیخ سال 2007 آن را بیان کرد. مطابق همین سخنان، تاکنون دکترین نظامی روسیه دوبار دچار حک و اصلاح شده است تا بتواند چالش‌های فراروی این کشور را مدنظر داشته باشد.
بین سال‌های 2007 و 2015، تحولات زیادی به‌وجود آمد که این روند را تغییر داد. از جمله از زمان جنگ گرجستان در سال 2008 و تقسیم اراضی آبخازیا و اوستیای‌جنوبی تا «ادب‌کردن»، «میخاییل ساکاشویلی»، رئیس‌جمهور گرجستان، که به خود جرئت خروج از زیر سایه کرملین را داده بود...، تا ماجرای اوکراین در سال 2014 که همان سناریو تکرار شد. در این دو حالت، پوتین اثبات کرد حاضر است برای اجرای دیدگاه خودش که مبتنی‌بر متلاشی‌کردن «کمربند بحران‌ها»ی دوروبر روسیه است، گام‌های عملی مهمی بردارد؛ بحران‌هایی که غرب تلاش می‌کند با استفاده از آنها روسیه را محاصره کرده و تضعیف کند. پوتین قصد دارد هرگز اجازه ندهد ناتو خود را به مرزهای روسیه برساند. این درواقع ترجمه عملی همان دکترین نظامی روسیه در نسخه تعدیل‌شده‌اش بود که سال 2010 ارائه شد.
محور معادله‌ای را که مسکو تحمیل می‌کند، انتقال بحران به درون «اردوگاه دشمن» است. ناتو قبول ندارد کشورهایی که در آنها منازعات جدایی‌طلبانه یا جنگ‌های داخلی جریان دارد مثل گرجستان یا اوکراین، به عضویت این گروه درآیند. این پیامی روشن به کشورهای حوزه بالتیک است که اقلیت‌های روس‌تبار را در خود جای داده‌اند، زیرا دکترین نظامی روسیه مسئولیت حراست از این اقلیت‌ها را برعهده این کشور قرار داده است.
دراین‌میان، مسکو که از وقوع جریان‌های موسوم به «بهارعربی» و تحولات سریع و خونین آن غافلگیر شده بود، سال گذشته مجبور شد تعدیل جدیدی در دکترین نظامی خود به‌وجود آورد. در این تعدیل جدید، ضرورت «مقابله با کانون‌های تنش در جهان» و «استفاده از نیروی نظامی در مناطق مختلف خارج از چارچوب شورای امنیت» گنجانده شد. به‌این‌ترتیب، دکترین نظامی روسیه برای حفظ منافع این کشور به رئیس‌جمهور اجازه استفاده از نیروی نظامی در خارج از مرزها را داده است.
به بیان دیگر، چنان‌که برخی می‌گویند، روسیه که راه‌ورسم استفاده از قدرت نرم را فرانگرفت، استراتژی دفاعی خود را براساس دخالت خشن برای تأمین منافعش قرار داده است؛ به‌ویژه زمانی که هزینه زیادی نداشته باشد، چون این‌بار هم خونی که بر زمین ریخته می‌شود، روسی‌نیست.

گزارش سیاست‌مداران روسی -به‌ویژه مخالفان -درباره تحرکات نظامی جدید کشورشان در سوریه، حاکی از آن است که کرملین می‌رود تا با تصمیمات تازه خود، میز را در برابر غربی‌ها «واژگون کند». این درحالی است که مسکو اطلاعات روزافزون درباره حضور نظامی‌اش در سوریه را به‌شدت تکذیب می‌کرد.

بین انتقادها نسبت به تأکید مسکو از یک‌سو مبنی بر اینکه متعهد به حمایت از ارتش سوریه در جریان مبارزه با تروریسم است و از سوی دیگر، مبنی‌بر اینکه «کمک‌های انسان‌دوستانه» به سوریه فرستاده است، اظهارات «سرگئی میتروخین»، رئیس حزب لیبرالی «یابلوکا»، قابل‌توجه است که گفته روزگاری هم روسیه بسته «کمک‌های انسان‌دوستانه» به کوبا می‌فرستاد اما چیزی نمانده بود جهان را در یک منازعه اتمی فروبرد.
تقریبا این برداشت کلی در روسیه وجود دارد که «کرملین همه حقیقت را به ملت نمی‌گوید» و طبق توصیفی که اوکراینی‌ها از سربازان روسی می‌کنند، این «موجودات سبزرنگ» الان «در سوریه حضور دارند تا همان سناریو را تکرار کنند». این حرفی است که «پترو پروشنکو»، رئیس‌جمهور اوکراین، می‌گوید؛ توصیفی که تا حدودی تمسخر‌آمیز بوده و یادآور موجوداتی فضایی و مبهم است که خود را لابه‌لای برگ‌های سبز پوشانده باشند. اما جدای از این توصیفات، تاکنون تلاش‌های زیادی شده است تا ابعاد حضور روسیه در سوریه و دلایل آن تحلیل شود، زیرا این یک مسئله جدی است و همه تحرکات روسیه در سال‌های گذشته بر یک محور استوار بوده و آن شوریدن علیه اراده‌ای است که قصد منزوی‌کردن روسیه و محاصره اقتصادی، سیاسی و نظامی این کشور را داشته باشد. روسیه همیشه سعی کرده است از یک استراتژی دفاعی به سمت یک استراتژی تهاجمی حرکت کند. این روندی است که «ولادیمیر پوتین»، رئیس‌جمهور این کشور، در سخنان آتشین خود در کنفرانس امنیتی مونیخ سال 2007 آن را بیان کرد. مطابق همین سخنان، تاکنون دکترین نظامی روسیه دوبار دچار حک و اصلاح شده است تا بتواند چالش‌های فراروی این کشور را مدنظر داشته باشد.
بین سال‌های 2007 و 2015، تحولات زیادی به‌وجود آمد که این روند را تغییر داد. از جمله از زمان جنگ گرجستان در سال 2008 و تقسیم اراضی آبخازیا و اوستیای‌جنوبی تا «ادب‌کردن»، «میخاییل ساکاشویلی»، رئیس‌جمهور گرجستان، که به خود جرئت خروج از زیر سایه کرملین را داده بود...، تا ماجرای اوکراین در سال 2014 که همان سناریو تکرار شد. در این دو حالت، پوتین اثبات کرد حاضر است برای اجرای دیدگاه خودش که مبتنی‌بر متلاشی‌کردن «کمربند بحران‌ها»ی دوروبر روسیه است، گام‌های عملی مهمی بردارد؛ بحران‌هایی که غرب تلاش می‌کند با استفاده از آنها روسیه را محاصره کرده و تضعیف کند. پوتین قصد دارد هرگز اجازه ندهد ناتو خود را به مرزهای روسیه برساند. این درواقع ترجمه عملی همان دکترین نظامی روسیه در نسخه تعدیل‌شده‌اش بود که سال 2010 ارائه شد.
محور معادله‌ای را که مسکو تحمیل می‌کند، انتقال بحران به درون «اردوگاه دشمن» است. ناتو قبول ندارد کشورهایی که در آنها منازعات جدایی‌طلبانه یا جنگ‌های داخلی جریان دارد مثل گرجستان یا اوکراین، به عضویت این گروه درآیند. این پیامی روشن به کشورهای حوزه بالتیک است که اقلیت‌های روس‌تبار را در خود جای داده‌اند، زیرا دکترین نظامی روسیه مسئولیت حراست از این اقلیت‌ها را برعهده این کشور قرار داده است.
دراین‌میان، مسکو که از وقوع جریان‌های موسوم به «بهارعربی» و تحولات سریع و خونین آن غافلگیر شده بود، سال گذشته مجبور شد تعدیل جدیدی در دکترین نظامی خود به‌وجود آورد. در این تعدیل جدید، ضرورت «مقابله با کانون‌های تنش در جهان» و «استفاده از نیروی نظامی در مناطق مختلف خارج از چارچوب شورای امنیت» گنجانده شد. به‌این‌ترتیب، دکترین نظامی روسیه برای حفظ منافع این کشور به رئیس‌جمهور اجازه استفاده از نیروی نظامی در خارج از مرزها را داده است.
به بیان دیگر، چنان‌که برخی می‌گویند، روسیه که راه‌ورسم استفاده از قدرت نرم را فرانگرفت، استراتژی دفاعی خود را براساس دخالت خشن برای تأمین منافعش قرار داده است؛ به‌ویژه زمانی که هزینه زیادی نداشته باشد، چون این‌بار هم خونی که بر زمین ریخته می‌شود، روسی‌نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.