اروپا؛ مرکز یک استبداد غربی جدید
بوونتورا سانتوس. ترجمه: علی سالم
بوونتورا دسوزا سانتوس خطوط کلی دو آزمایش را ترسیم میکند که امروز در آزمایشگاه اروپا در حال تجربه است: یکی تست فشار روی دموکراسی و دیگری تلاش برای ازبینبردن و یکسرهکردن کار چپ اروپایی. سانتوس، استاد جامعهشناسی دانشگاه کویمبرا در پرتغال و دانشگاه ویسکانسین-مدیسون است. در کتابهایی که تاکنون منتشر کرده به مسائلی از قبیل جامعهشناسی قانون، دولت، دموکراسی و حقوقبشر، جهانیسازی و جنبشهای اجتماعی پرداخته است. او همچنین یکی از اعضای فعال فوروم اجتماعی جهان است که مقر آن در برزیل قرار دارد.
---
اروپا بدل شده به آزمایشگاه آینده. آنچه در اروپا در حال آزمایش است باید دلیلی برای نگرانی همه دموکراتها و بهویژه چپگرایان باشد. درحالحاضر دو آزمون در محیط این آزمایشگاه در جریان - و از اینرو ظاهرا تحتکنترل - است.
نخست، تست فشار* بر دموکراسی است، فرضیه راهنمای آن از این قرار است: اراده دموکراتیک یک کشور قوی میتواند بهصورت غیردموکراتیک بر اراده دموکراتیک یک کشور ضعیف غلبه کند، بدون کوچکترین صدمهای به وضع عادی حیات سیاسی اروپا. برای موفقیت در این آزمایش سه پیششرط نیاز است: 1) نظارت بر افکار عمومی، بهنحویکه منافع ملی کشور قویتر بدل شود به منافع عمومی منطقه یورو؛ 2) پشتگرمی به برخی مؤسسات غیرانتخابی (گروه مالی یورو، بانک مرکزی اروپا، صندوق بینالمللی پول، کمیسیون اروپا) برای خنثیسازی و مجازات هر تصمیم دموکراتیکی که در آن احتمال نافرمانی از فرمایشات کشورهای مسلط میرود؛ 3) ارائه تصویری اهریمنی از کشور ضعیفتر برای اطمینان از اینکه رأیدهندگان دیگر کشورهای اروپایی همدلی خاصی با آنها نشان ندهند، بهخصوص رأیدهندگان کشورهایی که بیم نافرمانی آنان میرود.
یونان، موش آزمایشگاهی این آزمایش مخوف است. از دومین اشغال استعماری قرن بیستویکم صحبت میکنیم. (بار اول مأموریت برقراری ثبات در هاییتی از سوی سازمان ملل در سال 2004 بود). این نوع خاص و جدیدی از استعمار است: اشغال یک کشور با رضایت آن کشور هرچند همراه با تهدیدهای بیسابقه. درست مثل استعمارگریهای قدیم توجیه این است که همه اینها به نفع کشور اشغالشده است. این قضیه آزمایشی در جریان است، ولی نتایج تست فشار هنوز معلوم نیست. جوامع انسانی، برخلاف آزمایشگاهها، محیطهای بسته و کنترلشده نیستند، فارغ از اینکه شدت فشار برای کنترل آنها چقدر باشد. یک چیز مسلم است: همین که آزمایش تمام شود، نتیجه هرچه میخواهد باشد، اروپا دیگر اروپای مبتنی بر صلح، انسجام اجتماعی و دموکراسی نخواهد بود. بلکه در عوض، مرکز یک استبداد غربی جدید است که قساوت آن برابری میکند با استبداد شرقی، همان که سابق بر این مارکس، وبر و ویتفوگل تجزیه و تحلیلش کرده بودند.
آزمایش دومی که درحالحاضر در جریان است پیداکردن راهحلی نهایی برای چپ اروپایی است. فرضیه راهنمای آن از این قرار است: مادامیکه چپخواهان بدیلی برای سیاستهای ریاضتی باشد هیچجایی در اروپا نخواهد داشت.
برای موفقیت در این آزمایش سه پیششرط نیاز است: 1) ایجاد موانعی برای مغلوبساختن احزاب چپ و مجازات وحشیانه آنها که جرئت میکنند از قوانین اروپا تخطی کنند. 2) متقاعدکردن رأیدهندگان به اینکه احزاب دستچپی نماینده واقعی آنها نیستند. تا به امروز این تصور که «نمایندگان ما دیگر ما را نمایندگی نمیکنند» مسئله اصلی جنبشهای خشمگینان و جنبشهای تسخیر بود در تقابل با احزاب دستراستی و متحدان آنها. اکنون که سیریزا مجبور شده جام شوکران سیاستهای ریاضتی را سر بکشد - با وجود نتیجه «نه» رفراندم یونان که سیریزا خود از آن حمایت کرده بود - رأیدهندگان لاجرم به این نتیجه میرسند که احزاب چپ نیز در نمایندگی آنها ناکام از آب درمیآیند. 3) پیششرط سوم عبارت است از گیرانداختن چپ در انتخاب اشتباه بین طرح A و طرح B. طی سالهای گذشته شکافی افتاده در میان چپگرایان؛ بین آنها که بهترین کار را ماندن در یورو یا ترک آن میدانند. خیال باطل: هیچ کشوری نمیتواند یورو را بهآرامی ترک کند، ولی اگر کشوری نافرمانی کند، مطرود میشود و آشوب سرتاسر کشور را به مرز فروپاشی میکشاند. همین قضیه در مورد بازتنظیم بدهیها نیز مصداق دارد: موضوعی که چپ
را به دو فرقه تقسیم میکند. خیال باطل: بازتنظیم بدهیها تنها وقتی صورت میگیرد که بهنفع طلبکاران باشد- بههمیندلیل است که موضوع بدهیها - مسئله اصلی چپ - درحالحاضر تبدیل شده به خطمشی صندوق بینالمللی پول.
نتیجه این آزمایش نیز به دلایل مذکور معلوم نیست. اما همچنان یک چیز قطعی است: چپ برای جان سالم بهدربردن از این آزمایش باید خود را فراتر از حد تصور بازیابی کند. این کار نیازمند شجاعت بسیار، جسارت بسیار و خروارها خلاقیت است.
پینوشت:
*Stress test یا تست فشار در رشتههای مختلف مهندسی، پزشکی، اقتصاد مالی و... استفاده میشود. در همه موارد، توانایی تحمل یک سیستم بعد از اعمال تنشی بیرونی روی آن و حداکثر مقاومت آن سیستم تا وقتی در آستانه شکست و فروپاشی قرار گیرد اندازهگیری میشود. در مکانیک و متالورژی این تست با اعمال تدریجی تنش کششی تا نقطهای ادامه مییابد که منجر به گسست یا تخریب ماده شود تا به این طریق حداکثر تنشی مشخص شود که جسم تا آستانه شکست میتواند تحمل کند. در پزشکی این تست توانایی قلب و عروق یک فرد را تحت فشار بیرونی اندازهگیری میکند و با فعالیت ورزشی یا شبیهسازی دارویی در محیط کنترلشده آزمایشگاهی انجام میشود.
منبع: ورسو
بوونتورا دسوزا سانتوس خطوط کلی دو آزمایش را ترسیم میکند که امروز در آزمایشگاه اروپا در حال تجربه است: یکی تست فشار روی دموکراسی و دیگری تلاش برای ازبینبردن و یکسرهکردن کار چپ اروپایی. سانتوس، استاد جامعهشناسی دانشگاه کویمبرا در پرتغال و دانشگاه ویسکانسین-مدیسون است. در کتابهایی که تاکنون منتشر کرده به مسائلی از قبیل جامعهشناسی قانون، دولت، دموکراسی و حقوقبشر، جهانیسازی و جنبشهای اجتماعی پرداخته است. او همچنین یکی از اعضای فعال فوروم اجتماعی جهان است که مقر آن در برزیل قرار دارد.
---
اروپا بدل شده به آزمایشگاه آینده. آنچه در اروپا در حال آزمایش است باید دلیلی برای نگرانی همه دموکراتها و بهویژه چپگرایان باشد. درحالحاضر دو آزمون در محیط این آزمایشگاه در جریان - و از اینرو ظاهرا تحتکنترل - است.
نخست، تست فشار* بر دموکراسی است، فرضیه راهنمای آن از این قرار است: اراده دموکراتیک یک کشور قوی میتواند بهصورت غیردموکراتیک بر اراده دموکراتیک یک کشور ضعیف غلبه کند، بدون کوچکترین صدمهای به وضع عادی حیات سیاسی اروپا. برای موفقیت در این آزمایش سه پیششرط نیاز است: 1) نظارت بر افکار عمومی، بهنحویکه منافع ملی کشور قویتر بدل شود به منافع عمومی منطقه یورو؛ 2) پشتگرمی به برخی مؤسسات غیرانتخابی (گروه مالی یورو، بانک مرکزی اروپا، صندوق بینالمللی پول، کمیسیون اروپا) برای خنثیسازی و مجازات هر تصمیم دموکراتیکی که در آن احتمال نافرمانی از فرمایشات کشورهای مسلط میرود؛ 3) ارائه تصویری اهریمنی از کشور ضعیفتر برای اطمینان از اینکه رأیدهندگان دیگر کشورهای اروپایی همدلی خاصی با آنها نشان ندهند، بهخصوص رأیدهندگان کشورهایی که بیم نافرمانی آنان میرود.
یونان، موش آزمایشگاهی این آزمایش مخوف است. از دومین اشغال استعماری قرن بیستویکم صحبت میکنیم. (بار اول مأموریت برقراری ثبات در هاییتی از سوی سازمان ملل در سال 2004 بود). این نوع خاص و جدیدی از استعمار است: اشغال یک کشور با رضایت آن کشور هرچند همراه با تهدیدهای بیسابقه. درست مثل استعمارگریهای قدیم توجیه این است که همه اینها به نفع کشور اشغالشده است. این قضیه آزمایشی در جریان است، ولی نتایج تست فشار هنوز معلوم نیست. جوامع انسانی، برخلاف آزمایشگاهها، محیطهای بسته و کنترلشده نیستند، فارغ از اینکه شدت فشار برای کنترل آنها چقدر باشد. یک چیز مسلم است: همین که آزمایش تمام شود، نتیجه هرچه میخواهد باشد، اروپا دیگر اروپای مبتنی بر صلح، انسجام اجتماعی و دموکراسی نخواهد بود. بلکه در عوض، مرکز یک استبداد غربی جدید است که قساوت آن برابری میکند با استبداد شرقی، همان که سابق بر این مارکس، وبر و ویتفوگل تجزیه و تحلیلش کرده بودند.
آزمایش دومی که درحالحاضر در جریان است پیداکردن راهحلی نهایی برای چپ اروپایی است. فرضیه راهنمای آن از این قرار است: مادامیکه چپخواهان بدیلی برای سیاستهای ریاضتی باشد هیچجایی در اروپا نخواهد داشت.
برای موفقیت در این آزمایش سه پیششرط نیاز است: 1) ایجاد موانعی برای مغلوبساختن احزاب چپ و مجازات وحشیانه آنها که جرئت میکنند از قوانین اروپا تخطی کنند. 2) متقاعدکردن رأیدهندگان به اینکه احزاب دستچپی نماینده واقعی آنها نیستند. تا به امروز این تصور که «نمایندگان ما دیگر ما را نمایندگی نمیکنند» مسئله اصلی جنبشهای خشمگینان و جنبشهای تسخیر بود در تقابل با احزاب دستراستی و متحدان آنها. اکنون که سیریزا مجبور شده جام شوکران سیاستهای ریاضتی را سر بکشد - با وجود نتیجه «نه» رفراندم یونان که سیریزا خود از آن حمایت کرده بود - رأیدهندگان لاجرم به این نتیجه میرسند که احزاب چپ نیز در نمایندگی آنها ناکام از آب درمیآیند. 3) پیششرط سوم عبارت است از گیرانداختن چپ در انتخاب اشتباه بین طرح A و طرح B. طی سالهای گذشته شکافی افتاده در میان چپگرایان؛ بین آنها که بهترین کار را ماندن در یورو یا ترک آن میدانند. خیال باطل: هیچ کشوری نمیتواند یورو را بهآرامی ترک کند، ولی اگر کشوری نافرمانی کند، مطرود میشود و آشوب سرتاسر کشور را به مرز فروپاشی میکشاند. همین قضیه در مورد بازتنظیم بدهیها نیز مصداق دارد: موضوعی که چپ
را به دو فرقه تقسیم میکند. خیال باطل: بازتنظیم بدهیها تنها وقتی صورت میگیرد که بهنفع طلبکاران باشد- بههمیندلیل است که موضوع بدهیها - مسئله اصلی چپ - درحالحاضر تبدیل شده به خطمشی صندوق بینالمللی پول.
نتیجه این آزمایش نیز به دلایل مذکور معلوم نیست. اما همچنان یک چیز قطعی است: چپ برای جان سالم بهدربردن از این آزمایش باید خود را فراتر از حد تصور بازیابی کند. این کار نیازمند شجاعت بسیار، جسارت بسیار و خروارها خلاقیت است.
پینوشت:
*Stress test یا تست فشار در رشتههای مختلف مهندسی، پزشکی، اقتصاد مالی و... استفاده میشود. در همه موارد، توانایی تحمل یک سیستم بعد از اعمال تنشی بیرونی روی آن و حداکثر مقاومت آن سیستم تا وقتی در آستانه شکست و فروپاشی قرار گیرد اندازهگیری میشود. در مکانیک و متالورژی این تست با اعمال تدریجی تنش کششی تا نقطهای ادامه مییابد که منجر به گسست یا تخریب ماده شود تا به این طریق حداکثر تنشی مشخص شود که جسم تا آستانه شکست میتواند تحمل کند. در پزشکی این تست توانایی قلب و عروق یک فرد را تحت فشار بیرونی اندازهگیری میکند و با فعالیت ورزشی یا شبیهسازی دارویی در محیط کنترلشده آزمایشگاهی انجام میشود.
منبع: ورسو
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.