سیاست با طعم اخلاق
محمد دهدشتی
تصمیم دولت آلمان مبنیبر پذیرش 800 هزار نفر از پناهندگان خاورمیانه در روزهای اخیر با امواج بسیار مثبت رسانهها، نهادهای مردمی و دولتی و افکار عمومی بهخصوص در کشورهای جهان سوم و مسلمانان مواجه شده است. در شرایطی که بیشتر دولتهای غربی یا اصلا ارادهای برای پذیرش هرچند اندک مهاجران ندارند یا به اکراه و تحت فشار، حاضر به اسکان حداکثر چندهزارنفری از آنها شدهاند، این تصمیم آلمان ابتدا با ناباوری و سپس ذوقزدگی فراوان روبهرو شد.
در روزهای گذشته تحلیلهای زیادی مبنی بر رفتار انساندوستانه و اخلاقی آلمان در رسانههای ایران منتشر شده است که تقریبا همگی آنها ضمن نکوهش رفتار بقیه دولتهای اروپایی، آلمان و آلمانیها را الگوی جوانمردی و گذشت معرفی کردهاند. تجمع آلمانیها در ایستگاههای قطار برای استقبال و پذیرایی از پناهندگان و مشاهده رفتار آنها در قیاس با مأموران و مردم مجارستان و بسیج دولت آلمان و در رأس همه آنها دولت آنگلا مرکل، هیچ تردیدی در این رفتار انسانی باقی نمیگذارد. چنانکه هماکنون فضای مجازی سرشار از تصاویر و متنهای حاکی از شکوه و شخصیت این کشور است.
با این همه و براساس دلایل کاملا آشکار، این تصمیم جنبههای متعددی دارد که درمجموع به سیاستهای استراتژیک دولت آلمان برمیگردد و نگاه انساندوستانه به آن، تنها بخشی از ماجراست.
1. در هر جامعهای اقشاری از مردم به هر دلیلی برای موارد اخلاقی اهمیت ویژه قائلند و در مواقع بحرانی به شکل فردی یا جمعی به کمک دیگران میشتابند، چنانکه حتی در اوج رفتار نامناسب دولت مجارستان با پناهندگان، تعدادی از مردم این کشور از هر نوع کمک و عذرخواهی نسبت به آنها دریغ نمیکردند. مشاهده رفتار انسانی و بسیار خوشایند تعدادی از آلمانیها نسبت به پناهندگان، نشاندهنده روح رفتار جمعی همه آلمانیها نیست و مسلما در هر کشور دیگری نیز علائق و سلایق متفاوتی وجود دارد و نمیتوان منکر چنین دیدگاههایی در کشورهایی مانند اتریش، فرانسه، انگلستان، دولتهای اسکاندیناوی و دیگر کشورهای جهان شد. بدون تردید این مردم نماینده همه جامعه آلمان نیستند تا بتوان ادعا کرد که فشار افکار عمومی آلمان، دولت این کشور را وادار به اخذ چنین تصمیمی کرده است تا مردم این کشور نسبت به دیگر ملتها از درک انساندوستانهتری برخوردار هستند.
2. دولت و مردم آلمان بعد از جنگ جهانی دوم به اشکال مختلف درصدد بازسازی رفتار خود بودهاند، چنانکه هنوز هم به اسرائیل غرامت میپردازند. بااینهمه، رفتار غیرانسانی آنها در خلال جنگ جهانی دوم چنان تأثیرات منفی داشت که هنوز هم قادر به ترمیم آن نشدهاند. پذیرش انبوهی از پناهندگان بعد از فجایع ماههای اخیر، یکی از بهترین فرصتها برای بازسازی این روحیه در سطح جهانی و بازگشت به عرصه اخلاقی جهانی است.
3. ویلهلم اول در جنگ جهانی اول تبلیغات وسیعی را برای جلب قلوب مسلمانان به راه انداخت تا جایی که حتی شایعه مسلمانشدن او به گوش رسید. در جنگ جهانی دوم نیز شعار نژاد برتر آریایی چنان به مذاق ایرانیها خوش آمد و مخالفت با یهودیها چنان باعث استقبال عربها شد که نهتنها امثال رضاشاه، بلکه بسیاری از نخبگان سیاسی، مذهبی و روشنفکری نیز در ایران و جهان اسلام بهشدت طرفدار هیتلر و آلمان شدند. سیاست فعلی آلمان برای نفوذ در شرق، ادامه همان سیاستهای استراتژیک آلمان در طول قرن بیستم است. تنفر از سیاستهای استعماری دولتهایی مانند انگلستان، آمریکا، روسیه و حتی فرانسه، بهترین زمینه برای نفوذ سیاسی، فرهنگی و اقتصادی در منطقه حساس خاورمیانه و اعلام پذیرش 800 هزار پناهنده بهترین تبلیغ برای بیمهکردن نام آلمان است.
4. آلمان در حال حاضر سومین قدرت اقتصادی جهان است و ادامه این روند با جمعیت بسیار پیر این کشور، بسیار مشکل خواهد بود. تزریق یک نسل جدید برای آینده اقتصاد این کشور ضروری است. تأکید مرکل مبنی بر آموزش فرهنگی و هضم کودکان پناهندگان در فرهنگ آلمان، بهترین نمونه درک این رفتار است. براساس هدف دولت آلمان، این کودکان با دریافت آموزشهای رسمی بهزودی در چارچوب سیاستهای فرهنگی و اقتصادی کشور قرار گرفته و چون با تمام وجود به دنبال تثبیت خود در کشور جدیدشان هستند، به نیروهایی بسیار کارآمد در آیندهای نهچندان دور تبدیل خواهند شد.
5. آلمان از زمان بیسمارک مهمترین قدرت اروپا بوده و در حال حاضر یکی از بزرگترین کشورهای جهان است که باوجود همه غرور و افتخار ملی و برخورداری از یک فرهنگ و اقتصاد قوی به دلایل ناشی از شکست در دو جنگ جهانی، از جایگاه طبیعی خود در عرصه بینالمللی دور افتاده است. غیبت آلمان در شورای امنیت و دور نگهداشتن آن از بسیاری از قلههای قدرت در صحنه جهانی باعث رؤیای بازگشت به بالاترین عرصههای قدرت در سطح بینالمللی نبوده و نخواهد بود.
تحولات چند دهه گذشته در دنیا از جنبههای مختلف، زمینه را برای تحقق این رؤیا فراهم کرده است، اما هنوز هم آلمان از نظر قدرت نرم، از بسیاری از دولتهای بزرگ جهان مانند آمریکا، انگلستان و فرانسه عقبتر است و باید روی قدرت فرهنگی و نفوذ سیاسی خود بسیار زیاد تمرکز و فعالیت کند. منطقه خاورمیانه و جهان اسلام و افکار عمومی کشورهای جهان سوم قطعا در آینده صحنه رقابت دولتها و ملتهای بزرگی خواهد بود که هریک با توسل به انواع ابزارها، در صدد نفوذ در آنها برمیآیند. تصمیم دولت آلمان مبنی بر پذیرش 800 هزار نفر از پناهندگان مسلمان، قطعا باعث افزایش و تثبیت نفوذ آلمان در جهان اسلام شده و در رقابت با دیگر دولتهای بزرگ جهانی موقعیتی استثنایی به این کشور خواهد بخشید.
تصمیم دولت آلمان مبنیبر پذیرش 800 هزار نفر از پناهندگان خاورمیانه در روزهای اخیر با امواج بسیار مثبت رسانهها، نهادهای مردمی و دولتی و افکار عمومی بهخصوص در کشورهای جهان سوم و مسلمانان مواجه شده است. در شرایطی که بیشتر دولتهای غربی یا اصلا ارادهای برای پذیرش هرچند اندک مهاجران ندارند یا به اکراه و تحت فشار، حاضر به اسکان حداکثر چندهزارنفری از آنها شدهاند، این تصمیم آلمان ابتدا با ناباوری و سپس ذوقزدگی فراوان روبهرو شد.
در روزهای گذشته تحلیلهای زیادی مبنی بر رفتار انساندوستانه و اخلاقی آلمان در رسانههای ایران منتشر شده است که تقریبا همگی آنها ضمن نکوهش رفتار بقیه دولتهای اروپایی، آلمان و آلمانیها را الگوی جوانمردی و گذشت معرفی کردهاند. تجمع آلمانیها در ایستگاههای قطار برای استقبال و پذیرایی از پناهندگان و مشاهده رفتار آنها در قیاس با مأموران و مردم مجارستان و بسیج دولت آلمان و در رأس همه آنها دولت آنگلا مرکل، هیچ تردیدی در این رفتار انسانی باقی نمیگذارد. چنانکه هماکنون فضای مجازی سرشار از تصاویر و متنهای حاکی از شکوه و شخصیت این کشور است.
با این همه و براساس دلایل کاملا آشکار، این تصمیم جنبههای متعددی دارد که درمجموع به سیاستهای استراتژیک دولت آلمان برمیگردد و نگاه انساندوستانه به آن، تنها بخشی از ماجراست.
1. در هر جامعهای اقشاری از مردم به هر دلیلی برای موارد اخلاقی اهمیت ویژه قائلند و در مواقع بحرانی به شکل فردی یا جمعی به کمک دیگران میشتابند، چنانکه حتی در اوج رفتار نامناسب دولت مجارستان با پناهندگان، تعدادی از مردم این کشور از هر نوع کمک و عذرخواهی نسبت به آنها دریغ نمیکردند. مشاهده رفتار انسانی و بسیار خوشایند تعدادی از آلمانیها نسبت به پناهندگان، نشاندهنده روح رفتار جمعی همه آلمانیها نیست و مسلما در هر کشور دیگری نیز علائق و سلایق متفاوتی وجود دارد و نمیتوان منکر چنین دیدگاههایی در کشورهایی مانند اتریش، فرانسه، انگلستان، دولتهای اسکاندیناوی و دیگر کشورهای جهان شد. بدون تردید این مردم نماینده همه جامعه آلمان نیستند تا بتوان ادعا کرد که فشار افکار عمومی آلمان، دولت این کشور را وادار به اخذ چنین تصمیمی کرده است تا مردم این کشور نسبت به دیگر ملتها از درک انساندوستانهتری برخوردار هستند.
2. دولت و مردم آلمان بعد از جنگ جهانی دوم به اشکال مختلف درصدد بازسازی رفتار خود بودهاند، چنانکه هنوز هم به اسرائیل غرامت میپردازند. بااینهمه، رفتار غیرانسانی آنها در خلال جنگ جهانی دوم چنان تأثیرات منفی داشت که هنوز هم قادر به ترمیم آن نشدهاند. پذیرش انبوهی از پناهندگان بعد از فجایع ماههای اخیر، یکی از بهترین فرصتها برای بازسازی این روحیه در سطح جهانی و بازگشت به عرصه اخلاقی جهانی است.
3. ویلهلم اول در جنگ جهانی اول تبلیغات وسیعی را برای جلب قلوب مسلمانان به راه انداخت تا جایی که حتی شایعه مسلمانشدن او به گوش رسید. در جنگ جهانی دوم نیز شعار نژاد برتر آریایی چنان به مذاق ایرانیها خوش آمد و مخالفت با یهودیها چنان باعث استقبال عربها شد که نهتنها امثال رضاشاه، بلکه بسیاری از نخبگان سیاسی، مذهبی و روشنفکری نیز در ایران و جهان اسلام بهشدت طرفدار هیتلر و آلمان شدند. سیاست فعلی آلمان برای نفوذ در شرق، ادامه همان سیاستهای استراتژیک آلمان در طول قرن بیستم است. تنفر از سیاستهای استعماری دولتهایی مانند انگلستان، آمریکا، روسیه و حتی فرانسه، بهترین زمینه برای نفوذ سیاسی، فرهنگی و اقتصادی در منطقه حساس خاورمیانه و اعلام پذیرش 800 هزار پناهنده بهترین تبلیغ برای بیمهکردن نام آلمان است.
4. آلمان در حال حاضر سومین قدرت اقتصادی جهان است و ادامه این روند با جمعیت بسیار پیر این کشور، بسیار مشکل خواهد بود. تزریق یک نسل جدید برای آینده اقتصاد این کشور ضروری است. تأکید مرکل مبنی بر آموزش فرهنگی و هضم کودکان پناهندگان در فرهنگ آلمان، بهترین نمونه درک این رفتار است. براساس هدف دولت آلمان، این کودکان با دریافت آموزشهای رسمی بهزودی در چارچوب سیاستهای فرهنگی و اقتصادی کشور قرار گرفته و چون با تمام وجود به دنبال تثبیت خود در کشور جدیدشان هستند، به نیروهایی بسیار کارآمد در آیندهای نهچندان دور تبدیل خواهند شد.
5. آلمان از زمان بیسمارک مهمترین قدرت اروپا بوده و در حال حاضر یکی از بزرگترین کشورهای جهان است که باوجود همه غرور و افتخار ملی و برخورداری از یک فرهنگ و اقتصاد قوی به دلایل ناشی از شکست در دو جنگ جهانی، از جایگاه طبیعی خود در عرصه بینالمللی دور افتاده است. غیبت آلمان در شورای امنیت و دور نگهداشتن آن از بسیاری از قلههای قدرت در صحنه جهانی باعث رؤیای بازگشت به بالاترین عرصههای قدرت در سطح بینالمللی نبوده و نخواهد بود.
تحولات چند دهه گذشته در دنیا از جنبههای مختلف، زمینه را برای تحقق این رؤیا فراهم کرده است، اما هنوز هم آلمان از نظر قدرت نرم، از بسیاری از دولتهای بزرگ جهان مانند آمریکا، انگلستان و فرانسه عقبتر است و باید روی قدرت فرهنگی و نفوذ سیاسی خود بسیار زیاد تمرکز و فعالیت کند. منطقه خاورمیانه و جهان اسلام و افکار عمومی کشورهای جهان سوم قطعا در آینده صحنه رقابت دولتها و ملتهای بزرگی خواهد بود که هریک با توسل به انواع ابزارها، در صدد نفوذ در آنها برمیآیند. تصمیم دولت آلمان مبنی بر پذیرش 800 هزار نفر از پناهندگان مسلمان، قطعا باعث افزایش و تثبیت نفوذ آلمان در جهان اسلام شده و در رقابت با دیگر دولتهای بزرگ جهانی موقعیتی استثنایی به این کشور خواهد بخشید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.