درباره نمایشنامه «پلکان» نوشته زندهیاد اکبر رادی
تئاتر، زنده است
عطاءالله کوپال . مدرس تئاتر
نمایشنامه پلکان یکی از درخشانترین آثار اکبر رادی در دهه 60 خورشیدی است. اگر بپذیریم که آثار اکبر رادی همواره با گونهای عدالتخواهی مظلومانه عجین بوده است، پلکان کیفرخواستی است علیه نوکیسهگان بیفرهنگی که طی دو دهه آخر سلطنت پهلوی، به دلیل آشفتگیهای اجتماعی و فقدان سازوکار عدالتجویانه، پلکان شرقی را بدون هرگونه شایستگی پیمودند و جایگاه اجتماعی خود را از قهقرا و ظلمات به طبقهای نوخاسته و ناآراسته به هر فضیلتی تغییر دادند. از اینرو است که رادی، خود در مقدمه چاپ نخست نمایشنامه پلکان با فروتنی میگوید: «نمیدانم این کیفرخواست یک مدعیالعموم است، یا جستوجویی برای المثنای شناسنامهای که برگهای آن در رهگذار یک ربعقرن دانهدانه مفقود شده است.» این ربعقرن برای رادی از نیمه دهه 40 خورشیدی آغاز شده است و او که وظیفه قلم را خدمت به عدالت در جهانی غرق ستم میداند، با نمایشنامه پلکان خواسته است این عدالت گمشده را که جامعه، عاجز از اجرای آن بوده است، با ترشحات قلم خود احیا کند. نمایش پلکان، فقط اثری ماندگار در تاریخ ادبیات نمایشی نیست، بلکه سندی است از تحولات یک دوران تاریخی که برای شناخت آن بیگمان باید به این
نمایشنامه رجوع کرد. در این نمایشنامه، مرد جوان پلههای ترقی را به بهای رذالت، خباثت و حتی جنایت طی میکند؛ بیآنکه چشمان بسته فرشته عدالت او را ببیند و در میانه راه او را از واپسین پلهای که بر آن گام گذاشته پایین بکشد. رادی در گفتههای خویش بارها تاکید میکرده که هادی مرزبان عمر خود را پای کارهای من گذاشته است. در کارنامه اجراهای تئاتری مرزبان، نام نمایشنامهنویسان بیشماری به چشم میخورد اما در اجراهای او، نام رادی جایگاه یگانه و ویژهای دارد. بیتردید در تاریخ تئاتر ایران نام مرزبان و رادی را نمیتوان از هم جدا کرد. مرزبان در شناساندن نام رادی زحمت چشمگیری کشیده است و اجرای اخیر نمایشنامه پلکان در سالن اصلی تئاتر شهر، آن هم با چنان استقبال چشمگیری از سوی تماشاگران که حتی بالکن تئاتر شهر هم پر از تماشاگر میشود، ما را امیدوار میکند که تئاتر، زنده است و نمایشنامهنویس نامی ایران، اکبر رادی، ثابت کرده است که کشورمان نمایشنامهنویس دارد و نمایشنامهنویس خوب هم دارد.
نمایشنامه پلکان یکی از درخشانترین آثار اکبر رادی در دهه 60 خورشیدی است. اگر بپذیریم که آثار اکبر رادی همواره با گونهای عدالتخواهی مظلومانه عجین بوده است، پلکان کیفرخواستی است علیه نوکیسهگان بیفرهنگی که طی دو دهه آخر سلطنت پهلوی، به دلیل آشفتگیهای اجتماعی و فقدان سازوکار عدالتجویانه، پلکان شرقی را بدون هرگونه شایستگی پیمودند و جایگاه اجتماعی خود را از قهقرا و ظلمات به طبقهای نوخاسته و ناآراسته به هر فضیلتی تغییر دادند. از اینرو است که رادی، خود در مقدمه چاپ نخست نمایشنامه پلکان با فروتنی میگوید: «نمیدانم این کیفرخواست یک مدعیالعموم است، یا جستوجویی برای المثنای شناسنامهای که برگهای آن در رهگذار یک ربعقرن دانهدانه مفقود شده است.» این ربعقرن برای رادی از نیمه دهه 40 خورشیدی آغاز شده است و او که وظیفه قلم را خدمت به عدالت در جهانی غرق ستم میداند، با نمایشنامه پلکان خواسته است این عدالت گمشده را که جامعه، عاجز از اجرای آن بوده است، با ترشحات قلم خود احیا کند. نمایش پلکان، فقط اثری ماندگار در تاریخ ادبیات نمایشی نیست، بلکه سندی است از تحولات یک دوران تاریخی که برای شناخت آن بیگمان باید به این
نمایشنامه رجوع کرد. در این نمایشنامه، مرد جوان پلههای ترقی را به بهای رذالت، خباثت و حتی جنایت طی میکند؛ بیآنکه چشمان بسته فرشته عدالت او را ببیند و در میانه راه او را از واپسین پلهای که بر آن گام گذاشته پایین بکشد. رادی در گفتههای خویش بارها تاکید میکرده که هادی مرزبان عمر خود را پای کارهای من گذاشته است. در کارنامه اجراهای تئاتری مرزبان، نام نمایشنامهنویسان بیشماری به چشم میخورد اما در اجراهای او، نام رادی جایگاه یگانه و ویژهای دارد. بیتردید در تاریخ تئاتر ایران نام مرزبان و رادی را نمیتوان از هم جدا کرد. مرزبان در شناساندن نام رادی زحمت چشمگیری کشیده است و اجرای اخیر نمایشنامه پلکان در سالن اصلی تئاتر شهر، آن هم با چنان استقبال چشمگیری از سوی تماشاگران که حتی بالکن تئاتر شهر هم پر از تماشاگر میشود، ما را امیدوار میکند که تئاتر، زنده است و نمایشنامهنویس نامی ایران، اکبر رادی، ثابت کرده است که کشورمان نمایشنامهنویس دارد و نمایشنامهنویس خوب هم دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.