|

هر غریبه‌ای را به منزل راه ندهیم

فاضل ژیان . طراح لباس و دکور سینما

شما هم در مسیرهای روزانه یا در فضاهای شخصی مانند خانه، منزل دوستان و خویشاوندان با اشیای تزئینی یا کاربردی از نوع صنایع دستی از سرزمین‌های خاور دور (تایلند، مالزی، ویتنام و...) برخورد داشته‌اید ولی آیا تاکنون به خاستگاه و جایگاه این اشیا در زندگی خودمان به‌عنوان کشوری که صنایع‌دستی‌اش از هر لحاظ دارای اعتبار و ارزش جهانی است پرداخته‌اید؟ آیا تاکنون فکر کرده‌اید این وسایل در کشور، در خیابان‌ها، فروشگاه‌ها و در منازل ما چه می‌کنند؟ برای هیچ‌کدام از ما این سؤال پیش آمده که این وسایل دکوری که با سماجت تمام سر از دکوراسیون منازل و محیط کار ما درآورده، چه ربطی و چه نقشی در زندگی ما ایرانی‌ها دارند؟ از گلدان گرفته تا انواع کاسه و بشقاب و لوستر و جاژورنالی و خلاصه از هرچه فکر کنید در انبان این چشم‌بادامی‌ها پیدا می‌شود که به خورد ما داده‌اند و بی‌گمان یکی از بهترین بازارهایشان، بازار ایران است. ما بدون توجه به ضربه‌هایی که بر پیکر اقتصادی صنایع دستی کشورمان می‌زنیم، همچنان ناآگاهانه به خرید و استفاده از این سوغاتی‌های سرزمین زرد ادامه می‌دهیم! به‌راستی چه دلیلی هست که از خرده‌تراشه‌های بلااستفاده و اسباب وسایل کاملا بی‌هویت (در مقام مقایسه با تولیدات هنرمندان و صنعتگران ایرانی) استفاده کنیم که جز تخریب سلیقه وطنی و در نهایت مرگ هنرهای بومی و صنایع دستی و از طرفی خروج ارز از کشور هیچ سودی ندارد؟ آیا در ایران جنگل و نیزار و رودخانه‌ای که در اطراف آن علف بروید نداریم؟ در جای‌جای خانه‌ها و مغازه‌های شهرمان انواع لوازم تزئینی و غیرتزئینی مانند قارچ سر از زمین برآورده‌اند و تأسف‌بارتر اینکه این فرزند نامشروع بیگانه به طرز کاملا زیرپوستی و آرام‌آرام دارد دل همشهریان ما را می‌رباید و هنر‌های تزئینی و دکوراتیو و کاربردی ما را پس می‌زند. هم‌اکنون با یک نگاه به اطراف خود می‌توانید لااقل چند نمونه از همین وسایل که اشاره شد را ببینید. نفس ساخت و تولید این کالاها خوب و قابل‌تقدیر است؛ اینکه مردمان سخت‌کوش آن‌سوی دنیا از تمامی آنچه که ما به‌عنوان زباله و آشغال و ضایعات جنگلی و مرداب‌ها می‌شناسیم، با صرف اندکی وقت و کمترین هزینه، «چیزی» می‌سازند که در این‌سوی دنیا، به‌عنوان صنایع دستی یا هنری هم‌خانه‌های زندگی و فرهنگ ما ایرانی‌ها می‌شوند. مبالغ زیادی را صرف خرید این خرده‌چیزها می‌کنیم و اطرافمان آرام‌آرام پر می‌شود!
اینکه در این کشورها سازمان‌ها و مراکز دولتی هستند که با حمایت از سازندگان و تولید‌کنندگان محلی و کارگاه‌ها، زمینه حضورشان را در بازارهای جهانی فراهم می‌کنند واقعا قابل‌تقدیر است و البته پشتکار این سازندگان هم جایی برای الگوبرداری در امر تولید دارد اما آنچه باید برای ما زنگ خطر باشد این است که بر سر تولید‌کنندگان ما و صنایع بومی محلی چه می‌آید؟ بر سر هویت و اصالت سلیقه ما ایرانی‌ها چه می‌آید؟ آیا زمان آن نرسیده که خانه‌ها و زندگی‌مان را از شر این خرت‌وپرت‌های به‌ظاهر زیبا و در باطن غریب و ناملموس، خلاص کنیم و برای سازندگان آن بازاری دیگر در سرزمین‌های نورسیده و بدون صنایع ملی و محلی آرزو کنیم؟ البته هیچ ملتی بی‌نیاز از این مبادلات فرهنگی نیست، اما سؤال این است که کشورهای شرق آسیا به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکنندگان وسایل تزئینی خانه، از لحاظ فرهنگی، هنری، اقتصادی و اجتماعی چه ضربه‌هایی را بر پیکره جامعه ما می‌زنند؟ به اعتقاد من در خانه‌ها و اداره‌های این کشورها هرگز شاهد اثری از آنچه که ما قرن‌هاست به آنها می‌بالیم وجود ندارد. ما به معماری داخلی و ابزارهای دکور و تزئین به‌عنوان یک جلوه‌گاه فرهنگی و اجتماعی نگاه می‌کنیم درحالی‌که آنها فقط به تولید و تجارت متعصب‌اند و به‌دنبال این هستند که با تولیدات انبوه خصوصا در عرصه تزئینات داخلی به رفع محرومیت از طبقات کارگری جامعه‌شان بپردازند وگرنه هیچ سبک و هنری پشت تولیداتشان نخفته است. بیایید به رسم ایرانی، میزبان مهربانی‌ها باشیم ولی با دقت و وسواس بیشتر به گوشه‌وکنارمان نگاه کنیم و هر «دست‌سازی» را با هنر و صنایع دستی مشرق‌زمین افسانه‌ای اشتباه نگیریم و هر غریبه‌ای را بدون شناخت و دلیل به منزلمان راه ندهیم.

شما هم در مسیرهای روزانه یا در فضاهای شخصی مانند خانه، منزل دوستان و خویشاوندان با اشیای تزئینی یا کاربردی از نوع صنایع دستی از سرزمین‌های خاور دور (تایلند، مالزی، ویتنام و...) برخورد داشته‌اید ولی آیا تاکنون به خاستگاه و جایگاه این اشیا در زندگی خودمان به‌عنوان کشوری که صنایع‌دستی‌اش از هر لحاظ دارای اعتبار و ارزش جهانی است پرداخته‌اید؟ آیا تاکنون فکر کرده‌اید این وسایل در کشور، در خیابان‌ها، فروشگاه‌ها و در منازل ما چه می‌کنند؟ برای هیچ‌کدام از ما این سؤال پیش آمده که این وسایل دکوری که با سماجت تمام سر از دکوراسیون منازل و محیط کار ما درآورده، چه ربطی و چه نقشی در زندگی ما ایرانی‌ها دارند؟ از گلدان گرفته تا انواع کاسه و بشقاب و لوستر و جاژورنالی و خلاصه از هرچه فکر کنید در انبان این چشم‌بادامی‌ها پیدا می‌شود که به خورد ما داده‌اند و بی‌گمان یکی از بهترین بازارهایشان، بازار ایران است. ما بدون توجه به ضربه‌هایی که بر پیکر اقتصادی صنایع دستی کشورمان می‌زنیم، همچنان ناآگاهانه به خرید و استفاده از این سوغاتی‌های سرزمین زرد ادامه می‌دهیم! به‌راستی چه دلیلی هست که از خرده‌تراشه‌های بلااستفاده و اسباب وسایل کاملا بی‌هویت (در مقام مقایسه با تولیدات هنرمندان و صنعتگران ایرانی) استفاده کنیم که جز تخریب سلیقه وطنی و در نهایت مرگ هنرهای بومی و صنایع دستی و از طرفی خروج ارز از کشور هیچ سودی ندارد؟ آیا در ایران جنگل و نیزار و رودخانه‌ای که در اطراف آن علف بروید نداریم؟ در جای‌جای خانه‌ها و مغازه‌های شهرمان انواع لوازم تزئینی و غیرتزئینی مانند قارچ سر از زمین برآورده‌اند و تأسف‌بارتر اینکه این فرزند نامشروع بیگانه به طرز کاملا زیرپوستی و آرام‌آرام دارد دل همشهریان ما را می‌رباید و هنر‌های تزئینی و دکوراتیو و کاربردی ما را پس می‌زند. هم‌اکنون با یک نگاه به اطراف خود می‌توانید لااقل چند نمونه از همین وسایل که اشاره شد را ببینید. نفس ساخت و تولید این کالاها خوب و قابل‌تقدیر است؛ اینکه مردمان سخت‌کوش آن‌سوی دنیا از تمامی آنچه که ما به‌عنوان زباله و آشغال و ضایعات جنگلی و مرداب‌ها می‌شناسیم، با صرف اندکی وقت و کمترین هزینه، «چیزی» می‌سازند که در این‌سوی دنیا، به‌عنوان صنایع دستی یا هنری هم‌خانه‌های زندگی و فرهنگ ما ایرانی‌ها می‌شوند. مبالغ زیادی را صرف خرید این خرده‌چیزها می‌کنیم و اطرافمان آرام‌آرام پر می‌شود!
اینکه در این کشورها سازمان‌ها و مراکز دولتی هستند که با حمایت از سازندگان و تولید‌کنندگان محلی و کارگاه‌ها، زمینه حضورشان را در بازارهای جهانی فراهم می‌کنند واقعا قابل‌تقدیر است و البته پشتکار این سازندگان هم جایی برای الگوبرداری در امر تولید دارد اما آنچه باید برای ما زنگ خطر باشد این است که بر سر تولید‌کنندگان ما و صنایع بومی محلی چه می‌آید؟ بر سر هویت و اصالت سلیقه ما ایرانی‌ها چه می‌آید؟ آیا زمان آن نرسیده که خانه‌ها و زندگی‌مان را از شر این خرت‌وپرت‌های به‌ظاهر زیبا و در باطن غریب و ناملموس، خلاص کنیم و برای سازندگان آن بازاری دیگر در سرزمین‌های نورسیده و بدون صنایع ملی و محلی آرزو کنیم؟ البته هیچ ملتی بی‌نیاز از این مبادلات فرهنگی نیست، اما سؤال این است که کشورهای شرق آسیا به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکنندگان وسایل تزئینی خانه، از لحاظ فرهنگی، هنری، اقتصادی و اجتماعی چه ضربه‌هایی را بر پیکره جامعه ما می‌زنند؟ به اعتقاد من در خانه‌ها و اداره‌های این کشورها هرگز شاهد اثری از آنچه که ما قرن‌هاست به آنها می‌بالیم وجود ندارد. ما به معماری داخلی و ابزارهای دکور و تزئین به‌عنوان یک جلوه‌گاه فرهنگی و اجتماعی نگاه می‌کنیم درحالی‌که آنها فقط به تولید و تجارت متعصب‌اند و به‌دنبال این هستند که با تولیدات انبوه خصوصا در عرصه تزئینات داخلی به رفع محرومیت از طبقات کارگری جامعه‌شان بپردازند وگرنه هیچ سبک و هنری پشت تولیداتشان نخفته است. بیایید به رسم ایرانی، میزبان مهربانی‌ها باشیم ولی با دقت و وسواس بیشتر به گوشه‌وکنارمان نگاه کنیم و هر «دست‌سازی» را با هنر و صنایع دستی مشرق‌زمین افسانه‌ای اشتباه نگیریم و هر غریبه‌ای را بدون شناخت و دلیل به منزلمان راه ندهیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.