گام بعدی پس از رأی سنا
اردشیر زارعیقنواتی
با حمایت 42 سناتور دموکرات و مستقل، از موضع رئیسجمهوری آمریکا در مورد توافق هستهای با ایران، اوباما به یک پیروزی تاریخی دست یافت که در هفتههای اخیر تصور آن برای اکثریت جمهوریخواه کنگره غیرقابل پیشبینی بود. هرچند که طبق قانون هنوز جمهوریخواهان شانس این را دارند که در چند روز باقیمانده تا 17 سپتامبر (موعد پایان رسیدگی به توافقنامه هستهای) بار دیگر طرح کفایت بحث و امکان بهرأیگذاشتن قطعنامه را دنبال کنند اما به دلیل تثبیت رأی 42 سناتور در پشتسر اوباما، بدون تردید هرگونه تلاش دوباره، وقتتلفکردن است. ناکامی سناتورهای مخالف اوباما اما مانع از این نشد تا در مجلس نمایندگان این کشور جناح جمهوریخواه با همراهی چند نماینده شورشی دموکرات طرحهای بهاصطلاح بازدارنده و اخلالگرانه در قبال سیاستهای اجرائی اوباما را دنبال نکنند. مخالفان در مجلس نمایندگان با یک رویکرد متفاوت و ایذایی ابتدا رأیگیری برای تأیید توافق هستهای را دنبال کردند که با 162 رأی موافق در مقابل 269 رأی مخالف درواقع پذیرش توافقنامه در مجلس نمایندگان را رد کردند. در گام بعدی آنان قطعنامه محدودکردن اختیارات ریاستجمهوری برای لغو تحریمها علیه ایران را به صحن مجلس بردند که با رأی موافق 247 در مقابل مخالفت 186 رأی به تصویب رسید. البته چندساعت قبل از این طرحهای دوگانه مجلس نمایندگان، آنان یک مصوبه درخصوص تخلف قانونی اوباما نسبت به عدم ارائه جزئیات توافقنامه را تأیید کرده بودند تا در چندساعت میزان خشم خود را نسبت به رویکرد رئیسجمهوری نشان دهند. بااینهمه آنچه در کنگره آمریکا اتفاق افتاد، بدون تردید یک پیروزی تاریخی برای باراک اوباما بود و یک شکست بزرگ برای جمهوریخواهان. لابی قدرتمند ایپک و همچنین یک رسوایی سیاسی برای «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسرائیل، تلقی میشود که تمام قدرت خود را متمرکز بر این مبارزه کرده بودند. اما بدون شک این پایان کار و ختم کارزار بین اوباما و مخالفان جمهوریخواه نخواهد بود و به شیوههای مختلف با توجه به میزان اختیارات هرکدام از طرفین در هفتهها و ماههای آینده بهخصوص در مورد روند اجرائی توافقنامه هستهای، این کشاکش سیاسی همچنان ادامه پیدا میکند.
ازاینپس که دست جمهوریخواهان از امکان رد توافقنامه هستهای کوتاه شده است و عدم مصوبه کنگره در رد این توافقنامه بهمنزله پذیرش آمریکا و ساختار سیاسی این کشور در قبال آن به حساب آمده و توافق به مرحله اجرائی رسیده است، تمام نگاهها به سمت عملکرد تهران درخصوص تعهدات پذیرفتهشده خود معطوف میشود. میزان پایبندی ایران به تعهدات هستهای خود «شاقول موازنهای» تلقی میشود که در این طنابکشی میتواند مناسبات موجود بین دولت و کنگره آمریکا را تعیین کند. نباید فراموش کرد که هرچند اوباما نسبت به توافقنامه هستهای با ایران موضعي مثبت دارد اما در صورت هرگونه کارشکنی از سوی طرف مقابل دست وی برای حفاظت از این دستاورد تاریخی بهشدت بسته و محدود خواهد شد. از طرف دیگر با گذشتن توافقنامه هستهای از سد کنگره در افکار عمومی بینالمللی این درک وجود دارد که دولت واشنگتن به وعده و تعهد خود بهدرستی عمل کرده و هزینه شکست را بر دوش طرف مقابل خواهد انداخت. شاید و به احتمال نزدیک به یقین پیروزی اوباما در مقابل کنگره بهنوعی دست جناح مخالف دولت «روحانی» را برای کوبیدن بر طبل مخالفت نیز بسته است. در این مرحله هرگونه نقض تعهدات موجود به صورت خودکار تهران را در مظان اتهام قرار خواهد داد و دموکراتهای حامی اوباما را مجبور به افزایش فشار و همراهی با جمهوریخواهان برای تصویب تحریمهای جدید علیه تهران خواهد کرد. در این فاز از بازی که توپ در زمین ایران قرار دارد، ازاینپس بازی سیاسی و جناحی با توافقنامه هستهای یک اشتباه بزرگ خواهد بود که بسیار بیشتر از قبل منافع ملی کشور را در معرض تهدید قرار میدهد. همچنان که ازاینپس در آمریکا هرگونه سیاست اجرائی در قبال این پرونده باید در راستای رئوس متن توافقنامه (برجام) باشد، در ایران نیز خارج از این قاعده هیچ توجیهی توسط امضاکنندگان توافق، قابل پذیرش نبوده و نقض توافقنامه محسوب میشود. در چنین شرایطی مجلس ایران یا هر نهاد مسئول دیگری همچون همتایان خود در آمریکا نمیتوانند بهنوعی عمل کنند که با اصل و متن توافقنامه منافات داشته باشد. به دلیل پیچیدگی و ارتباط کامل تمامی مفاد اصلی و فرعی توافقنامه هستهای، تفکیک و تجدیدنظر در هیچ فرایندی از موضوع، حتی در جزئیات قابلقبول نبوده و مستلزم پذیرش مسئولیت شکست و پرداخت سنگین هزینههای آن خواهد بود.
با حمایت 42 سناتور دموکرات و مستقل، از موضع رئیسجمهوری آمریکا در مورد توافق هستهای با ایران، اوباما به یک پیروزی تاریخی دست یافت که در هفتههای اخیر تصور آن برای اکثریت جمهوریخواه کنگره غیرقابل پیشبینی بود. هرچند که طبق قانون هنوز جمهوریخواهان شانس این را دارند که در چند روز باقیمانده تا 17 سپتامبر (موعد پایان رسیدگی به توافقنامه هستهای) بار دیگر طرح کفایت بحث و امکان بهرأیگذاشتن قطعنامه را دنبال کنند اما به دلیل تثبیت رأی 42 سناتور در پشتسر اوباما، بدون تردید هرگونه تلاش دوباره، وقتتلفکردن است. ناکامی سناتورهای مخالف اوباما اما مانع از این نشد تا در مجلس نمایندگان این کشور جناح جمهوریخواه با همراهی چند نماینده شورشی دموکرات طرحهای بهاصطلاح بازدارنده و اخلالگرانه در قبال سیاستهای اجرائی اوباما را دنبال نکنند. مخالفان در مجلس نمایندگان با یک رویکرد متفاوت و ایذایی ابتدا رأیگیری برای تأیید توافق هستهای را دنبال کردند که با 162 رأی موافق در مقابل 269 رأی مخالف درواقع پذیرش توافقنامه در مجلس نمایندگان را رد کردند. در گام بعدی آنان قطعنامه محدودکردن اختیارات ریاستجمهوری برای لغو تحریمها علیه ایران را به صحن مجلس بردند که با رأی موافق 247 در مقابل مخالفت 186 رأی به تصویب رسید. البته چندساعت قبل از این طرحهای دوگانه مجلس نمایندگان، آنان یک مصوبه درخصوص تخلف قانونی اوباما نسبت به عدم ارائه جزئیات توافقنامه را تأیید کرده بودند تا در چندساعت میزان خشم خود را نسبت به رویکرد رئیسجمهوری نشان دهند. بااینهمه آنچه در کنگره آمریکا اتفاق افتاد، بدون تردید یک پیروزی تاریخی برای باراک اوباما بود و یک شکست بزرگ برای جمهوریخواهان. لابی قدرتمند ایپک و همچنین یک رسوایی سیاسی برای «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسرائیل، تلقی میشود که تمام قدرت خود را متمرکز بر این مبارزه کرده بودند. اما بدون شک این پایان کار و ختم کارزار بین اوباما و مخالفان جمهوریخواه نخواهد بود و به شیوههای مختلف با توجه به میزان اختیارات هرکدام از طرفین در هفتهها و ماههای آینده بهخصوص در مورد روند اجرائی توافقنامه هستهای، این کشاکش سیاسی همچنان ادامه پیدا میکند.
ازاینپس که دست جمهوریخواهان از امکان رد توافقنامه هستهای کوتاه شده است و عدم مصوبه کنگره در رد این توافقنامه بهمنزله پذیرش آمریکا و ساختار سیاسی این کشور در قبال آن به حساب آمده و توافق به مرحله اجرائی رسیده است، تمام نگاهها به سمت عملکرد تهران درخصوص تعهدات پذیرفتهشده خود معطوف میشود. میزان پایبندی ایران به تعهدات هستهای خود «شاقول موازنهای» تلقی میشود که در این طنابکشی میتواند مناسبات موجود بین دولت و کنگره آمریکا را تعیین کند. نباید فراموش کرد که هرچند اوباما نسبت به توافقنامه هستهای با ایران موضعي مثبت دارد اما در صورت هرگونه کارشکنی از سوی طرف مقابل دست وی برای حفاظت از این دستاورد تاریخی بهشدت بسته و محدود خواهد شد. از طرف دیگر با گذشتن توافقنامه هستهای از سد کنگره در افکار عمومی بینالمللی این درک وجود دارد که دولت واشنگتن به وعده و تعهد خود بهدرستی عمل کرده و هزینه شکست را بر دوش طرف مقابل خواهد انداخت. شاید و به احتمال نزدیک به یقین پیروزی اوباما در مقابل کنگره بهنوعی دست جناح مخالف دولت «روحانی» را برای کوبیدن بر طبل مخالفت نیز بسته است. در این مرحله هرگونه نقض تعهدات موجود به صورت خودکار تهران را در مظان اتهام قرار خواهد داد و دموکراتهای حامی اوباما را مجبور به افزایش فشار و همراهی با جمهوریخواهان برای تصویب تحریمهای جدید علیه تهران خواهد کرد. در این فاز از بازی که توپ در زمین ایران قرار دارد، ازاینپس بازی سیاسی و جناحی با توافقنامه هستهای یک اشتباه بزرگ خواهد بود که بسیار بیشتر از قبل منافع ملی کشور را در معرض تهدید قرار میدهد. همچنان که ازاینپس در آمریکا هرگونه سیاست اجرائی در قبال این پرونده باید در راستای رئوس متن توافقنامه (برجام) باشد، در ایران نیز خارج از این قاعده هیچ توجیهی توسط امضاکنندگان توافق، قابل پذیرش نبوده و نقض توافقنامه محسوب میشود. در چنین شرایطی مجلس ایران یا هر نهاد مسئول دیگری همچون همتایان خود در آمریکا نمیتوانند بهنوعی عمل کنند که با اصل و متن توافقنامه منافات داشته باشد. به دلیل پیچیدگی و ارتباط کامل تمامی مفاد اصلی و فرعی توافقنامه هستهای، تفکیک و تجدیدنظر در هیچ فرایندی از موضوع، حتی در جزئیات قابلقبول نبوده و مستلزم پذیرش مسئولیت شکست و پرداخت سنگین هزینههای آن خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.