معماری پردیسهای سینمایی در گفتوگو با طراح و معمار پروژه کوروش
انفجاری عمل میکنیم
مهندس «مهداد جاویدینژاد»، از دانشآموختگان رشته معماری دانشگاه علموصنعت و فارغالتحصیلان فوقلیسانس این رشته از دانشگاه شهیدبهشتی است؛ طراحی «مجموعه بزرگ فرهنگی و تجاری کوروش» در بین فعالیتهای معمارانه او متفاوت است؛ چراکه برای اولینبار است ساخت یک پردیس سینمایی بهوسیله بخش خصوصی در چنین سطح وسیعی اجرا میشود. پردیس سینمایی و تجاری کوروش در زمینی به مساحت 9هزارو 500 متر مربع احداث میشود که 20هزار متر مربع زیر بنای آن به 12 سالن بزرگ سینما و دو سالن کوچک اختصاص داده شده است و حداقل سه هزار صندلی به ظرفیت سینماهای کشور اضافه کرده است.
بهعنوان طراح و معمار پروژه کوروش، این پروژه واجد چه ویژگیهای معمارانهای است؟
در اردیبهشت سال 88، شرکت گلرنگ موفق شد پروانه ساخت این مجموعه را بگیرد. در ابتدا مهندس خلیلیفرد، طراحی این پروژه را بر عهده داشتند؛ اما در روند کار، تغییرات فراوانی بهوجود آمد. مساحت این مجموعه از 83 هزار متر به 108 هزار متر افزایش یافت و در پوسته خارجی بنا و معماری داخلی و حتی کاربری طبقات، تغییراتی داده شد. این تغییرات اجتنابناپذیر بودند؛ اما در نهایت با ادای احترام به مهندس خلیلیفرد، باید بگویم معماری و طراحی این اثر از نو زاده شد. واقعیت این است که در معماری امروز، طراحی دیگر کار یک فرد نیست؛ بلکه همکاری در قالب یک گروه است که کار را به سرانجام میرساند. همپای معمار، همکاران سازه، تأسیسات و دیگر بخشها نیز در فعالیت سهیم هستند تا چنین پروژه کلانی بهبار بنشیند.
وقتی پای یک پردیس سینمایی که در کنار یک مجتمع تجاری-تفریحی قرار گرفته، بهمیان میآید، این سؤال مطرح میشود که آیا عوامل اقتصادی باعث شدهاند بخشهایی غیرسینمایی به این پردیس تحمیل شوند یا اینکه کارفرما از ابتدا ساخت سینما را در کنار دیگر کاربریها دیده است؟
صرفا عوامل اقتصادی نقشی در این مسئله نداشته؛ بلکه مجموعهای از عوامل در شکلگیری یک مجموعه معمارانه تأثیرگذار است. باید دید این بستر چه قابلیتها و محدودیتهایی دارد، توانمندیهایش چیست و آیا این توانمندیها توجیهی هم دارند یا نه؟ متأسفانه در بیشتر پروژههای ما چنین تحقیقاتی دیده نمیشود و در نهایت، اقتصاد و فاکتورهای اقتصادی بر ابعاد کاربری بنا تأثیر مستقیم میگذارد. بهعنوان یک طراح، معتقدم متراژ هر کاربری باید با کاربری واقعی آن مکان متناسب باشد. در این مجموعه با وجود همه تلاشها، محدودیتهایی هم بود، همانطورکه بخشهای تجاری از قبل شکل گرفته بودند، بخش سینمایی هم قرار داشت و مجبور بودیم برای حفظ انسجام، از بعضی پیشفرضها کوتاه بیاییم. در طول کار سعی کردیم با بازدید از نمونههای مشابه در کشورهای سنگاپور، چین، امارات، اسپانیا، ترکیه و فرانسه حداقلهای ساخت چنین مجموعههایی را تعریف کنیم و درنهایت آنچه بهعنوان یک فضای ساختهشده قرار است به مخاطب ارائه شود، ترکیبی است از کاربریهای مختلف مانند فروشگاه و واحدهای تجاری، شهربازی و فود کورت، چندین رستوران، بوفه و کافیشاپ، مهدکودک و البته 14 سالن سینما و
آمفیتئاتر که در 20 هزار متر مربع زیربنای فعالیتهای فرهنگی کوروش قرار گرفتهاند و سه هزار صندلی به سالنهای سینمایی تهران اضافه میکنند.
با این حساب بهنظر میرسد در مقایسه با پردیسهای سینمایی که شهرداری تهران ساخته، مسئله ورودی مستقل سینما همچنان چالش این مجموعه باشد. چرا پردیس سینمایی کوروش نتوانسته یک ورودی مستقل داشته باشد؟
درواقع اینکه یک وینگ یا ورودی جداگانه نداشتیم تا بتوانیم از سینما به صورت مستقل استفاده کنیم، یک مسئله مهم بود. این فضا به مخاطب سینما این امکان را میداد تا بدون ورود به بخشهای تجاری مجموعه، مستقیم به فضای سینما با حالوهوای خاص آن راه پیدا کند؛ اما این امکان برخلاف همان پردیسها که شما به آن اشاره کردید، در اختیار سالنهای این پردیس است که در صورت برگزاری مراسمی خاص یا اکران دیرموقع فیلمها، قابلیت دسترسی به مجموعه یا خروج از آن، بهصورت مستقل و بدون بروز مشکل را در اختیار داشته باشند.
شما دانشآموخته دانشگاهی هستید که معماران فارغالتحصیلشده آن به طراحی کارکردگرا شهرت دارند. فکر نمیکنید در پردیس سینمایی کوروش هم این اتفاق افتاده است و طراحیها به جای هنریبودن صرفا کاربردی هستند؟
هر موضوع هنری یک خالق و یک مخاطب دارد؛ بنابراین باید تناسبی بین این دو برقرار شود تا هنر بتواند انتقال پیدا کند. بههمیندلیل رشد و تعالی فکری جامعه در مسیر ما تأثیرگذار است. فکر میکنم تأثیرپذیری ما از پدیدههای خاص زیاد بوده است؛ اما در نهایت محدودیتهایی هم وجود داشته که سعی کردهایم از آنها هم بهصورت مناسب بهره ببریم؛ اما در نهایت اگر مدل بالا را در نظر بگیریم، این مردم هستند که میتوانند درباره سؤال شما، پاسخ دهند. فکر میکنم یکی از راههای بررسی معماری و طراحی ساختمانها، نظرسنجی از مردم است. این مردم هستند که بهعنوان مخاطب میتوانند بگویند آیا از عملکرد این سازه راضی هستند یا نه.
به محدودیتها اشاره کردید. این محدودیتها شامل چه چیزهایی میشوند؟
محدودیتهای مختلفی به طراح اعمال میشود. وقتی در یک پوسته محدود حرکت میکنیم، اختیاراتی را که در فضا داریم به تناسب همین محدودیتها جانمایی میکنیم. یادمان نرود فیلم میتواند بهتنهایی یک عامل تعیینکننده باشد؛ اما سالن سینما بهتنهایی عامل تعیینکنندهای در صنعت سینما نیست که بخواهد صرفا هنری باشد. اگر فیلم نباشد، سینما خالی است؛ اما کمبود سالنهای سینمایی را میتوان با روشهای دیگر برطرف کرد. در این پروژه دیدگاههای کارفرمایی وجود داشت و در هزینهها نقشآفرینی میکرد؛ اما در بخش تکنولوژیک کار چیزی کم نگذاشت. شاید حتی در طراحی و جانمایی و انتخاب نوع سالنها به خاطر برگردان هزینهها محدودیتهایی داشتیم اما در انتخاب امکاناتی که مخاطب در سالن سینما باید از آن بهرهمند شود -مثل نور، صدا و تصویر، صندلی و موقعیت دید- هیچگونه کاستیای نبود؛ حتی راجع به طراحی سالنها از همیاری یک مشاور کانادایی استفاده کردیم که کار اصلیاش سینماسازی بود. این شرکت بهعنوان مشاور سینمایی وارد شد و راهنماییهای خوبی کرد.
سؤال قبلی را به شکل دیگری مطرح میکنم. نگاهی به پردیس ملت، پردیس زندگی و... کموبیش نشان میدهد معماریهای کلان در تهران به سمت بناهای عملکردگرا پیش میروند و روح صنعتی پیدا کردهاند، اینطور نیست؟
پاسخش روشن است. زمانی که یک بازارچه تعریف میکنید که در بخشی از آن قرار است سینماسازی شود، با وقتی که یک پردیس سینمایی تعریف میکنید، فرق دارد. در حالت دوم، مبنای فکری به سمت سینما میرود؛ یعنی اصل، سینماست و باید تابع منابع ارگانیک مجموعه، سالنها را تعریف کنید. در این پروژه، در طبقات سینمایی درباره حالوهوای هنری با محدودیتهایی روبهرو بودیم. بهدلیل وجود وینگ در تمام طبقات و شکل و فرم و هارمونی آنها، بهویژه موقعیت خاص قرارگیری، نتوانستیم یک فضای مجزا با روحیه ویژه با عنوان پردیس سینمایی داشته باشیم؛ ولی با وجود همه این محدودیتها، تلاش شده، طبقات سینمایی جذابیت هنری داشته باشد. امیدوارم در پروژههای بعدی به تجمیع هرچهبیشتر کاربریهای مختلف نزدیک شویم و این تفکر از ابتدای کار بر طراحی حاکم باشد. درحالحاضر در دیگر کشورها، یکی از اصلیترین اصول طراحی مجتمعها، ایجاد آرامش در مخاطب است و این کار جز با قرارگرفتن خدمات خوب در کنار کاربریهای متنوع، ایجاد نمیشود. در همین پروژه پردیس سینمایی، هزارو 600 جای پارک خودرو تعبیه کردهایم که رقم کمی نیست. نسبت فضای تجاری مجتمع به کل فضا هم یک به شش است که در
دیگر پروژههای مشابه، گاه تا 50 به 50 هم دیده شده است؛ یعنی نصف، سینمایی و نصف، کاربریهای دیگر... .
بهعنوان آخرین سؤال درباره ویژگیهای سالنهای سینمای این پردیس و زمان افتتاح آن توضیح بدهید.
درمجموع، سالنهای سینما به شکل چندمنظوره مورد استفاده قرار خواهند گرفت. سالنهای یک و دو میتواند به صورت اختصاصی برای اجرای کنسرتهای متوسط پاپ و راک، که معمولا مجاز به اجرا در سالنهای بیش از 500 نفر نیستند، راهاندازی شود. امکانات صوتی این دو سالن در حال تطبیق با مقتضیات اجرای موسیقی است و سنهای اضافهشده در این دو سالن، از مزیتهای قابلتوجه برای گروههای موسیقی خواهد بود. با تغییراتی که در بخش نور و امکانات جانبی سالنها انجام شده است، دو سالن هفت و هشت تبدیل به سالنهای مناسب تئاتر خواهد شد و در کنار نمایش فیلم، میتواند از سوی گروههای تئاتری، بهصورت مداوم، استفاده شود. عید فطر نیز زمان افتتاح مجموعه خواهد بود.
مهندس «مهداد جاویدینژاد»، از دانشآموختگان رشته معماری دانشگاه علموصنعت و فارغالتحصیلان فوقلیسانس این رشته از دانشگاه شهیدبهشتی است؛ طراحی «مجموعه بزرگ فرهنگی و تجاری کوروش» در بین فعالیتهای معمارانه او متفاوت است؛ چراکه برای اولینبار است ساخت یک پردیس سینمایی بهوسیله بخش خصوصی در چنین سطح وسیعی اجرا میشود. پردیس سینمایی و تجاری کوروش در زمینی به مساحت 9هزارو 500 متر مربع احداث میشود که 20هزار متر مربع زیر بنای آن به 12 سالن بزرگ سینما و دو سالن کوچک اختصاص داده شده است و حداقل سه هزار صندلی به ظرفیت سینماهای کشور اضافه کرده است.
بهعنوان طراح و معمار پروژه کوروش، این پروژه واجد چه ویژگیهای معمارانهای است؟
در اردیبهشت سال 88، شرکت گلرنگ موفق شد پروانه ساخت این مجموعه را بگیرد. در ابتدا مهندس خلیلیفرد، طراحی این پروژه را بر عهده داشتند؛ اما در روند کار، تغییرات فراوانی بهوجود آمد. مساحت این مجموعه از 83 هزار متر به 108 هزار متر افزایش یافت و در پوسته خارجی بنا و معماری داخلی و حتی کاربری طبقات، تغییراتی داده شد. این تغییرات اجتنابناپذیر بودند؛ اما در نهایت با ادای احترام به مهندس خلیلیفرد، باید بگویم معماری و طراحی این اثر از نو زاده شد. واقعیت این است که در معماری امروز، طراحی دیگر کار یک فرد نیست؛ بلکه همکاری در قالب یک گروه است که کار را به سرانجام میرساند. همپای معمار، همکاران سازه، تأسیسات و دیگر بخشها نیز در فعالیت سهیم هستند تا چنین پروژه کلانی بهبار بنشیند.
وقتی پای یک پردیس سینمایی که در کنار یک مجتمع تجاری-تفریحی قرار گرفته، بهمیان میآید، این سؤال مطرح میشود که آیا عوامل اقتصادی باعث شدهاند بخشهایی غیرسینمایی به این پردیس تحمیل شوند یا اینکه کارفرما از ابتدا ساخت سینما را در کنار دیگر کاربریها دیده است؟
صرفا عوامل اقتصادی نقشی در این مسئله نداشته؛ بلکه مجموعهای از عوامل در شکلگیری یک مجموعه معمارانه تأثیرگذار است. باید دید این بستر چه قابلیتها و محدودیتهایی دارد، توانمندیهایش چیست و آیا این توانمندیها توجیهی هم دارند یا نه؟ متأسفانه در بیشتر پروژههای ما چنین تحقیقاتی دیده نمیشود و در نهایت، اقتصاد و فاکتورهای اقتصادی بر ابعاد کاربری بنا تأثیر مستقیم میگذارد. بهعنوان یک طراح، معتقدم متراژ هر کاربری باید با کاربری واقعی آن مکان متناسب باشد. در این مجموعه با وجود همه تلاشها، محدودیتهایی هم بود، همانطورکه بخشهای تجاری از قبل شکل گرفته بودند، بخش سینمایی هم قرار داشت و مجبور بودیم برای حفظ انسجام، از بعضی پیشفرضها کوتاه بیاییم. در طول کار سعی کردیم با بازدید از نمونههای مشابه در کشورهای سنگاپور، چین، امارات، اسپانیا، ترکیه و فرانسه حداقلهای ساخت چنین مجموعههایی را تعریف کنیم و درنهایت آنچه بهعنوان یک فضای ساختهشده قرار است به مخاطب ارائه شود، ترکیبی است از کاربریهای مختلف مانند فروشگاه و واحدهای تجاری، شهربازی و فود کورت، چندین رستوران، بوفه و کافیشاپ، مهدکودک و البته 14 سالن سینما و
آمفیتئاتر که در 20 هزار متر مربع زیربنای فعالیتهای فرهنگی کوروش قرار گرفتهاند و سه هزار صندلی به سالنهای سینمایی تهران اضافه میکنند.
با این حساب بهنظر میرسد در مقایسه با پردیسهای سینمایی که شهرداری تهران ساخته، مسئله ورودی مستقل سینما همچنان چالش این مجموعه باشد. چرا پردیس سینمایی کوروش نتوانسته یک ورودی مستقل داشته باشد؟
درواقع اینکه یک وینگ یا ورودی جداگانه نداشتیم تا بتوانیم از سینما به صورت مستقل استفاده کنیم، یک مسئله مهم بود. این فضا به مخاطب سینما این امکان را میداد تا بدون ورود به بخشهای تجاری مجموعه، مستقیم به فضای سینما با حالوهوای خاص آن راه پیدا کند؛ اما این امکان برخلاف همان پردیسها که شما به آن اشاره کردید، در اختیار سالنهای این پردیس است که در صورت برگزاری مراسمی خاص یا اکران دیرموقع فیلمها، قابلیت دسترسی به مجموعه یا خروج از آن، بهصورت مستقل و بدون بروز مشکل را در اختیار داشته باشند.
شما دانشآموخته دانشگاهی هستید که معماران فارغالتحصیلشده آن به طراحی کارکردگرا شهرت دارند. فکر نمیکنید در پردیس سینمایی کوروش هم این اتفاق افتاده است و طراحیها به جای هنریبودن صرفا کاربردی هستند؟
هر موضوع هنری یک خالق و یک مخاطب دارد؛ بنابراین باید تناسبی بین این دو برقرار شود تا هنر بتواند انتقال پیدا کند. بههمیندلیل رشد و تعالی فکری جامعه در مسیر ما تأثیرگذار است. فکر میکنم تأثیرپذیری ما از پدیدههای خاص زیاد بوده است؛ اما در نهایت محدودیتهایی هم وجود داشته که سعی کردهایم از آنها هم بهصورت مناسب بهره ببریم؛ اما در نهایت اگر مدل بالا را در نظر بگیریم، این مردم هستند که میتوانند درباره سؤال شما، پاسخ دهند. فکر میکنم یکی از راههای بررسی معماری و طراحی ساختمانها، نظرسنجی از مردم است. این مردم هستند که بهعنوان مخاطب میتوانند بگویند آیا از عملکرد این سازه راضی هستند یا نه.
به محدودیتها اشاره کردید. این محدودیتها شامل چه چیزهایی میشوند؟
محدودیتهای مختلفی به طراح اعمال میشود. وقتی در یک پوسته محدود حرکت میکنیم، اختیاراتی را که در فضا داریم به تناسب همین محدودیتها جانمایی میکنیم. یادمان نرود فیلم میتواند بهتنهایی یک عامل تعیینکننده باشد؛ اما سالن سینما بهتنهایی عامل تعیینکنندهای در صنعت سینما نیست که بخواهد صرفا هنری باشد. اگر فیلم نباشد، سینما خالی است؛ اما کمبود سالنهای سینمایی را میتوان با روشهای دیگر برطرف کرد. در این پروژه دیدگاههای کارفرمایی وجود داشت و در هزینهها نقشآفرینی میکرد؛ اما در بخش تکنولوژیک کار چیزی کم نگذاشت. شاید حتی در طراحی و جانمایی و انتخاب نوع سالنها به خاطر برگردان هزینهها محدودیتهایی داشتیم اما در انتخاب امکاناتی که مخاطب در سالن سینما باید از آن بهرهمند شود -مثل نور، صدا و تصویر، صندلی و موقعیت دید- هیچگونه کاستیای نبود؛ حتی راجع به طراحی سالنها از همیاری یک مشاور کانادایی استفاده کردیم که کار اصلیاش سینماسازی بود. این شرکت بهعنوان مشاور سینمایی وارد شد و راهنماییهای خوبی کرد.
سؤال قبلی را به شکل دیگری مطرح میکنم. نگاهی به پردیس ملت، پردیس زندگی و... کموبیش نشان میدهد معماریهای کلان در تهران به سمت بناهای عملکردگرا پیش میروند و روح صنعتی پیدا کردهاند، اینطور نیست؟
پاسخش روشن است. زمانی که یک بازارچه تعریف میکنید که در بخشی از آن قرار است سینماسازی شود، با وقتی که یک پردیس سینمایی تعریف میکنید، فرق دارد. در حالت دوم، مبنای فکری به سمت سینما میرود؛ یعنی اصل، سینماست و باید تابع منابع ارگانیک مجموعه، سالنها را تعریف کنید. در این پروژه، در طبقات سینمایی درباره حالوهوای هنری با محدودیتهایی روبهرو بودیم. بهدلیل وجود وینگ در تمام طبقات و شکل و فرم و هارمونی آنها، بهویژه موقعیت خاص قرارگیری، نتوانستیم یک فضای مجزا با روحیه ویژه با عنوان پردیس سینمایی داشته باشیم؛ ولی با وجود همه این محدودیتها، تلاش شده، طبقات سینمایی جذابیت هنری داشته باشد. امیدوارم در پروژههای بعدی به تجمیع هرچهبیشتر کاربریهای مختلف نزدیک شویم و این تفکر از ابتدای کار بر طراحی حاکم باشد. درحالحاضر در دیگر کشورها، یکی از اصلیترین اصول طراحی مجتمعها، ایجاد آرامش در مخاطب است و این کار جز با قرارگرفتن خدمات خوب در کنار کاربریهای متنوع، ایجاد نمیشود. در همین پروژه پردیس سینمایی، هزارو 600 جای پارک خودرو تعبیه کردهایم که رقم کمی نیست. نسبت فضای تجاری مجتمع به کل فضا هم یک به شش است که در
دیگر پروژههای مشابه، گاه تا 50 به 50 هم دیده شده است؛ یعنی نصف، سینمایی و نصف، کاربریهای دیگر... .
بهعنوان آخرین سؤال درباره ویژگیهای سالنهای سینمای این پردیس و زمان افتتاح آن توضیح بدهید.
درمجموع، سالنهای سینما به شکل چندمنظوره مورد استفاده قرار خواهند گرفت. سالنهای یک و دو میتواند به صورت اختصاصی برای اجرای کنسرتهای متوسط پاپ و راک، که معمولا مجاز به اجرا در سالنهای بیش از 500 نفر نیستند، راهاندازی شود. امکانات صوتی این دو سالن در حال تطبیق با مقتضیات اجرای موسیقی است و سنهای اضافهشده در این دو سالن، از مزیتهای قابلتوجه برای گروههای موسیقی خواهد بود. با تغییراتی که در بخش نور و امکانات جانبی سالنها انجام شده است، دو سالن هفت و هشت تبدیل به سالنهای مناسب تئاتر خواهد شد و در کنار نمایش فیلم، میتواند از سوی گروههای تئاتری، بهصورت مداوم، استفاده شود. عید فطر نیز زمان افتتاح مجموعه خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.