|

نگاهی به بنای یادبود قربانیان خشونت در مکزیک

معماری علیه خشونت

پرستو نوروزی: در روزگاری که غزه و عراق و افغانستان غرق خون مردان، زنان و کودکانی است که ناخواسته قربانی جنگ شده‌اند، معماری چگونه می‌تواند در مقابل این میزان موج خشونت بایستد و از صلح و دوستی و پایان تمام جنگ‌ها سخن بگوید؟ بنای یادبودهای زیادی در دنیا به نشانه پایان جنگ‌های بزرگ ساخته شده‌اند و به همان میزان، یادبودهای فراوانی معماری به مفاهیم انسانی خلق شده است که یادآور صلح و دوستی هستند. بنای یادبود قربانیان خشونت در مکزیک، یکی از تازه‌ترین آثار معماری جهان است که به مخاطب می‌آموزد، خشونت چگونه می‌تواند نسل انسان را با تهدید مواجه کرده و صفت‌های خوب انسانی را از روی زمین پاک کند. بنای یادشده در سال 2013 به‌وسیله دفتر Gaeta-Springall Arquitectos در مکزیکوسیتی ساخته شده است. سایت پروژه نیز در «چاپولتپک»، مهم‌ترین پارک شهر، واقع شده که در حقیقت جنگلی است که در چندین دهه، متعلق به دولت فدرال و تحت حفاظت وزارت دفاع مکزیک بوده است. در وهله اول، مقصود از طرح بنای یادبود، احیای 15 هزار متر مربع در قالب یک فضای عمومی است. در تمام دنیا، بناهای یادبود، آثار معماری متفاوتی هستند که می‌توان در آنها یاد و خاطره‌ای از فرهنگ و تاریخ یافت. در این «مونومان»، با استفاده از مفاهیم معماری به یکی از مهم‌ترین مسائل معاصر جامعه مکزیک جسمیت داده شده: «خشونت». آن‌طورکه در معرفی این بنا آمده است، مکزیکی‌ها در طراحی این پروژه، خشونت را زخمی بزرگ و باز دانسته‌اند و به‌همین‌دلیل، پروژه‌ای باز در سایت تعریف‌شده، گشوده به شهر و شهروندان و با ارتباطی قوی با آنهاست. دو موضوع تجدید‌حیات فضای عمومی و نیز احیای خاطره قربانیان خشونت، ماهیت این پروژه را تشکیل می‌دهند. اولین قدم طراحی، تعیین نقش سایت به‌عنوان یک جنگل بوده است تا در آن، طبیعت حضوری چشمگیر داشته باشد؛ بنابراین همان‌طورکه در تصاویر دیده می‌شود، درختانی که در محوطه این بنا قرار دارند، به سایت شخصیت می‌دهند. با همان دو تعریف بالا، خشونت در این پروژه در دو بُعد تعریف شده است: فضاهای باز و فضاهای ساخته‌شده.
منظور از فضای باز، فضای ایجاد‌شده بین دیوارهای فولادی و درختان است. این فضای خالی می‌تواند مفهوم عدم حضور قربانیان و غیبت یاد آنها را تداعی کند؛ چراکه به اعتقاد سازندگان این پروژه، خشونت تولیدگر مرگ است. بخش عمده پروژه شامل ساخت 70 دیوار فلزی از جنس کورتن استیل است که از بین درختان برخاسته‌اند؛ یک بازی دوگانه بین طبیعت و معماری، جنگلِ درختان و جنگلِ دیوارها. اجتماع درختان و بازدیدکنندگان، نقش موجودات زنده و اجتماع دیوارها، مفهوم مجرد خاطره قربانیان را تداعی می‌کند. سطوح دیوارهای فولادی، زنگ‌زده یا آینه‌ای است تا مخاطب با قرار‌گرفتن روبه‌روی این ورقه‌های فولادی، تصویرش را گم کرده یا به صورت متکثر‌شده ببیند. علاوه‌بر‌این، اگر به خشونت به‌مثابه «تخریب» دیده شود، ساختار 70 دیوار فولادی مانند پادزهری بزرگ در برابر خشونت عمل خواهد کرد و نشانه‌ای است از آنکه معماری مانند سپری در برابر خشونت خواهد ایستاد.
در فضای مرکزی که فضای اصلی بنای یادبود است، حوض آبی با فرم نامعین و هندسه بازطراحی شده است که یادآوری می‌کند مسئله خشونت همچنان وجود دارد. حوض با شبکه‌ای پوشانده ‌شده است، به‌طوری‌که بازدیدکننده می‌تواند روی آن راه برود. آب یعنی زندگی؛ آب، پاک می‌کند و شفا می‌دهد. در این بخش، دیوارهای فولادی، محکم‌تر و بلندترند و درامی تأثیرگذار در فضا خلق می‌کنند. بازتاب درختان و دیوارها در آب، چشم را به بالا و پایین هدایت می‌کند. وقتی چشم بالا را می‌بیند، آسمان دیده می‌شود، نور، خورشید، امید و... . درنهایت، یکی از بخش‌های مهم این پروژه، مردمی‌بودن و اختصاص دیوارهای فولادی به افراد است، بنابراین جامعه در ساخت این بنای یادبود نقش دارد. 70 دیوار فلزی، فضاهایی هستند برای افراد، تا نام قربانی خود را روی آن بنویسند و از درد و خشم و آرزوهای آنها بگویند. این دیوارها به‌عنوان آینه و تخته‌سیاه عمل می‌کنند و با نوشته‌های‌شان، به شاهدی از درد و تخریب حاصل از خشونت تبدیل می‌شوند.

پرستو نوروزی: در روزگاری که غزه و عراق و افغانستان غرق خون مردان، زنان و کودکانی است که ناخواسته قربانی جنگ شده‌اند، معماری چگونه می‌تواند در مقابل این میزان موج خشونت بایستد و از صلح و دوستی و پایان تمام جنگ‌ها سخن بگوید؟ بنای یادبودهای زیادی در دنیا به نشانه پایان جنگ‌های بزرگ ساخته شده‌اند و به همان میزان، یادبودهای فراوانی معماری به مفاهیم انسانی خلق شده است که یادآور صلح و دوستی هستند. بنای یادبود قربانیان خشونت در مکزیک، یکی از تازه‌ترین آثار معماری جهان است که به مخاطب می‌آموزد، خشونت چگونه می‌تواند نسل انسان را با تهدید مواجه کرده و صفت‌های خوب انسانی را از روی زمین پاک کند. بنای یادشده در سال 2013 به‌وسیله دفتر Gaeta-Springall Arquitectos در مکزیکوسیتی ساخته شده است. سایت پروژه نیز در «چاپولتپک»، مهم‌ترین پارک شهر، واقع شده که در حقیقت جنگلی است که در چندین دهه، متعلق به دولت فدرال و تحت حفاظت وزارت دفاع مکزیک بوده است. در وهله اول، مقصود از طرح بنای یادبود، احیای 15 هزار متر مربع در قالب یک فضای عمومی است. در تمام دنیا، بناهای یادبود، آثار معماری متفاوتی هستند که می‌توان در آنها یاد و خاطره‌ای از فرهنگ و تاریخ یافت. در این «مونومان»، با استفاده از مفاهیم معماری به یکی از مهم‌ترین مسائل معاصر جامعه مکزیک جسمیت داده شده: «خشونت». آن‌طورکه در معرفی این بنا آمده است، مکزیکی‌ها در طراحی این پروژه، خشونت را زخمی بزرگ و باز دانسته‌اند و به‌همین‌دلیل، پروژه‌ای باز در سایت تعریف‌شده، گشوده به شهر و شهروندان و با ارتباطی قوی با آنهاست. دو موضوع تجدید‌حیات فضای عمومی و نیز احیای خاطره قربانیان خشونت، ماهیت این پروژه را تشکیل می‌دهند. اولین قدم طراحی، تعیین نقش سایت به‌عنوان یک جنگل بوده است تا در آن، طبیعت حضوری چشمگیر داشته باشد؛ بنابراین همان‌طورکه در تصاویر دیده می‌شود، درختانی که در محوطه این بنا قرار دارند، به سایت شخصیت می‌دهند. با همان دو تعریف بالا، خشونت در این پروژه در دو بُعد تعریف شده است: فضاهای باز و فضاهای ساخته‌شده.
منظور از فضای باز، فضای ایجاد‌شده بین دیوارهای فولادی و درختان است. این فضای خالی می‌تواند مفهوم عدم حضور قربانیان و غیبت یاد آنها را تداعی کند؛ چراکه به اعتقاد سازندگان این پروژه، خشونت تولیدگر مرگ است. بخش عمده پروژه شامل ساخت 70 دیوار فلزی از جنس کورتن استیل است که از بین درختان برخاسته‌اند؛ یک بازی دوگانه بین طبیعت و معماری، جنگلِ درختان و جنگلِ دیوارها. اجتماع درختان و بازدیدکنندگان، نقش موجودات زنده و اجتماع دیوارها، مفهوم مجرد خاطره قربانیان را تداعی می‌کند. سطوح دیوارهای فولادی، زنگ‌زده یا آینه‌ای است تا مخاطب با قرار‌گرفتن روبه‌روی این ورقه‌های فولادی، تصویرش را گم کرده یا به صورت متکثر‌شده ببیند. علاوه‌بر‌این، اگر به خشونت به‌مثابه «تخریب» دیده شود، ساختار 70 دیوار فولادی مانند پادزهری بزرگ در برابر خشونت عمل خواهد کرد و نشانه‌ای است از آنکه معماری مانند سپری در برابر خشونت خواهد ایستاد.
در فضای مرکزی که فضای اصلی بنای یادبود است، حوض آبی با فرم نامعین و هندسه بازطراحی شده است که یادآوری می‌کند مسئله خشونت همچنان وجود دارد. حوض با شبکه‌ای پوشانده ‌شده است، به‌طوری‌که بازدیدکننده می‌تواند روی آن راه برود. آب یعنی زندگی؛ آب، پاک می‌کند و شفا می‌دهد. در این بخش، دیوارهای فولادی، محکم‌تر و بلندترند و درامی تأثیرگذار در فضا خلق می‌کنند. بازتاب درختان و دیوارها در آب، چشم را به بالا و پایین هدایت می‌کند. وقتی چشم بالا را می‌بیند، آسمان دیده می‌شود، نور، خورشید، امید و... . درنهایت، یکی از بخش‌های مهم این پروژه، مردمی‌بودن و اختصاص دیوارهای فولادی به افراد است، بنابراین جامعه در ساخت این بنای یادبود نقش دارد. 70 دیوار فلزی، فضاهایی هستند برای افراد، تا نام قربانی خود را روی آن بنویسند و از درد و خشم و آرزوهای آنها بگویند. این دیوارها به‌عنوان آینه و تخته‌سیاه عمل می‌کنند و با نوشته‌های‌شان، به شاهدی از درد و تخریب حاصل از خشونت تبدیل می‌شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.