|

سینمای دهه 60 به روایت بهشتی

سیدمحمد بهشتی، مدیر سابق بنیاد سینمایی فارابی، هم‌زمان با روز ملی سینما در گفت‌وگو با «ایسنا» از شرایط مدیریت سینما در دهه 60 یاد کرد و اینکه کتابی مبنی بر چاپ گفت‌وگو‌های سینمایی‌اش به منظور تحلیل شرایط مدیریت فرهنگی آن زمان در دست چاپ دارد. او در این گفت‌وگو گفت: در دوران پس از دهه ‌70 تقریبا به هر مناسبتی از سینمای دهه 60 حرف زده می‌شد که حالا در این بین عده‌ای موافق هستند و عده‌ای مخالف، اما بیشتر این مباحث به منظور بهره‌گیری برای سینمای امروز ایران است و عده‌ای در میان کشمکش‌ها، به سینمای آن دوره به‌عنوان اشکالی بزرگ در سینما و پایه‌گذاری کج و نادرست یا گاهی هم به‌عنوان پایه‌گذاری درست ارجاع می‌دهند. درواقع استفاده از سینمای دهه 60 بیشتر مصرف روز پیدا کرده و من خواستم اطلاع‌رسانی دقیق‌تری از کسانی که در عرصه سیاست‌گذاری و مدیریت آن سال‌ها نقش داشته‌اند، ارائه شود و تجربیات آن دوره در یک‌جا قابل دسترسی باشد. بهشتی در پاسخ به اینکه این اطلاعات چقدر برای مدیران سینمایی امروز مفید است؟ بیان کرد: وقتی امروز در سال 94 به سینمای دهه 60 نگاه می‌کنم، می‌بینم تجربه‌ای که در سینمای آن دهه رخ داد، نه فقط برای کسانی که در سینما مدیریت می‌کنند، بلکه می‌تواند برای مدیریت کل کشور آموزنده باشد. بهشتی در بخش دیگری از این گفت‌وگو تأکید کرد: البته سینمای دهه 60، با همان اندازه و اقتصاد کوچک توانسته بود موفق باشد و کیفیت منحصربه‌فردی را برای بیان سینمایی، نوع مضامین و نقشی که در افکارعمومی می‌تواند ایجاد کند، داشته باشد، اما متأسفانه در دوره جدید این جنبه سینما ضعیف شده است و آنچه را که باید ترک می‌کردیم محکم چسبیدیم و آنچه را باید دنبال می‌کردیم و نگه می‌داشتیم، رها کردیم. او در واکنش به جدا‌سازی بخش ملی و بین‌المللی جشنواره فیلم فجر و انتقاد بعضی به این تصمیم گفت: اصطلاح دلواپسان اصطلاحی است که آنها خودشان برای خود ایجاد کرده‌اند و فکر نمی‌کنم این‌ها دلواپس باشند، اگر این‌طور بود باید در دولت قبل هم دلواپسی‌هایی را ابراز می‌کردند که نکردند. این‌ها بهانه‌جویان هستند و هر کاری بکنیم بالاخره بهانه‌ای می‌تراشند. او ادامه داد: اساس جشنواره فیلم فجر بر تولیدات سینمای ایران لحاظ شد و قرار بود در حاشیه‌اش اتفاقات دیگری هم بیفتد، یعنی زمانی در جشنواره فیلم فجر سینمای کودک موردتوجه قرار گرفت و وقتی تعداد فیلم‌های این حوزه به اندازه‌ای رسید و قله‌هایی در حوزه فیلم کودک فتح شد، احساس کردیم که حالا می‌توانیم جشنواره‌ای با عنوان جشنواره بین‌المللی کودک اصفهان داشته باشیم. البته در جشنواره فجر چیزهای دیگری هم داشتیم، اما اصل بر تولیدات ایرانی بود. همان موقع هم این فکر را داشتیم که مثلا فیلم‌های اول یک جشنواره جداگانه داشته باشند، یا مثلا کارهایی که در کنار فیلم‌سازی رخ می‌دهد مثل عکاسی یا گرافیک، جشنواره‌های خارج از جشنواره فیلم فجر داشته باشند تا به‌طور مستقل بررسی شوند.
پس با این نگاه اگر مرور فیلم‌های خارجی هم به یک بنیه و بضاعت مشخص رسیده باشد، اشکالی ندارد که مستقل شود.
او ادامه داد: نکته‌ای که در این‌باره وجود دارد این است که جشنواره فجر یک برند است و در دنیا به همین نام شناخته می‌شود. پس باید مراقب باشیم این برند صدمه نبیند و موجودیت آن‌ که همان هویت اصلی‌اش یعنی تولیدات داخلی است، حفظ شود.
بهشتی درباره اینکه زمانی ابراز امیدواری کرده بود تا روزی برسد که سینمای ایران به جایی مثل فارابی احتیاجی نداشته باشد و اینکه آیا عملکرد حجت‌الله ایوبی‌ را در راستای کوچک‌سازی فارابی موفقیت‌آمیز می‌داند یا خیر؟ بیان کرد: درباره فارابی و شعاری که خودم دادم یعنی همان «به امید روزی که فارابی نباشد»، تصور می‌کنم بهتر است وضعیت فارابی را در همان سال‌ها بررسی کنم که چه اتفاقی برایش رخ داد. این بنیاد از روزی که تأسیس شد تا زمانی که من آنجا را ترک کردم چند بار تغییر مأموریت داد، یعنی ذات فارابی به این شکل بود که هر جا خلأیی وجود داشت ظاهر می‌شد و به محض اینکه آن خلأ پر می‌شد کارکرد فارابی در آن موقعیت از بین می‌رفت. این شعار از روز اول به عمل درآمد ولی بعد دیگر، این اتفاق برای فارابی نیفتاد. درحالی‌که این خطر وجود داشت که اگر فارابی مدام نمیرد و زنده نشود می‌تواند نقش مخربی داشته باشد و رقیب بخش خصوصی شود و حتی به سینما صدمه بزند.
وی گفت: الان هم بحث کوچک‌سازی مطرح نیست بلکه باید تعریف مشخصی برای فارابی صورت گیرد و ببینیم چه خلأیی در کدام بخش سینما وجود دارد تا فارابی به آن وارد شود و بسترسازی کند؛ مثلا امروز سینمای ما از لحاظ صنعتی باید اندازه‌های کوچک خود را بشکند و وارد تولیدات مشترک بین‌المللی شود. بخش خصوصی در این حوزه یا بلد نیست کار کند یا می‌ترسد، پس فارابی باید وارد صحنه شود و راه را برای بخش خصوصی هموار کند و بعد از اینکه بخش خصوصی راه را پیدا کرد و خلأ پر شد، فارابی آنجا را رها کند و سراغ جای دیگری که خلأ هست برود.
این مدیر فرهنگی در پاسخ به این اظهارنظر «که شاید اگر حاشیه‌های فعلی مدیران سینما از سوی نمایندگان مجلس و دیگر بخش‌ها نبود، امکان کار برای مدیران فعلی راحت‌تر فراهم می‌شد» بیان کرد: حاشیه‌ برای سینمای ایران همیشه وجود داشته و در دهه‌ 60 هم بود. در آن شرایط ما نیز تلاش می‌کردیم مسائل سینمای ایران را حل‌وفصل کنیم. البته حاشیه همیشه چیز بدی نیست و نباید از آنها فقط رنج ببریم، باید اگر خطایی هست مرتفع کنیم و آنها را به فرصت تبدیل کنیم. این‌طور نباید باشد که صرفا موضع دفاعی گرفته شود.
او با تأکید بر اینکه حجت‌الله ایوبی، هم در این مدت موضع دفاعی نگرفته است، ادامه داد: این حاشیه‌ها در حکمِ خط اول خیلی منطق ندارند. می‌توان با خط‌های پشتی صحبت و مسائل را بر آنها آشکار کرد. ما فقط عده‌ای کفن پوش را که جلو می‌آیند می‌بینیم و نباید فقط به آنها اکتفا کرد، بلکه باید سراغ پشت صحنه رفت و دید چه خبر است. آن وقت متوجه می‌شویم اگر واقعا مسئله‌ای هست حتما باید برطرف شود. در غیراین‌صورت تنها دلواپس، باید سازمان سینمایی باشد. باید دلواپس کیان سینمای کشور باشد، همچنان که هست. وقتی اتفاقی پیش می‌آید که رئیس سازمان سینمایی واکنش نشان می‌دهد به‌خاطر این است که دلواپس است وگرنه می‌توانست بگوید من پروانه ساخت و نمایش می‌دهم و باقی اتفاقات به من ارتباطی ندارد.

سیدمحمد بهشتی، مدیر سابق بنیاد سینمایی فارابی، هم‌زمان با روز ملی سینما در گفت‌وگو با «ایسنا» از شرایط مدیریت سینما در دهه 60 یاد کرد و اینکه کتابی مبنی بر چاپ گفت‌وگو‌های سینمایی‌اش به منظور تحلیل شرایط مدیریت فرهنگی آن زمان در دست چاپ دارد. او در این گفت‌وگو گفت: در دوران پس از دهه ‌70 تقریبا به هر مناسبتی از سینمای دهه 60 حرف زده می‌شد که حالا در این بین عده‌ای موافق هستند و عده‌ای مخالف، اما بیشتر این مباحث به منظور بهره‌گیری برای سینمای امروز ایران است و عده‌ای در میان کشمکش‌ها، به سینمای آن دوره به‌عنوان اشکالی بزرگ در سینما و پایه‌گذاری کج و نادرست یا گاهی هم به‌عنوان پایه‌گذاری درست ارجاع می‌دهند. درواقع استفاده از سینمای دهه 60 بیشتر مصرف روز پیدا کرده و من خواستم اطلاع‌رسانی دقیق‌تری از کسانی که در عرصه سیاست‌گذاری و مدیریت آن سال‌ها نقش داشته‌اند، ارائه شود و تجربیات آن دوره در یک‌جا قابل دسترسی باشد. بهشتی در پاسخ به اینکه این اطلاعات چقدر برای مدیران سینمایی امروز مفید است؟ بیان کرد: وقتی امروز در سال 94 به سینمای دهه 60 نگاه می‌کنم، می‌بینم تجربه‌ای که در سینمای آن دهه رخ داد، نه فقط برای کسانی که در سینما مدیریت می‌کنند، بلکه می‌تواند برای مدیریت کل کشور آموزنده باشد. بهشتی در بخش دیگری از این گفت‌وگو تأکید کرد: البته سینمای دهه 60، با همان اندازه و اقتصاد کوچک توانسته بود موفق باشد و کیفیت منحصربه‌فردی را برای بیان سینمایی، نوع مضامین و نقشی که در افکارعمومی می‌تواند ایجاد کند، داشته باشد، اما متأسفانه در دوره جدید این جنبه سینما ضعیف شده است و آنچه را که باید ترک می‌کردیم محکم چسبیدیم و آنچه را باید دنبال می‌کردیم و نگه می‌داشتیم، رها کردیم. او در واکنش به جدا‌سازی بخش ملی و بین‌المللی جشنواره فیلم فجر و انتقاد بعضی به این تصمیم گفت: اصطلاح دلواپسان اصطلاحی است که آنها خودشان برای خود ایجاد کرده‌اند و فکر نمی‌کنم این‌ها دلواپس باشند، اگر این‌طور بود باید در دولت قبل هم دلواپسی‌هایی را ابراز می‌کردند که نکردند. این‌ها بهانه‌جویان هستند و هر کاری بکنیم بالاخره بهانه‌ای می‌تراشند. او ادامه داد: اساس جشنواره فیلم فجر بر تولیدات سینمای ایران لحاظ شد و قرار بود در حاشیه‌اش اتفاقات دیگری هم بیفتد، یعنی زمانی در جشنواره فیلم فجر سینمای کودک موردتوجه قرار گرفت و وقتی تعداد فیلم‌های این حوزه به اندازه‌ای رسید و قله‌هایی در حوزه فیلم کودک فتح شد، احساس کردیم که حالا می‌توانیم جشنواره‌ای با عنوان جشنواره بین‌المللی کودک اصفهان داشته باشیم. البته در جشنواره فجر چیزهای دیگری هم داشتیم، اما اصل بر تولیدات ایرانی بود. همان موقع هم این فکر را داشتیم که مثلا فیلم‌های اول یک جشنواره جداگانه داشته باشند، یا مثلا کارهایی که در کنار فیلم‌سازی رخ می‌دهد مثل عکاسی یا گرافیک، جشنواره‌های خارج از جشنواره فیلم فجر داشته باشند تا به‌طور مستقل بررسی شوند.
پس با این نگاه اگر مرور فیلم‌های خارجی هم به یک بنیه و بضاعت مشخص رسیده باشد، اشکالی ندارد که مستقل شود.
او ادامه داد: نکته‌ای که در این‌باره وجود دارد این است که جشنواره فجر یک برند است و در دنیا به همین نام شناخته می‌شود. پس باید مراقب باشیم این برند صدمه نبیند و موجودیت آن‌ که همان هویت اصلی‌اش یعنی تولیدات داخلی است، حفظ شود.
بهشتی درباره اینکه زمانی ابراز امیدواری کرده بود تا روزی برسد که سینمای ایران به جایی مثل فارابی احتیاجی نداشته باشد و اینکه آیا عملکرد حجت‌الله ایوبی‌ را در راستای کوچک‌سازی فارابی موفقیت‌آمیز می‌داند یا خیر؟ بیان کرد: درباره فارابی و شعاری که خودم دادم یعنی همان «به امید روزی که فارابی نباشد»، تصور می‌کنم بهتر است وضعیت فارابی را در همان سال‌ها بررسی کنم که چه اتفاقی برایش رخ داد. این بنیاد از روزی که تأسیس شد تا زمانی که من آنجا را ترک کردم چند بار تغییر مأموریت داد، یعنی ذات فارابی به این شکل بود که هر جا خلأیی وجود داشت ظاهر می‌شد و به محض اینکه آن خلأ پر می‌شد کارکرد فارابی در آن موقعیت از بین می‌رفت. این شعار از روز اول به عمل درآمد ولی بعد دیگر، این اتفاق برای فارابی نیفتاد. درحالی‌که این خطر وجود داشت که اگر فارابی مدام نمیرد و زنده نشود می‌تواند نقش مخربی داشته باشد و رقیب بخش خصوصی شود و حتی به سینما صدمه بزند.
وی گفت: الان هم بحث کوچک‌سازی مطرح نیست بلکه باید تعریف مشخصی برای فارابی صورت گیرد و ببینیم چه خلأیی در کدام بخش سینما وجود دارد تا فارابی به آن وارد شود و بسترسازی کند؛ مثلا امروز سینمای ما از لحاظ صنعتی باید اندازه‌های کوچک خود را بشکند و وارد تولیدات مشترک بین‌المللی شود. بخش خصوصی در این حوزه یا بلد نیست کار کند یا می‌ترسد، پس فارابی باید وارد صحنه شود و راه را برای بخش خصوصی هموار کند و بعد از اینکه بخش خصوصی راه را پیدا کرد و خلأ پر شد، فارابی آنجا را رها کند و سراغ جای دیگری که خلأ هست برود.
این مدیر فرهنگی در پاسخ به این اظهارنظر «که شاید اگر حاشیه‌های فعلی مدیران سینما از سوی نمایندگان مجلس و دیگر بخش‌ها نبود، امکان کار برای مدیران فعلی راحت‌تر فراهم می‌شد» بیان کرد: حاشیه‌ برای سینمای ایران همیشه وجود داشته و در دهه‌ 60 هم بود. در آن شرایط ما نیز تلاش می‌کردیم مسائل سینمای ایران را حل‌وفصل کنیم. البته حاشیه همیشه چیز بدی نیست و نباید از آنها فقط رنج ببریم، باید اگر خطایی هست مرتفع کنیم و آنها را به فرصت تبدیل کنیم. این‌طور نباید باشد که صرفا موضع دفاعی گرفته شود.
او با تأکید بر اینکه حجت‌الله ایوبی، هم در این مدت موضع دفاعی نگرفته است، ادامه داد: این حاشیه‌ها در حکمِ خط اول خیلی منطق ندارند. می‌توان با خط‌های پشتی صحبت و مسائل را بر آنها آشکار کرد. ما فقط عده‌ای کفن پوش را که جلو می‌آیند می‌بینیم و نباید فقط به آنها اکتفا کرد، بلکه باید سراغ پشت صحنه رفت و دید چه خبر است. آن وقت متوجه می‌شویم اگر واقعا مسئله‌ای هست حتما باید برطرف شود. در غیراین‌صورت تنها دلواپس، باید سازمان سینمایی باشد. باید دلواپس کیان سینمای کشور باشد، همچنان که هست. وقتی اتفاقی پیش می‌آید که رئیس سازمان سینمایی واکنش نشان می‌دهد به‌خاطر این است که دلواپس است وگرنه می‌توانست بگوید من پروانه ساخت و نمایش می‌دهم و باقی اتفاقات به من ارتباطی ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.