|

فرهاد توحیدی، رئیس پیشین هیأت‌مدیره خانه سینما

طفل هنر را نترسانند

عسل عباسیان

فرهاد توحیدی فیلم‌نامه‌نویس و رئیس پیشین هیأت مدیره خانه سینما، همواره بر مواضعش پافشاری کرده. اظهارنظرهای منتقدانه او را در دوران بسته شدن خانه سینما در دولت سابق هنوز هم به یاد داریم. او در مراسم وداع با ایرج کریمی، بار دیگر خطاب به مسئولان، انتقادهای خود را صریحا مطرح کرد و از قالیباف و مسجدجامعی و اعضای شورای شهر خواست، برای وضعیت قطعه هنرمندان، تدبیری بیندیشند. به همین بهانه با او به گفت‌وگو نشستیم تا همزمان با روز ملی سینما، دیگر انتقادهای او را هم بشنویم.

روز بدرقه زنده‌یاد ایرج کریمی، به دلیل پرشدن ظرفیت قطعه هنرمندان بهشت زهرا، شما خطاب به مسئولان گفتید: «هنرمندان زینت‌المجالس» نیستند. چه برخوردی از سوی شهرداری و مسئولان دولتی شما را به چنین واکنشی وا‌داشته بود؟
ظرفیت قطعه هنرمندان مدت‌هاست پر شده و اگر هم‌اکنون هنرمندی از دنیا برود برای تدفینش در قطعه هنرمندان با مشکل مواجهیم. خیلی ترتیبات اداری پیچیده‌ای بر این امر حاکم شده.
منظور از پیچیدگی چیست؟ قبلا به چه ترتیب بود؟
قبلا خانه سینما پس از مرگ یکی از اهالی سینما، نامه‌ای می‌داد به معاونت هنری ارشاد و قضیه حل می‌شد. الان به دلیل اینکه ظرفیت این قطعه پر شده، برای تدفین یک نفر، در طبقه دوم قبرهایی که موجود است، باید رضایت خانواده یکی از هنرمندان را گرفت، تا آنها اجازه بدهند هنرمند تازه درگذشته در قبر هنرمندی که قبلا فوت شده، دفن شود. یعنی اگر هنرمندی فوت کند، باید در ظرفیت اضافه دفن شود و پیمودن مراحل اداری این تدفین، مستلزم یک ماراتن پیچیده است. اول باید خانواده‌ای را پیدا کرد که اجازه استفاده از طبقه دوم قبر را بدهد. بعد از این هم، روند اداری پیچیده‌ای دارد. قبلا با یک نامه حل می‌شد. حالا باید معاونت هنری ارشاد با شهرداری هماهنگ کند و در کل یک دیوان‌سالاری زمان بر، حاکم شده. در حال و احوالی که خانواده‌ای عزیزش را از دست داده، برای هماهنگی در تخصیص یک قبر واقعا اذیت می‌شود. برای اینکه از این اتفاق پرهیز شود، با توجه به اتمام ظرفیت و مزاحمتی که برای سایر خانواده‌های هنرمندانی که قبلا در این قطعه دفن شده‌اند ایجاد می‌شود و خوشایند هم نیست، مدت‌هاست از شهرداری و شورای شهر تقاضا شده که جای دیگری را به تدفین هنرمندان اختصاص دهند تا مشکل حل شود. ولی تا امروز این اتفاق نیفتاده و همچنان مشکل سر جای خودش باقی است.
انگار هنرمندان را نه در حیات آرامشی هست و نه در ممات...
دقیقا! بحث ما همین است که هنرمندان، که در زمان حیات خود از امنیت شغلی و مزایای شغل‌های دیگر برخوردار نیستند و تنها مزیتی که داشتند این بود که خیالشان از بابت یک کف دست جا برای خوابیدن در خانه ابدی‌شان راحت بود که آن مزیت هم بر باد رفت.
چه شد که از لفظ «زینت‌المجالس» استفاده کردید؟
وقتی انتخابات می‌شود، یا مباحث مختلف پیش می‌آید، دائم این تقاضا مطرح است که هنرمندان در صف اول فعالیت‌های اجتماعی باشند. آنها همیشه کنار مردم بودند و هستند و خواهند بود. منتی بر سر کسی نیست. مثلا اگر بناست درباره حفاظت از محیط‌زیست صحبت شود، بناست دیه یک زندانی تأمین شود، بناست کسانی که به خاطر مشکلات مالی دچار حبس و زندان شده‌اند، خلاص شوند، در همه این موارد از هنرمندان به‌ویژه سینماگران، توقع می‌رود در صف اول بایستند. برای انواع و اقسام مراسم از دوستان سینمایی خواسته می‌شود بیایند و صف اول بنشینند. در مقاطعی مثل انتخابات همیشه از هنرمندان خواسته شده توی صحنه باشند و حتی در مواردی کار به آنجا رسید که بعضی شخصیت‌های وجیه سینمایی را برخی به هنگام ثبت نام برای انتخابات با خود به ستاد انتخابات کشور بردند! اینها نشان می‌دهد وجاهت و محبوبیتی دارند که دوستان را ترغیب می‌کند برای کسب وجاهت و محبوبیت خودشان، از حضور آنها استفاده کنند. بحث ما این است که اگر بناست این دوستان در مقاطعی هم برای هنرمندان کاری انجام دهند، حداقل توقع این است آخرین منزلی را که هنرمندان قرار است در آن برای ابد سر کنند، راحت در اختیار خانواده‌های‌شان بگذارند و لااقل دیگر در این بخش مشکلی وجود نداشته باشد. در حالی‌که فعلا در این هم مشکل هست!
لحن شما در سخنرانی آن روز، عصبانی‌تر از این بود. به نظر می‌رسید موارد دیگری هم خشم شما را برانگیخته...
طبیعتا فقط این مشکل نیست. کلا تصورم این است که به حوزه فرهنگ توجه عمیق و دقیقی نمی‌شود. طبیعتا ما انتظار نداریم دولتمردان، هنرمندان و سینماگران را روی سرشان بگذارند و حلواحلوا کنند، اما توقع ما این است که بتوانیم در یک محیط امن و آرام کارمان را انجام دهیم، که همین هم از ما دریغ می‌شود. در همین دو، سه سال اخیر، مشکلات سینما را مرور کنید. امنیت شغلی را که ما دندان روی جگر می‌گذاریم و تحمل می‌کنیم و می‌پذیریم. درک می‌کنیم که اولویت با سیاست خارجی و تنش‌زدایی و سامان بخشی وضعیت اقتصادی و مهار تورم است. همیشه به‌هرحال اولویت‌هایی وجود دارد که در واقع دوستان و همکاران ما در عرصه هنر، کوشش می‌کنند با درک این اولویت‌ها و وضعیت کشور، غرغر نکنند و نق نزنند و هر جا کاری هم از آنها بر می‌آید کمک کنند. آخرین حرکتی هم که در این راستا داشتند، همان پویشی بود که در حمایت از توافق هسته‌ای توسط هنرمندان به راه افتاد و دوستان سینمایی جلوی دوربین رفتند و از صلح دفاع کردند و بر اهمیت توافق تأکید و خطاب به کنگره و رئیس‌جمهور آمریکا، از این توافق دفاع کردند. همیشه مصالح ملی در اولویت هنرمندان بوده. منتها ما به همین میزان از مسئولان می‌خواهیم که شأن اجتماعی و امنیت هنرمندان، در اولویتشان باشد. دلمان می‌خواهد این طفل هنر را زمین بگذارند. مسئولان باید این طفل هنر را زمین بگذارند. اگر بستر اصلی فعالیت هنری، که همان امنیت است، فراهم شود؛ جامعه هنری قادر است با توانایی فکری‌اش، اقتصاد هنر را چنان رونق بخشد که عرصه هنر بی‌نیاز از هر حمایت مالی دولت باشد. سینما با یک رکود مالی گسترده، حدود پنج ‌هزار خانواده را تحت پوشش دارد. امنیت این حوزه از طرق مختلف در مخاطره است. شما به‌عنوان یک سینماگر یا سرمایه‌گذار یک پروژه سینمایی دائم در معرض ناامنی هستید، اگر پروانه ساخت بگیرید، معلوم نیست پروانه نمایش هم بگیرید. پروانه نمایش هم بگیرید معلوم نیست نمایشی اساسا در کار باشد. آخرین خسران بزرگی که در این زمینه داشتیم مربوط به فیلم آقای درویش بود. در کشوری که قانون اساسی‌اش بر جایگاه ولی فقیه به‌عنوان فصل‌الخطاب تأکید دارد و ولی فقیه هم بر بی‌اشکال‌بودن فیلم آقای درویش صحه گذاشته‌اند، پس مشکل کجاست که اکران این فیلم متوقف می‌شود؟ در حوزه موسیقی هم همین‌طور. چقدر در این دو سال کنسرت‌ها لغو شده‌اند؟ وقتی چنین اتفاقی می‌افتد، دیگر امنیتی برای سرمایه‌گذاری وجود ندارد. وقتی کنسرتی لغو می‌شود کسی اعتماد نمی‌کند بلیت کنسرت بعدی را بخرد. اینها همه خسران‌های بزرگی هستند برای مملکت. یک ماه سینماها و تئاترها را کلا تعطیل کنید، ببینید چه اتفاقی برای کشورمان می‌افتد. دو، سه هفته پیش آمار شادترین و غمگین‌ترین ملت‌ها توسط یک مؤسسه معتبر نظرسنجی، منتشر شد؛ طبق آن آمار ما کجای لیست بودیم؟ اسباب شادی و سرور چه باید باشد؟ نقش هنر در این وجد و شادی چیست؟ بستر امن و آرام آن‌طور که باید و شاید برای هنرمندان وجود ندارد. اگر داشته باشد، اقتصاد هنر چنان ارزش افزوده‌ای ایجاد می‌کند که می‌تواند تمام مشکلات عرصه هنر را حل‌وفصل کند و سرمایه‌گذاری‌ها را رونق دهد. توقع ما زیاد نیست. فقط می‌خواهیم آقایان به وظایف مصرح در قانون اساسی عمل کنند. آن هم در دولتی که در عنوانش هم تدبیر وجود دارد و هم امید و طبیعتا مدیون مردمی است که براساس شناخت و براساس یک تصمیم تاریخی آن را روی کار آورده‌اند.
انتظار هنرمندان از این دولت چیست؟
انتظار هنرمندان از دولتی که با جانفشانی گروه‌های مرجع روی کار آمده، این است که حداقل‌هایی را که باید برای فعالیت توأم با امنیت وجود داشته باشد، دولتمردانش فراهم کنند و این حوزه را از این وضعیتی که در آن قرار دارد بیرون بیاورند. کافی است برنامه وزیر محترم ارشاد را که برای کسب رأی اعتماد به مجلس شورای اسلامی ارائه کردند و اولین سخنرانی‌شان در تالار وحدت، که با استقبال و تشویق اهالی فرهنگ روبه‌رو شد، را مقایسه‌اش کنید با آخرین مصاحبه‌شان در تلویزیون. آن وقت به میزان فشاری که بر این حوزه هست واقف خواهید شد. می‌بنیید چطور بعد از دو سال وزیر را توبه‌کار و وادار به عقبگرد می‌کنند تا از اهداف اعلام شده خود هم عقب‌نشینی کند. ما به روشن‌بینی آقای جنتی و آقای ایوبی یقین داریم منتها موضع‌گیری‌ها، خبر از فشار بیرونی می‌دهند. این فشارها را باید برطرف کرد. آن روز اگر نگرانی یا دلخوری‌ای در لحن من وجود داشت، فقط به خاطر نبود قبر نبود. تمام مطبوعات، سؤال می‌کنند شورای‌عالی سینما چرا تشکیل نمی‌شود؟ ما طرح را آماده کرده‌ایم ولی کشور تا امروز دچار مشکلاتی بوده و رئیس جمهور وقت نداشته و ممکن نشده شورای‌عالی سینما تشکیل شود. واقعیت این است که در کنار کارهای مهم دولت، اشتغالی مهم‌تر از فرهنگ نیست. اگر به حوزه فرهنگ رسیدگی نشود، دستاوردهای دولت در حوزه‌های دیگر هم به راحتی به مخاطره می‌افتد. دولت می‌تواند به واسطه توجه به هنر، از این دستاوردها پاسداری کند، دستاوردهای مهم‌تری را رقم بزند. انتظار ما این است که حوزه فرهنگ از سیطره موضوعات دیگر درآمده و به اندازه لازم به آن توجه شود.
انتقاد شما به عملکرد سازمان سینمایی فعلی و توقع‌تان از آن چیست؟
ما تنگناها را درک می‌کنیم، بحث ما این است که باید مشکلات را حل کرد. حرکت در جهت حل مشکلات و معضلات، بخشی از مسیر را هموار می‌کند. در آن جهت حرکت‌کردن خودش می‌تواند امید را تزریق کند به سینمای ایران. حرکت‌های خوبی شده در زمینه زیرساخت‌های سینما توسط سازمان سینمایی فعلی. مثلا به سالن‌سازی اهمیت داده می‌شود. دو نکته ما داریم، یک، زمینه امنیت شغلی باید فراهم شود. این تأمین امنیت شغلی ‌باید در اسناد بالادستی دیده شود. در تدوین سند سینما که دارند روی آن کار می‌کنند و همکاران خانه سینما هم کمک می‌کنند، با تصویب قوانین لازم زمینه امنیت شغلی باید فراهم شود. دولت باید کمک کند همان‌طور که جهت‌گیری کلی نظام کاهش تصدی‌گری دستگاه دولتی است، در حوزه سینما هم این تصدی‌گری کم شود. در این سال‌ها تا حد قابل توجهی این اتفاق افتاده. انقلاب تکنولوژیک به این قضیه کمک کرده. سازمان سینمایی باید هم و غمش را بگذارد بر تأمین زیرساخت‌ها و نظارت بر فعالیت‌ها. به‌عنوان یک کارفرمای عمده، نقش خودش را به‌عنوان تقسیم‌کننده پول نفت و بودجه عمومی در سینما، پایان دهد و این بودجه را صرف تأمین زیرساخت‌ها در سینما کند. نمی‌گوییم اگر دولت به ساخت فیلم‌هایی علاقه دارد آنها را حمایت نکند. سالی دو، سه فیلم را می‌تواند حمایت کند، اما امنیت سرمایه‌گذاری در سینما هم باید تأمین شود تا بخش خصوصی به طور واقعی رشد کند. بخش خصوصی اگر اطمینان داشته باشد از امنیت سرمایه‌گذاری در سینما و بداند مخاطره‌ای مثل توقیف فیلم‌ها و بی‌اعتنایی به پروانه نمایش و مشکلات اکران گریبان فیلم‌ها را نمی‌گیرد، راحت‌تر تن به سرمایه‌گذاری در این عرصه می‌دهد. دستگاهی مثل حوزه هنری که از بودجه عمومی استفاده می‌کند، چرا باید خلاف مجوزهایی که وزارت ارشاد صادر می‌کند برای خودش تصمیم‌گیری کند؟ سینماهایی که در اختیار حوزه است، بیت‌المال است. مثل این است که یک ماشین عمومی در اختیار راننده‌ای باشد و راننده از سوارکردن افراد امتناع کند. نمی‌شود با اموال عمومی به طور گزینشی رفتار کرد. به هر حال اقتدار وزارت فرهنگ و ارشاد که تنها مرجع قانونی و تصمیم گیرنده است، اهمیت دارد و باید تأمین شود و همین نکات به تقویت بخش خصوصی کمک می‌کند. ورود تجهیزات و وسایل مختلف تکنولوژیک در حوزه سینما باید تسهیل شود. امنیت سرمایه‌گذاری خارجی تأمین شود. پروژه‌های بین‌المللی شکل بگیرد. همه باید در حوزه سینما شکل بگیرد و به توانمندسازی بخش خصوصی منجر شود و بخشی از اینها قوانین مخصوصی لازم دارد.
انتخابات مجلس در پیش روست، فکر می‌کنید هنرمندان باید برای راهیابی افراد مدبر و کاربلد به مجلس چه کنند؟
طبیعتا جامعه‌ای که شهروندان مسئول در آن عضویت داشته باشند می‌تواند کمک کند به روی کار آمدن مجلسی که به اندازه کافی روح عمومی جامعه را بازتاب می‌دهد. به قول حضرت امام (ره)، مجلس عصاره فضائل ملت است و روح مردم را بازتاب می‌دهد. اراده جمعی مردم در مجلس هویدا می‌شود. هنرمندان باید برای پررونق‌شدن انتخابات تلاش کنند. الان این طوری است که در مقاطعی که انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار می‌شود این حس مسئولیت احساس می‌شود و هنرمندان مثل سایرین دخالت می‌کنند. این حس مسئولیت شهروندی در انتخابات مجلس کمرنگ‌تر است. در همین مجلس نهم، نمایندگانی که از بعضی حوزه‌ها راه پیدا کردند به مجلس، حتی بخشی از کسانی که در تهران انتخاب شدند آنها نماینده چند‌درصد از مردم هستند؟ برگزاری انتخاباتی که برگزیدگانش نماینده بیشتر مردم باشند تنش‌ها را کمتر می‌کند. در برخوردی که با نمایندگان کمیسیون فرهنگی کنونی داشتم یقین پیدا کردم که بعضی از آنها دلسوز فرهنگ هستند ولی شاید با این حوزه کمتر آشنایی حرفه‌ای و تخصصی داشته باشند. یکی از اعضای محترم کمیسیون فرهنگی در مصاحبه‌ای فرموده بودند که متقاضی شرکت در کمیسیون‌های دیگر بوده‌اند و چون ظرفیت آنها پر شده بود، ناچارا عضو کمیسیون فرهنگی شدند. کمیسیون فرهنگی زینت کمیسیون‌های مجلس است و باید نمایندگانی به آن بیایند که به این حوزه آشنا هستند. بعضی از اعضای این کمیسیون گفته‌اند که سال‌هاست سینما نرفته‌اند! طبیعی است که در چنین شرایطی مشکلاتی ایجاد شود. بعضی از اعضا هم دلسوزانه با پیگیری زیاد مسائل را دنبال می‌کردند و توجه داشتند. اینکه کمیسیون فرهنگی با دولت در تعارض باشد، مشکلی را حل نمی‌کند. مسئولیت اجتماعی ما با انتخاب نمایندگان و رفتن‌شان به مجلس تمام نمی‌شود. ارتباط سازمان‌یافته ما با دولتمردان و اعضای کمیسیون فرهنگی باید به نزدیکی و تفاهم بیشتر منجر شود و منشأ اثر بشود در وضع قوانین لازم. مثلا شب انتخابات خانه سینما به مجلس رفتیم چون بعضی نمایندگان مجلس نگرانی‌هایی داشتند و ما رفتیم و گفت‌وگوی خوبی داشتیم و آنها با سعه‌صدر برخورد کردند و به این تفاهم رسیدیم که انتخابات برگزار شود و خلأهای قانونی با تصویب قوانین لازم پر شود.
خاطرم هست با همین احساس مسئولیت ما دوره یازدهم هیأت مدیره خانه سینما، پیش‌نویس لایحه تأمین امنیت شغلی را نوشتیم و به دولت دادیم، یعنی به مشاور هنری آقای احمدی نژاد آقای شمقدری، که تا مدت‌ها مسکوت ماند. هرچقدر پیگیری می‌کردیم می‌گفتند نرسیده. بعد با مجلس صحبت کردیم. از آقای حدادعادل وقت خواستیم. شاید یک سال طول کشید تا درست بعد از خرداد 88 آقای حداد به ما وقت دادند و خدمتشان رسیدیم در فرهنگستان و توضیح دادیم که می‌خواستیم از طریق دولت لایحه را ببندیم و آنها کم اهمیتی می‌کنند. ایشان گفتند اگر به شکل طرح بیاورید به مجلس در کمیسیون فرهنگی قربانی می‌شود و وقتی به صحن بیاید اگر دولت با آن همسو نباشد، به صلاح سینما نیست. می‌خواهم تأکید کنم که فعالیت ما با انتخاب نمایندگان تمام نمی‌شود. سازمان‌های مردم‌نهاد مثل خانه سینما، خانه موسیقی، خانه تئاتر و... باید ارتباط‌شان را با کمیسیون فرهنگی حفظ کنند و در تعامل با نمایندگان خلأهای قانونی که کم هم نیستند را برطرف کنند. همان قدر که کوشش می‌کنیم نمایندگان خوب و مسئول وارد شوند همان قدر هم باید رابطه‌مان را حفظ کنیم. اگر نمایندگان هم احساس کنند مطالبه‌ای وجود دارد، تلاش بیشتری کنند. اگر مطالبه وجود نداشته باشد، تحرکی ایجاد نمی‌شود. مطالبه هم ویژگی شهروند مسئول است.

فرهاد توحیدی فیلم‌نامه‌نویس و رئیس پیشین هیأت مدیره خانه سینما، همواره بر مواضعش پافشاری کرده. اظهارنظرهای منتقدانه او را در دوران بسته شدن خانه سینما در دولت سابق هنوز هم به یاد داریم. او در مراسم وداع با ایرج کریمی، بار دیگر خطاب به مسئولان، انتقادهای خود را صریحا مطرح کرد و از قالیباف و مسجدجامعی و اعضای شورای شهر خواست، برای وضعیت قطعه هنرمندان، تدبیری بیندیشند. به همین بهانه با او به گفت‌وگو نشستیم تا همزمان با روز ملی سینما، دیگر انتقادهای او را هم بشنویم.

روز بدرقه زنده‌یاد ایرج کریمی، به دلیل پرشدن ظرفیت قطعه هنرمندان بهشت زهرا، شما خطاب به مسئولان گفتید: «هنرمندان زینت‌المجالس» نیستند. چه برخوردی از سوی شهرداری و مسئولان دولتی شما را به چنین واکنشی وا‌داشته بود؟
ظرفیت قطعه هنرمندان مدت‌هاست پر شده و اگر هم‌اکنون هنرمندی از دنیا برود برای تدفینش در قطعه هنرمندان با مشکل مواجهیم. خیلی ترتیبات اداری پیچیده‌ای بر این امر حاکم شده.
منظور از پیچیدگی چیست؟ قبلا به چه ترتیب بود؟
قبلا خانه سینما پس از مرگ یکی از اهالی سینما، نامه‌ای می‌داد به معاونت هنری ارشاد و قضیه حل می‌شد. الان به دلیل اینکه ظرفیت این قطعه پر شده، برای تدفین یک نفر، در طبقه دوم قبرهایی که موجود است، باید رضایت خانواده یکی از هنرمندان را گرفت، تا آنها اجازه بدهند هنرمند تازه درگذشته در قبر هنرمندی که قبلا فوت شده، دفن شود. یعنی اگر هنرمندی فوت کند، باید در ظرفیت اضافه دفن شود و پیمودن مراحل اداری این تدفین، مستلزم یک ماراتن پیچیده است. اول باید خانواده‌ای را پیدا کرد که اجازه استفاده از طبقه دوم قبر را بدهد. بعد از این هم، روند اداری پیچیده‌ای دارد. قبلا با یک نامه حل می‌شد. حالا باید معاونت هنری ارشاد با شهرداری هماهنگ کند و در کل یک دیوان‌سالاری زمان بر، حاکم شده. در حال و احوالی که خانواده‌ای عزیزش را از دست داده، برای هماهنگی در تخصیص یک قبر واقعا اذیت می‌شود. برای اینکه از این اتفاق پرهیز شود، با توجه به اتمام ظرفیت و مزاحمتی که برای سایر خانواده‌های هنرمندانی که قبلا در این قطعه دفن شده‌اند ایجاد می‌شود و خوشایند هم نیست، مدت‌هاست از شهرداری و شورای شهر تقاضا شده که جای دیگری را به تدفین هنرمندان اختصاص دهند تا مشکل حل شود. ولی تا امروز این اتفاق نیفتاده و همچنان مشکل سر جای خودش باقی است.
انگار هنرمندان را نه در حیات آرامشی هست و نه در ممات...
دقیقا! بحث ما همین است که هنرمندان، که در زمان حیات خود از امنیت شغلی و مزایای شغل‌های دیگر برخوردار نیستند و تنها مزیتی که داشتند این بود که خیالشان از بابت یک کف دست جا برای خوابیدن در خانه ابدی‌شان راحت بود که آن مزیت هم بر باد رفت.
چه شد که از لفظ «زینت‌المجالس» استفاده کردید؟
وقتی انتخابات می‌شود، یا مباحث مختلف پیش می‌آید، دائم این تقاضا مطرح است که هنرمندان در صف اول فعالیت‌های اجتماعی باشند. آنها همیشه کنار مردم بودند و هستند و خواهند بود. منتی بر سر کسی نیست. مثلا اگر بناست درباره حفاظت از محیط‌زیست صحبت شود، بناست دیه یک زندانی تأمین شود، بناست کسانی که به خاطر مشکلات مالی دچار حبس و زندان شده‌اند، خلاص شوند، در همه این موارد از هنرمندان به‌ویژه سینماگران، توقع می‌رود در صف اول بایستند. برای انواع و اقسام مراسم از دوستان سینمایی خواسته می‌شود بیایند و صف اول بنشینند. در مقاطعی مثل انتخابات همیشه از هنرمندان خواسته شده توی صحنه باشند و حتی در مواردی کار به آنجا رسید که بعضی شخصیت‌های وجیه سینمایی را برخی به هنگام ثبت نام برای انتخابات با خود به ستاد انتخابات کشور بردند! اینها نشان می‌دهد وجاهت و محبوبیتی دارند که دوستان را ترغیب می‌کند برای کسب وجاهت و محبوبیت خودشان، از حضور آنها استفاده کنند. بحث ما این است که اگر بناست این دوستان در مقاطعی هم برای هنرمندان کاری انجام دهند، حداقل توقع این است آخرین منزلی را که هنرمندان قرار است در آن برای ابد سر کنند، راحت در اختیار خانواده‌های‌شان بگذارند و لااقل دیگر در این بخش مشکلی وجود نداشته باشد. در حالی‌که فعلا در این هم مشکل هست!
لحن شما در سخنرانی آن روز، عصبانی‌تر از این بود. به نظر می‌رسید موارد دیگری هم خشم شما را برانگیخته...
طبیعتا فقط این مشکل نیست. کلا تصورم این است که به حوزه فرهنگ توجه عمیق و دقیقی نمی‌شود. طبیعتا ما انتظار نداریم دولتمردان، هنرمندان و سینماگران را روی سرشان بگذارند و حلواحلوا کنند، اما توقع ما این است که بتوانیم در یک محیط امن و آرام کارمان را انجام دهیم، که همین هم از ما دریغ می‌شود. در همین دو، سه سال اخیر، مشکلات سینما را مرور کنید. امنیت شغلی را که ما دندان روی جگر می‌گذاریم و تحمل می‌کنیم و می‌پذیریم. درک می‌کنیم که اولویت با سیاست خارجی و تنش‌زدایی و سامان بخشی وضعیت اقتصادی و مهار تورم است. همیشه به‌هرحال اولویت‌هایی وجود دارد که در واقع دوستان و همکاران ما در عرصه هنر، کوشش می‌کنند با درک این اولویت‌ها و وضعیت کشور، غرغر نکنند و نق نزنند و هر جا کاری هم از آنها بر می‌آید کمک کنند. آخرین حرکتی هم که در این راستا داشتند، همان پویشی بود که در حمایت از توافق هسته‌ای توسط هنرمندان به راه افتاد و دوستان سینمایی جلوی دوربین رفتند و از صلح دفاع کردند و بر اهمیت توافق تأکید و خطاب به کنگره و رئیس‌جمهور آمریکا، از این توافق دفاع کردند. همیشه مصالح ملی در اولویت هنرمندان بوده. منتها ما به همین میزان از مسئولان می‌خواهیم که شأن اجتماعی و امنیت هنرمندان، در اولویتشان باشد. دلمان می‌خواهد این طفل هنر را زمین بگذارند. مسئولان باید این طفل هنر را زمین بگذارند. اگر بستر اصلی فعالیت هنری، که همان امنیت است، فراهم شود؛ جامعه هنری قادر است با توانایی فکری‌اش، اقتصاد هنر را چنان رونق بخشد که عرصه هنر بی‌نیاز از هر حمایت مالی دولت باشد. سینما با یک رکود مالی گسترده، حدود پنج ‌هزار خانواده را تحت پوشش دارد. امنیت این حوزه از طرق مختلف در مخاطره است. شما به‌عنوان یک سینماگر یا سرمایه‌گذار یک پروژه سینمایی دائم در معرض ناامنی هستید، اگر پروانه ساخت بگیرید، معلوم نیست پروانه نمایش هم بگیرید. پروانه نمایش هم بگیرید معلوم نیست نمایشی اساسا در کار باشد. آخرین خسران بزرگی که در این زمینه داشتیم مربوط به فیلم آقای درویش بود. در کشوری که قانون اساسی‌اش بر جایگاه ولی فقیه به‌عنوان فصل‌الخطاب تأکید دارد و ولی فقیه هم بر بی‌اشکال‌بودن فیلم آقای درویش صحه گذاشته‌اند، پس مشکل کجاست که اکران این فیلم متوقف می‌شود؟ در حوزه موسیقی هم همین‌طور. چقدر در این دو سال کنسرت‌ها لغو شده‌اند؟ وقتی چنین اتفاقی می‌افتد، دیگر امنیتی برای سرمایه‌گذاری وجود ندارد. وقتی کنسرتی لغو می‌شود کسی اعتماد نمی‌کند بلیت کنسرت بعدی را بخرد. اینها همه خسران‌های بزرگی هستند برای مملکت. یک ماه سینماها و تئاترها را کلا تعطیل کنید، ببینید چه اتفاقی برای کشورمان می‌افتد. دو، سه هفته پیش آمار شادترین و غمگین‌ترین ملت‌ها توسط یک مؤسسه معتبر نظرسنجی، منتشر شد؛ طبق آن آمار ما کجای لیست بودیم؟ اسباب شادی و سرور چه باید باشد؟ نقش هنر در این وجد و شادی چیست؟ بستر امن و آرام آن‌طور که باید و شاید برای هنرمندان وجود ندارد. اگر داشته باشد، اقتصاد هنر چنان ارزش افزوده‌ای ایجاد می‌کند که می‌تواند تمام مشکلات عرصه هنر را حل‌وفصل کند و سرمایه‌گذاری‌ها را رونق دهد. توقع ما زیاد نیست. فقط می‌خواهیم آقایان به وظایف مصرح در قانون اساسی عمل کنند. آن هم در دولتی که در عنوانش هم تدبیر وجود دارد و هم امید و طبیعتا مدیون مردمی است که براساس شناخت و براساس یک تصمیم تاریخی آن را روی کار آورده‌اند.
انتظار هنرمندان از این دولت چیست؟
انتظار هنرمندان از دولتی که با جانفشانی گروه‌های مرجع روی کار آمده، این است که حداقل‌هایی را که باید برای فعالیت توأم با امنیت وجود داشته باشد، دولتمردانش فراهم کنند و این حوزه را از این وضعیتی که در آن قرار دارد بیرون بیاورند. کافی است برنامه وزیر محترم ارشاد را که برای کسب رأی اعتماد به مجلس شورای اسلامی ارائه کردند و اولین سخنرانی‌شان در تالار وحدت، که با استقبال و تشویق اهالی فرهنگ روبه‌رو شد، را مقایسه‌اش کنید با آخرین مصاحبه‌شان در تلویزیون. آن وقت به میزان فشاری که بر این حوزه هست واقف خواهید شد. می‌بنیید چطور بعد از دو سال وزیر را توبه‌کار و وادار به عقبگرد می‌کنند تا از اهداف اعلام شده خود هم عقب‌نشینی کند. ما به روشن‌بینی آقای جنتی و آقای ایوبی یقین داریم منتها موضع‌گیری‌ها، خبر از فشار بیرونی می‌دهند. این فشارها را باید برطرف کرد. آن روز اگر نگرانی یا دلخوری‌ای در لحن من وجود داشت، فقط به خاطر نبود قبر نبود. تمام مطبوعات، سؤال می‌کنند شورای‌عالی سینما چرا تشکیل نمی‌شود؟ ما طرح را آماده کرده‌ایم ولی کشور تا امروز دچار مشکلاتی بوده و رئیس جمهور وقت نداشته و ممکن نشده شورای‌عالی سینما تشکیل شود. واقعیت این است که در کنار کارهای مهم دولت، اشتغالی مهم‌تر از فرهنگ نیست. اگر به حوزه فرهنگ رسیدگی نشود، دستاوردهای دولت در حوزه‌های دیگر هم به راحتی به مخاطره می‌افتد. دولت می‌تواند به واسطه توجه به هنر، از این دستاوردها پاسداری کند، دستاوردهای مهم‌تری را رقم بزند. انتظار ما این است که حوزه فرهنگ از سیطره موضوعات دیگر درآمده و به اندازه لازم به آن توجه شود.
انتقاد شما به عملکرد سازمان سینمایی فعلی و توقع‌تان از آن چیست؟
ما تنگناها را درک می‌کنیم، بحث ما این است که باید مشکلات را حل کرد. حرکت در جهت حل مشکلات و معضلات، بخشی از مسیر را هموار می‌کند. در آن جهت حرکت‌کردن خودش می‌تواند امید را تزریق کند به سینمای ایران. حرکت‌های خوبی شده در زمینه زیرساخت‌های سینما توسط سازمان سینمایی فعلی. مثلا به سالن‌سازی اهمیت داده می‌شود. دو نکته ما داریم، یک، زمینه امنیت شغلی باید فراهم شود. این تأمین امنیت شغلی ‌باید در اسناد بالادستی دیده شود. در تدوین سند سینما که دارند روی آن کار می‌کنند و همکاران خانه سینما هم کمک می‌کنند، با تصویب قوانین لازم زمینه امنیت شغلی باید فراهم شود. دولت باید کمک کند همان‌طور که جهت‌گیری کلی نظام کاهش تصدی‌گری دستگاه دولتی است، در حوزه سینما هم این تصدی‌گری کم شود. در این سال‌ها تا حد قابل توجهی این اتفاق افتاده. انقلاب تکنولوژیک به این قضیه کمک کرده. سازمان سینمایی باید هم و غمش را بگذارد بر تأمین زیرساخت‌ها و نظارت بر فعالیت‌ها. به‌عنوان یک کارفرمای عمده، نقش خودش را به‌عنوان تقسیم‌کننده پول نفت و بودجه عمومی در سینما، پایان دهد و این بودجه را صرف تأمین زیرساخت‌ها در سینما کند. نمی‌گوییم اگر دولت به ساخت فیلم‌هایی علاقه دارد آنها را حمایت نکند. سالی دو، سه فیلم را می‌تواند حمایت کند، اما امنیت سرمایه‌گذاری در سینما هم باید تأمین شود تا بخش خصوصی به طور واقعی رشد کند. بخش خصوصی اگر اطمینان داشته باشد از امنیت سرمایه‌گذاری در سینما و بداند مخاطره‌ای مثل توقیف فیلم‌ها و بی‌اعتنایی به پروانه نمایش و مشکلات اکران گریبان فیلم‌ها را نمی‌گیرد، راحت‌تر تن به سرمایه‌گذاری در این عرصه می‌دهد. دستگاهی مثل حوزه هنری که از بودجه عمومی استفاده می‌کند، چرا باید خلاف مجوزهایی که وزارت ارشاد صادر می‌کند برای خودش تصمیم‌گیری کند؟ سینماهایی که در اختیار حوزه است، بیت‌المال است. مثل این است که یک ماشین عمومی در اختیار راننده‌ای باشد و راننده از سوارکردن افراد امتناع کند. نمی‌شود با اموال عمومی به طور گزینشی رفتار کرد. به هر حال اقتدار وزارت فرهنگ و ارشاد که تنها مرجع قانونی و تصمیم گیرنده است، اهمیت دارد و باید تأمین شود و همین نکات به تقویت بخش خصوصی کمک می‌کند. ورود تجهیزات و وسایل مختلف تکنولوژیک در حوزه سینما باید تسهیل شود. امنیت سرمایه‌گذاری خارجی تأمین شود. پروژه‌های بین‌المللی شکل بگیرد. همه باید در حوزه سینما شکل بگیرد و به توانمندسازی بخش خصوصی منجر شود و بخشی از اینها قوانین مخصوصی لازم دارد.
انتخابات مجلس در پیش روست، فکر می‌کنید هنرمندان باید برای راهیابی افراد مدبر و کاربلد به مجلس چه کنند؟
طبیعتا جامعه‌ای که شهروندان مسئول در آن عضویت داشته باشند می‌تواند کمک کند به روی کار آمدن مجلسی که به اندازه کافی روح عمومی جامعه را بازتاب می‌دهد. به قول حضرت امام (ره)، مجلس عصاره فضائل ملت است و روح مردم را بازتاب می‌دهد. اراده جمعی مردم در مجلس هویدا می‌شود. هنرمندان باید برای پررونق‌شدن انتخابات تلاش کنند. الان این طوری است که در مقاطعی که انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار می‌شود این حس مسئولیت احساس می‌شود و هنرمندان مثل سایرین دخالت می‌کنند. این حس مسئولیت شهروندی در انتخابات مجلس کمرنگ‌تر است. در همین مجلس نهم، نمایندگانی که از بعضی حوزه‌ها راه پیدا کردند به مجلس، حتی بخشی از کسانی که در تهران انتخاب شدند آنها نماینده چند‌درصد از مردم هستند؟ برگزاری انتخاباتی که برگزیدگانش نماینده بیشتر مردم باشند تنش‌ها را کمتر می‌کند. در برخوردی که با نمایندگان کمیسیون فرهنگی کنونی داشتم یقین پیدا کردم که بعضی از آنها دلسوز فرهنگ هستند ولی شاید با این حوزه کمتر آشنایی حرفه‌ای و تخصصی داشته باشند. یکی از اعضای محترم کمیسیون فرهنگی در مصاحبه‌ای فرموده بودند که متقاضی شرکت در کمیسیون‌های دیگر بوده‌اند و چون ظرفیت آنها پر شده بود، ناچارا عضو کمیسیون فرهنگی شدند. کمیسیون فرهنگی زینت کمیسیون‌های مجلس است و باید نمایندگانی به آن بیایند که به این حوزه آشنا هستند. بعضی از اعضای این کمیسیون گفته‌اند که سال‌هاست سینما نرفته‌اند! طبیعی است که در چنین شرایطی مشکلاتی ایجاد شود. بعضی از اعضا هم دلسوزانه با پیگیری زیاد مسائل را دنبال می‌کردند و توجه داشتند. اینکه کمیسیون فرهنگی با دولت در تعارض باشد، مشکلی را حل نمی‌کند. مسئولیت اجتماعی ما با انتخاب نمایندگان و رفتن‌شان به مجلس تمام نمی‌شود. ارتباط سازمان‌یافته ما با دولتمردان و اعضای کمیسیون فرهنگی باید به نزدیکی و تفاهم بیشتر منجر شود و منشأ اثر بشود در وضع قوانین لازم. مثلا شب انتخابات خانه سینما به مجلس رفتیم چون بعضی نمایندگان مجلس نگرانی‌هایی داشتند و ما رفتیم و گفت‌وگوی خوبی داشتیم و آنها با سعه‌صدر برخورد کردند و به این تفاهم رسیدیم که انتخابات برگزار شود و خلأهای قانونی با تصویب قوانین لازم پر شود.
خاطرم هست با همین احساس مسئولیت ما دوره یازدهم هیأت مدیره خانه سینما، پیش‌نویس لایحه تأمین امنیت شغلی را نوشتیم و به دولت دادیم، یعنی به مشاور هنری آقای احمدی نژاد آقای شمقدری، که تا مدت‌ها مسکوت ماند. هرچقدر پیگیری می‌کردیم می‌گفتند نرسیده. بعد با مجلس صحبت کردیم. از آقای حدادعادل وقت خواستیم. شاید یک سال طول کشید تا درست بعد از خرداد 88 آقای حداد به ما وقت دادند و خدمتشان رسیدیم در فرهنگستان و توضیح دادیم که می‌خواستیم از طریق دولت لایحه را ببندیم و آنها کم اهمیتی می‌کنند. ایشان گفتند اگر به شکل طرح بیاورید به مجلس در کمیسیون فرهنگی قربانی می‌شود و وقتی به صحن بیاید اگر دولت با آن همسو نباشد، به صلاح سینما نیست. می‌خواهم تأکید کنم که فعالیت ما با انتخاب نمایندگان تمام نمی‌شود. سازمان‌های مردم‌نهاد مثل خانه سینما، خانه موسیقی، خانه تئاتر و... باید ارتباط‌شان را با کمیسیون فرهنگی حفظ کنند و در تعامل با نمایندگان خلأهای قانونی که کم هم نیستند را برطرف کنند. همان قدر که کوشش می‌کنیم نمایندگان خوب و مسئول وارد شوند همان قدر هم باید رابطه‌مان را حفظ کنیم. اگر نمایندگان هم احساس کنند مطالبه‌ای وجود دارد، تلاش بیشتری کنند. اگر مطالبه وجود نداشته باشد، تحرکی ایجاد نمی‌شود. مطالبه هم ویژگی شهروند مسئول است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.