|

دغدغه‌های داوود میرباقری در «دندون‌طلا»

گذشته؛ آینه تمام‌نمای امروز

سحر عصرآزاد

سریال «دندون‌طلا» پلی است برای پیوند هنر دیرینه و ریشه‌دار تئاتر به عرصه سریال‌سازی كه می‌تواند به‌عنوان راه‌حل و پیشنهادی برای خروج سریال‌های ایرانی از ركود و ارتباط با مخاطب باشد.
داوود میرباقری چهره آشنایی در عرصه تئاتر، تلویزیون و البته سینماست؛ كارگردانی خوش‌قریحه كه كارنامه‌ای به‌یادماندنی در همه عرصه‌ها دارد؛ از نمایش‌های «دندون‌طلا»، ‌«عشق‌آباد» و «پرده عاشقی» تا سریال‌های «رعنا»، «گرگ‌ها»، «امام‌علی‌(ع)»، «معصومیت ازدست‌رفته»، «مختارنامه» و... و فیلم‌های «آدم‌برفی»، «ساحره» و... با نگاهی به كارنامه میرباقری می‌توان به دغدغه محوری او كه پیونددادن این سه عرصه هنری به یكدیگر و متكی‌بودن فیلم‌نامه‌های آثارش به منابع ادبی و مذهبی است، پی برد. همان‌طور كه «ساحره» اقتباسی از قصه «عروسك پشت‌پرده» صادق هدایت و مجموعه‌های مذهبی ماندگار او متكی بر مطالعات گسترده و احاطه او بر كتب، داستان‌ها و روایات مذهبی هستند.به همین دلیل هم تأثیرگذاری و ماندگاری مجموعه‌های مذهبی میرباقری به‌خصوص «امام‌علی(ع)» با هیچ‌یك از مجموعه‌ها و فیلم‌های ایرانی كه درباره پیامبران و امامان ساخته شده قابل‌قیاس نیست. از تأثیرگذاری این سریال همین بس كه بسیاری از مخاطبان- از جمله نگارنده- را واداشت تا كتاب قطور «عایشه در اسلام» را برای تحلیل دقیق‌تر رویدادها و اتفاقات به‌تصویردرآمده مطالعه كنند.از سویی دیگر دغدغه‌های اجتماعی میرباقری هم در آثارش قابل‌چشم‌پوشی نیست و می‌توان این وجه را با رنگ‌آمیزی مختلف از «آدم‌برفی» تا اثر متأخرش؛ «دندون‌طلا» دنبال كرد. مهم‌تر آنكه این نویسنده- كارگردان رویكرد اجتماعی خود را محدود به دوره و زمانه خود نمی‌كند بلكه نگاهی همه‌جانبه به پشت‌سر هم دارد. در این شرایط است كه با تكیه بر مستندات و پشتوانه ادبی، تصویری جزئی‌نگرانه از گذشته ترسیم می‌كند كه ورای رئالیسم و واقع‌گرایی، آیینه تمام‌نمایی از آدم‌ها، روابط، مناسبات و البته باورها و مفاهیمی است كه به نظر می‌آید در گذر زمان تغییر نكرده و در حال تكرار هستند.خلاصه یك‌خطی «دندون‌طلا» قصه جفایی است كه یك مرد به زنی از طبقه فرودست روا می‌دارد و او را رها می‌كند و حالا زن می‌ماند با یك بچه كه باید زندگی‌اش را اداره كند و حس انتقام.
خلاصه قصه‌ای آشنا و تكراری كه اهمیت خود را از بستر انتخابی و طبعا زاویه نگاه نویسنده- كارگردان می‌گیرد؛ قصه‌ای كه می‌تواند با نگاهی سهل و ساده‌ به ورطه فیلم‌ها و سریال‌های سخیف سقوط كند و در نقطه مقابل با نگاهی جامعه‌شناسانه می‌تواند تحلیلی از دوران خود بدهد؛ چه به جهت روابط و مناسبات جاری و چه به جهت نظام فكری حاكم. در چنین شرایطی میزان قرابت این گذشته با حال است كه می‌تواند سنتز نهایی را شكل داده و آینه‌ای را كه در زیرلایه فیلم قرار دارد مقابل دیدگان مخاطب قرار دهد تا با دانش و جهان‌بینی خود به نظاره گذشته و چه‌بسا حال امروز خود بنشیند.
وقتی در سریال، تب تند قنبردیزل به نیر فروكش می‌كند و با گردن‌نگرفتن فرزندشان برای ازسر بازكردن زن حتی به او تهمت هم می‌زند، انگار قصه آشنایی از گذشته تا حال- نه‌فقط در این جغرافیا- روایت می‌شود كه به‌واسطه زاویه نگاه فیلم‌ساز برجسته شده و در ذهن می‌ماند. در این موقعیت غرور و عزت‌نفس نیر كه خصوصیاتی پسندیده هستند به‌جای اینكه راه قهرمان را هموار كنند، برای او مشكل‌ساز می‌شوند تا موانعی سخت بر سر راهش قرار گیرد. تصویری كه نویسنده- كارگردان از این زمانه به‌واسطه ركود اقتصادی، شرایط جامعه، نگاه تمامیت‌خواه مردانی كه نیر را برای هوس‌رانی می‌خواهند و... ارائه می‌دهد علاوه بر اینكه مسیر پیش‌روی نیر را صعب‌تر می‌كند، گزینه‌های پیش‌روی او را نیز محدودتر می‌كند تا جایی كه پناه‌بردن به یك گداخانه تنها راه چاره زن می‌شود.
در اوج سیاهی و پلشتی حاكم بر جامعه‌ای كه از مأمور قانون تا مرد عاشقش، هوس‌باز و توزرد از آب درمی‌آیند، وقتی كاراكتر كریم سگ‌دست سر راه نیر قرار می‌گیرد كه رنج عشق را در خفا تحمل می‌كند تا زخمی دیگر بر زن نزند، این میرباقری است كه با متعادل‌كردن زاویه نگاه قصه به‌نوعی دیدگاهی انسانی را فراتر از سفید و سیاه‌نمایی به مخاطب خود پیشنهاد می‌دهد تا با تكیه بر آن بتواند مناسبات جامعه امروز خود را تاب بیاورد. از همین‌جاست كه دیگر قصه لابه‌لای تاریخ و مناسبات جاهل‌ها و مردمان آن روزگار جا نمی‌ماند بلكه قدمی تا زمان حال برمی‌دارد. چراكه مخاطب باید تحلیل نهایی این نگاه را در روابط و مناسبات جاری خود تجربه كند تا شاید از خلال این تجربه، جهان بهتری برای آیندگان ساخته شود.

سریال «دندون‌طلا» پلی است برای پیوند هنر دیرینه و ریشه‌دار تئاتر به عرصه سریال‌سازی كه می‌تواند به‌عنوان راه‌حل و پیشنهادی برای خروج سریال‌های ایرانی از ركود و ارتباط با مخاطب باشد.
داوود میرباقری چهره آشنایی در عرصه تئاتر، تلویزیون و البته سینماست؛ كارگردانی خوش‌قریحه كه كارنامه‌ای به‌یادماندنی در همه عرصه‌ها دارد؛ از نمایش‌های «دندون‌طلا»، ‌«عشق‌آباد» و «پرده عاشقی» تا سریال‌های «رعنا»، «گرگ‌ها»، «امام‌علی‌(ع)»، «معصومیت ازدست‌رفته»، «مختارنامه» و... و فیلم‌های «آدم‌برفی»، «ساحره» و... با نگاهی به كارنامه میرباقری می‌توان به دغدغه محوری او كه پیونددادن این سه عرصه هنری به یكدیگر و متكی‌بودن فیلم‌نامه‌های آثارش به منابع ادبی و مذهبی است، پی برد. همان‌طور كه «ساحره» اقتباسی از قصه «عروسك پشت‌پرده» صادق هدایت و مجموعه‌های مذهبی ماندگار او متكی بر مطالعات گسترده و احاطه او بر كتب، داستان‌ها و روایات مذهبی هستند.به همین دلیل هم تأثیرگذاری و ماندگاری مجموعه‌های مذهبی میرباقری به‌خصوص «امام‌علی(ع)» با هیچ‌یك از مجموعه‌ها و فیلم‌های ایرانی كه درباره پیامبران و امامان ساخته شده قابل‌قیاس نیست. از تأثیرگذاری این سریال همین بس كه بسیاری از مخاطبان- از جمله نگارنده- را واداشت تا كتاب قطور «عایشه در اسلام» را برای تحلیل دقیق‌تر رویدادها و اتفاقات به‌تصویردرآمده مطالعه كنند.از سویی دیگر دغدغه‌های اجتماعی میرباقری هم در آثارش قابل‌چشم‌پوشی نیست و می‌توان این وجه را با رنگ‌آمیزی مختلف از «آدم‌برفی» تا اثر متأخرش؛ «دندون‌طلا» دنبال كرد. مهم‌تر آنكه این نویسنده- كارگردان رویكرد اجتماعی خود را محدود به دوره و زمانه خود نمی‌كند بلكه نگاهی همه‌جانبه به پشت‌سر هم دارد. در این شرایط است كه با تكیه بر مستندات و پشتوانه ادبی، تصویری جزئی‌نگرانه از گذشته ترسیم می‌كند كه ورای رئالیسم و واقع‌گرایی، آیینه تمام‌نمایی از آدم‌ها، روابط، مناسبات و البته باورها و مفاهیمی است كه به نظر می‌آید در گذر زمان تغییر نكرده و در حال تكرار هستند.خلاصه یك‌خطی «دندون‌طلا» قصه جفایی است كه یك مرد به زنی از طبقه فرودست روا می‌دارد و او را رها می‌كند و حالا زن می‌ماند با یك بچه كه باید زندگی‌اش را اداره كند و حس انتقام.
خلاصه قصه‌ای آشنا و تكراری كه اهمیت خود را از بستر انتخابی و طبعا زاویه نگاه نویسنده- كارگردان می‌گیرد؛ قصه‌ای كه می‌تواند با نگاهی سهل و ساده‌ به ورطه فیلم‌ها و سریال‌های سخیف سقوط كند و در نقطه مقابل با نگاهی جامعه‌شناسانه می‌تواند تحلیلی از دوران خود بدهد؛ چه به جهت روابط و مناسبات جاری و چه به جهت نظام فكری حاكم. در چنین شرایطی میزان قرابت این گذشته با حال است كه می‌تواند سنتز نهایی را شكل داده و آینه‌ای را كه در زیرلایه فیلم قرار دارد مقابل دیدگان مخاطب قرار دهد تا با دانش و جهان‌بینی خود به نظاره گذشته و چه‌بسا حال امروز خود بنشیند.
وقتی در سریال، تب تند قنبردیزل به نیر فروكش می‌كند و با گردن‌نگرفتن فرزندشان برای ازسر بازكردن زن حتی به او تهمت هم می‌زند، انگار قصه آشنایی از گذشته تا حال- نه‌فقط در این جغرافیا- روایت می‌شود كه به‌واسطه زاویه نگاه فیلم‌ساز برجسته شده و در ذهن می‌ماند. در این موقعیت غرور و عزت‌نفس نیر كه خصوصیاتی پسندیده هستند به‌جای اینكه راه قهرمان را هموار كنند، برای او مشكل‌ساز می‌شوند تا موانعی سخت بر سر راهش قرار گیرد. تصویری كه نویسنده- كارگردان از این زمانه به‌واسطه ركود اقتصادی، شرایط جامعه، نگاه تمامیت‌خواه مردانی كه نیر را برای هوس‌رانی می‌خواهند و... ارائه می‌دهد علاوه بر اینكه مسیر پیش‌روی نیر را صعب‌تر می‌كند، گزینه‌های پیش‌روی او را نیز محدودتر می‌كند تا جایی كه پناه‌بردن به یك گداخانه تنها راه چاره زن می‌شود.
در اوج سیاهی و پلشتی حاكم بر جامعه‌ای كه از مأمور قانون تا مرد عاشقش، هوس‌باز و توزرد از آب درمی‌آیند، وقتی كاراكتر كریم سگ‌دست سر راه نیر قرار می‌گیرد كه رنج عشق را در خفا تحمل می‌كند تا زخمی دیگر بر زن نزند، این میرباقری است كه با متعادل‌كردن زاویه نگاه قصه به‌نوعی دیدگاهی انسانی را فراتر از سفید و سیاه‌نمایی به مخاطب خود پیشنهاد می‌دهد تا با تكیه بر آن بتواند مناسبات جامعه امروز خود را تاب بیاورد. از همین‌جاست كه دیگر قصه لابه‌لای تاریخ و مناسبات جاهل‌ها و مردمان آن روزگار جا نمی‌ماند بلكه قدمی تا زمان حال برمی‌دارد. چراكه مخاطب باید تحلیل نهایی این نگاه را در روابط و مناسبات جاری خود تجربه كند تا شاید از خلال این تجربه، جهان بهتری برای آیندگان ساخته شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.