|

دنیای کوچک برای پناه‌جویان

صلح؛ راه‌حل قطعی

علی خرم

‌جنگ‌هایی که در سال‌های اخیر دامنگیر خاورمیانه شده، آوارگان زیادی داشته است؛ کسانی که به‌عنوان پناهنده بدون هیچ امیدی، دل به دریا می‌زنند و از هر 10 نفر آنها شاید حتی نیمی هم به مقصد نمی‌رسند. درحال‌حاضر قوانین ناظر بر پناهندگی در دنیا همان قوانینی است که کمیساریای عالی پناهندگان تصویب کرده. از سال 1951 تاکنون این کمیساریا چندین پروتکل به تصویب رسانده که توسط کشورهای عضو سازمان‌ملل نیز به امضا رسیده است و در چارچوب آن عمل می‌کنند. کشورهایی که این کنوانسیون‌ها و پروتکل‌ها را امضا کرده‌اند باید حقوق انسانی پناهندگان را رعایت کنند. البته کشورها نیز متقابلا دارای حقوقی هستند و این به این معنی نیست که در هر شرایطی، هر کشوری مجبور است پناهنده بپذیرد یعنی اگر کشوری از نظر اقتصادی و دیگر جنبه‌ها در مضیقه است، مجبور به پذیرش پناهنده نیست. مسئله دوم این است که اگر کشوری می‌پذیرد پناهندگان به خاکش وارد شوند، دیگر کشورها موظف هستند و باید به آن کشور کمک کنند تا این بار را به‌تنهایی به دوش نکشد. اما مسئله پذیرش پناهندگان توسط اتحادیه اروپا ابعاد دیگری دارد؛ اروپا از طرفی می‌خواهد این مسئله انسانی را جدی بگیرد اما از طرف دیگر برخی کشورها مثل بلغارستان و مجارستان توانایی پذیرش پناهندگان را در خاکشان ندارند و از آن خودداری می‌کنند. به همین دلیل در اروپا این موضوع به‌عنوان یک چالش مطرح شده که آیا همه کشورهای اتحادیه مجبور به پذیرش پناهندگان هستند یا می‌توانند براساس شرایطشان تصمیم‌گیری کنند. برای مثال دعوایی که چندی پیش بین فرانسه و مجارستان ایجاد شد، در همین رابطه بود. این چالش‌ها را باید در کنار مسائل دیگری دید؛ مسائلی ازجمله سودجویی‌هایی که در این سال‌ها توسط عده‌ای قاچاقچی انسان ایجاد شده است؛ مثل قاچاقچیانی که چندی پیش پول‌های کلان از پناه‌جویان سوری گرفتند و آنها را سوار کامیون‌های یخچال‌دار کردند و پناه‌جویان در یخچال‌ها یخ زدند و مردند. این حوادث باعث شده اتحادیه اروپا خودش را در قبال مسائل انسانی مسئول بداند و تصمیم به اعطای تسهیلات بیشتر به پناهندگان توسط کشورهای عضو بگیرد حتی در خود کشورها هم مثل آلمان و فرانسه مردم در حمایت از پناهندگان تظاهرات کردند. درعین‌حال در همین کشورها گروه‌های بسیار قوی ضدمهاجران و ضدپناهندگان وجود دارد که اگر کشورها امروز بپذیرند که پناهندگان را به کشورشان راه بدهند فردا ممکن است این گروه‌ها آسیب‌هایی جدی به پناهندگان وارد کنند. دولت‌ها همچنین به موضوع دیگری هم توجه می‌کنند. برای مثال چندسال پیش سوئیس به این نتیجه رسید که اگر مهاجری به کشورش وارد شود، ساختار فرهنگی این کشور تغییر خواهد کرد و ممکن است هویت خودش را از دست بدهد. به همین دلیل دولت‌ها ترکیب جمعیتی‌شان را هم در نظر می‌گیرند تا هویت فرهنگی‌شان مخدوش نشود. برخی کشورها منافع و امنیت ملی‌شان را هم در نظر می‌گیرند زیرا معتقدند دولت نمی‌تواند بر مهاجران نظارت و کنترل داشته باشد. همه این اتفاق‌ها باعث شده اروپا نتواند به راه‌حلی قطعی برسد. اروپا درحال‌حاضر نمی‌داند چه باید بکند؛ آیا باید برای پذیرفتن پناهندگان به کشورها فشار بیاورد یا نه؟ اما واقعیت این است که اگر کشوری توانایی پذیرش پناهنده نداشته باشد و به‌زور مجبور شود، وضعیت پناهنده‌ها در کشور میزبان از نظر انسانی فاجعه‌بار خواهد بود. به همین دلیل باید تمهیداتی در نظر گرفته شود تا کشورها بتوانند روی کمک جامعه جهانی و سایر کشورها حساب کنند. در این صورت کشورهایی که توانایی ندارند مطمئن خواهند بود که اگر پناهندگان را بپذیرند، جامعه جهانی نسبت به وضعیت پناهندگان داخل این کشورها بی‌تفاوت نخواهد بود و کمک‌های اقتصادی، درمانی و... به آنها ارائه خواهد کرد. باید در آخر تأکید کرد که اینها تنها راه‌حل‌هایی مقطعی است، راه‌حل قطعی فقط صلح است.

‌جنگ‌هایی که در سال‌های اخیر دامنگیر خاورمیانه شده، آوارگان زیادی داشته است؛ کسانی که به‌عنوان پناهنده بدون هیچ امیدی، دل به دریا می‌زنند و از هر 10 نفر آنها شاید حتی نیمی هم به مقصد نمی‌رسند. درحال‌حاضر قوانین ناظر بر پناهندگی در دنیا همان قوانینی است که کمیساریای عالی پناهندگان تصویب کرده. از سال 1951 تاکنون این کمیساریا چندین پروتکل به تصویب رسانده که توسط کشورهای عضو سازمان‌ملل نیز به امضا رسیده است و در چارچوب آن عمل می‌کنند. کشورهایی که این کنوانسیون‌ها و پروتکل‌ها را امضا کرده‌اند باید حقوق انسانی پناهندگان را رعایت کنند. البته کشورها نیز متقابلا دارای حقوقی هستند و این به این معنی نیست که در هر شرایطی، هر کشوری مجبور است پناهنده بپذیرد یعنی اگر کشوری از نظر اقتصادی و دیگر جنبه‌ها در مضیقه است، مجبور به پذیرش پناهنده نیست. مسئله دوم این است که اگر کشوری می‌پذیرد پناهندگان به خاکش وارد شوند، دیگر کشورها موظف هستند و باید به آن کشور کمک کنند تا این بار را به‌تنهایی به دوش نکشد. اما مسئله پذیرش پناهندگان توسط اتحادیه اروپا ابعاد دیگری دارد؛ اروپا از طرفی می‌خواهد این مسئله انسانی را جدی بگیرد اما از طرف دیگر برخی کشورها مثل بلغارستان و مجارستان توانایی پذیرش پناهندگان را در خاکشان ندارند و از آن خودداری می‌کنند. به همین دلیل در اروپا این موضوع به‌عنوان یک چالش مطرح شده که آیا همه کشورهای اتحادیه مجبور به پذیرش پناهندگان هستند یا می‌توانند براساس شرایطشان تصمیم‌گیری کنند. برای مثال دعوایی که چندی پیش بین فرانسه و مجارستان ایجاد شد، در همین رابطه بود. این چالش‌ها را باید در کنار مسائل دیگری دید؛ مسائلی ازجمله سودجویی‌هایی که در این سال‌ها توسط عده‌ای قاچاقچی انسان ایجاد شده است؛ مثل قاچاقچیانی که چندی پیش پول‌های کلان از پناه‌جویان سوری گرفتند و آنها را سوار کامیون‌های یخچال‌دار کردند و پناه‌جویان در یخچال‌ها یخ زدند و مردند. این حوادث باعث شده اتحادیه اروپا خودش را در قبال مسائل انسانی مسئول بداند و تصمیم به اعطای تسهیلات بیشتر به پناهندگان توسط کشورهای عضو بگیرد حتی در خود کشورها هم مثل آلمان و فرانسه مردم در حمایت از پناهندگان تظاهرات کردند. درعین‌حال در همین کشورها گروه‌های بسیار قوی ضدمهاجران و ضدپناهندگان وجود دارد که اگر کشورها امروز بپذیرند که پناهندگان را به کشورشان راه بدهند فردا ممکن است این گروه‌ها آسیب‌هایی جدی به پناهندگان وارد کنند. دولت‌ها همچنین به موضوع دیگری هم توجه می‌کنند. برای مثال چندسال پیش سوئیس به این نتیجه رسید که اگر مهاجری به کشورش وارد شود، ساختار فرهنگی این کشور تغییر خواهد کرد و ممکن است هویت خودش را از دست بدهد. به همین دلیل دولت‌ها ترکیب جمعیتی‌شان را هم در نظر می‌گیرند تا هویت فرهنگی‌شان مخدوش نشود. برخی کشورها منافع و امنیت ملی‌شان را هم در نظر می‌گیرند زیرا معتقدند دولت نمی‌تواند بر مهاجران نظارت و کنترل داشته باشد. همه این اتفاق‌ها باعث شده اروپا نتواند به راه‌حلی قطعی برسد. اروپا درحال‌حاضر نمی‌داند چه باید بکند؛ آیا باید برای پذیرفتن پناهندگان به کشورها فشار بیاورد یا نه؟ اما واقعیت این است که اگر کشوری توانایی پذیرش پناهنده نداشته باشد و به‌زور مجبور شود، وضعیت پناهنده‌ها در کشور میزبان از نظر انسانی فاجعه‌بار خواهد بود. به همین دلیل باید تمهیداتی در نظر گرفته شود تا کشورها بتوانند روی کمک جامعه جهانی و سایر کشورها حساب کنند. در این صورت کشورهایی که توانایی ندارند مطمئن خواهند بود که اگر پناهندگان را بپذیرند، جامعه جهانی نسبت به وضعیت پناهندگان داخل این کشورها بی‌تفاوت نخواهد بود و کمک‌های اقتصادی، درمانی و... به آنها ارائه خواهد کرد. باید در آخر تأکید کرد که اینها تنها راه‌حل‌هایی مقطعی است، راه‌حل قطعی فقط صلح است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.