نگاهی به پنجمین اثر از مجموعه «احداث اروپا»
غرب مسیحی چگونه به وجود آمد
کتاب «تاریخ پیدایش غرب مسیحی» نوشته پتر براون پنجمین اثر از مجموعه بررسیهای تاریخی اروپایی موسوم به «احداث اروپا» است که به فارسی برگردانده شده است. پتر براون مورخ ایرلندی، استاد تاریخ دانشگاههای آکسفورد، لندن، برکلی و پرینستون است و حوزه تخصصیاش تاریخ اواخر عهد باستان و رابطه دین و جامعه در دوران انتهایی امپراتوری روم و اوایل قرون وسطاست.
او در این کتاب، مسیر پرماجرای پیدایش دین مسیحی را از شروع عهد وسطای اولیه تا سال هزار میلادی بررسی کرده؛ مسیری که از عصر امپراتوری روم غربی و گرویدن قسطنطین اول، امپراتور روم، به مسیحیت در سال ۳۱۲ میلادی آغاز میشود و نهایتا با پذیرش مسیحیت توسط سکنه جزیره ایسلند در سال هزار میلادی، مسیحیشدن سراسر قاره اروپا را به فرجام میرساند. از اینرو مهمترین شاخصه این کتاب بررسی مسیحیت قرون وسطای اولیه است. نویسنده با بیطرفی تأثیرپذیریهای متقابل آیینهای کهن مشرکان، بتپرستان و مسیحیت جدید را با هنر نقالی تاریخی و نگاه نافذ کهنشناسانه ارائه میکند. از اینرو، التقاط و امتزاج آیینها، مناسک و اسطورههای کهن در آیین جدید شاید از فرازهای جذاب کتاب باشد.
بیتردید پرداختن به تاریخ دورودراز و فرایند پرفرازونشیب «پیدایش دین مسیحیت در غرب» در محدوده تنها یک کتاب، کار بلندپروازانهای است که پتر براون شاید توانسته از عهده آن برآید و کتاب را از اقبال مورخان و اروپاشناسان فراوانی در سطح جهانی برخوردار کند.
اما آنچه این دوران را برای مورخان مهم و هیجانانگیز میکند، کیفیت متنوع و انواع منابع مکتوب در دسترس است؛ منابعی که نشان میدهند مسیحیت چگونه توانسته موجودیت خود را در مناطق و نواحی مختلف حفظ و تأمین کند. این موضوع در بادی امر به منابع نسبتا موثقی برمیگردد که از آبای کلیسایی به زبانهای یونانی و لاتینی برجا ماندهاند.
در مورد اروپا موضوع اصلی کتاب انحصارا به تشریح شکلگیری مسیحیت در اروپای آتلانتیکی محدود شده است. انتقال حوزه قدرت و تمدن در مدیترانه باستانی به شمال غرب اروپا که امپراتوری جدید شارلمانی محور و اوج اعلای آن بود، اهمیت تعیینکنندهای در خاتمهدادن به دنیای کهن و پیدایش مسیحیت قرون وسطایی داشته است. تاریخ قرون وسطایی اولیه در اروپای غربی در دهههای گذشته بسیار بررسی شده است.
باستانشناسان و مورخان سراسر قاره اروپا این دوره را که عصر ظلمانی میخوانند، به دقت بررسی کردهاند. به همین سبب، نویسنده به هیچوجه بررسی تاریخ طولانی کلیسای مسیحی را موضوع اصلی اثر خود قرار نداده و کتاب شرح سرگذشت پاپها، اسقفها، کشیشها و کلیساها نیست. او در این کتاب اوضاع و تحولات بهغایت متغیر تاریخی و محیطهای هیجانی و دنیاهای رنگارنگی را بررسی کرده که آیین مسیحیت در سرزمینهای ایرلند، بریتانیا، آلمان و بالاخره ممالک اسکاندیناوی تجربه کرده و خود را هر آینه با شرایط مختلف زمانی و مکانی تطبیق داده است. در این نواحی فرایندی که مسیحیت بالنده در سواحل مدیترانه خود را با مناسبات محلی انطباق داد تا حدود زیادی با میراث برجامانده از روم کهن فاصله داشت و با آن متفاوت بود.
فرایند مسیحیشدن در این مناطق بسیاری از نااطمینانیها، عدم شفافیتها و سازشهایی را روشن و برملا میکند که تحت لوای تحولات ظاهری ضروری استتار شدهاند؛ آنچه به اروپای غربی این فرصت را داد تا خود را مسیحی بفهمد و بشناسد. نویسنده روایات کهن و اقوال آبای کلیسایی را که معتقدند گویا نصرانیان اقلیتی دائما تحت آزار و تعقیب بودند یا زندگانی مخفی و باصعوبتی داشتند، با واقعیات آن دوران هیچ سازگار نمیبیند. حتی اقوال جدیدتر که گسترش مسیحیت را بهعنوان دین رحمت و برابری در میان مردم ضعیف و عقب نگاهداشته توصیف میکند، کمتر قرین واقعیت میداند و با ارائه نشانههای واقعی و با استناد به مدارک و شواهد متقن تاریخی، نتیجه میگیرد مسیحیت به هیچوجه کیش بردگان و مردمان ضعیف و فرودست نبوده است.
در نظر نویسنده، قابلیت سازش و همکاری متفکران و مروجان آیین نصرانی با سلاطین، امیران، رؤسای قبایل و سرکردگان نظامی اقوام مختلف در سرزمینهای بدوی و فاقد فرهنگ غرب و شمال اروپا و مساعی سایر آبای کلیسایی در تطبیق مسیحیت با رسوم و آیینهای باستانی، عامل اصلی در بازداشتن تدریجی حاکمان از بتپرستی و مناسک کافری بوده و در فرایندی منعطف و صبورانه نهایتا تخریب معابد و بتخانهها و گرایش به کیش جدید را به همراه آورده است.
نویسنده با اتخاذ مواضع بیطرفانه میان آیینهای کهن مشرکان و بتپرستان و مسیحیت جدید، تأثیرپذیری متقابل این دو را با هنر نقالی تاریخی و نگاه نافذ کهنشناسانه بهگونهای ارائه میکند که خواننده در مواردی عاجز از تمییز این مطلب میشود که به واقع کدامیک از دیگری تأثیر بیشتری پذیرفته است.
این کتاب از مجموعه آثار اروپایی موسوم به «احداث اروپا» انتخاب شده است. «احداث اروپا» عنوان مجموعهای است که بیش از دو دهه گذشته پنج ناشر معتبر آلمانی، انگلیسی، ایتالیایی، فرانسوی و اسپانیایی منتشر کردهاند؛ مجموعهای که تمایزات ساختاری با تاریخنویسیهای متعارف معاصر در مغربزمین دارد. در این ابتکار حداقل 20 مورخ و جامعهشناس ممتاز غربی به سرپرستی ژاک لوگوف تاکنون ۲۴ عنوان کتاب در بررسیهای تاریخی پیرامون قاره اروپا را در یک کار مشترک منتشر کردهاند تا پاسخگوی چالشهایی باشد که اروپا در زمانه حاضر در عرصه جهانی با آن مواجه است.
تاکنون پنج اثر از مجموعه «احداث اروپا» با عناوین «انقلابهای اروپایی» نوشته چارلز تیلی، «اروپا مولد قرون وسطی» اثر ژاک لوگوف، «تاریخ پیدایش علوم جدید در اروپا» نوشته پائولو روسی، «تاریخ روابط اسلام و اروپا» نوشته فرانکو کاردینی و «تاریخ پیدایش غرب مسیحی» توسط همین مترجم به فارسی برگردانده شده است.
کتاب «تاریخ پیدایش غرب مسیحی» نوشته پتر براون پنجمین اثر از مجموعه بررسیهای تاریخی اروپایی موسوم به «احداث اروپا» است که به فارسی برگردانده شده است. پتر براون مورخ ایرلندی، استاد تاریخ دانشگاههای آکسفورد، لندن، برکلی و پرینستون است و حوزه تخصصیاش تاریخ اواخر عهد باستان و رابطه دین و جامعه در دوران انتهایی امپراتوری روم و اوایل قرون وسطاست.
او در این کتاب، مسیر پرماجرای پیدایش دین مسیحی را از شروع عهد وسطای اولیه تا سال هزار میلادی بررسی کرده؛ مسیری که از عصر امپراتوری روم غربی و گرویدن قسطنطین اول، امپراتور روم، به مسیحیت در سال ۳۱۲ میلادی آغاز میشود و نهایتا با پذیرش مسیحیت توسط سکنه جزیره ایسلند در سال هزار میلادی، مسیحیشدن سراسر قاره اروپا را به فرجام میرساند. از اینرو مهمترین شاخصه این کتاب بررسی مسیحیت قرون وسطای اولیه است. نویسنده با بیطرفی تأثیرپذیریهای متقابل آیینهای کهن مشرکان، بتپرستان و مسیحیت جدید را با هنر نقالی تاریخی و نگاه نافذ کهنشناسانه ارائه میکند. از اینرو، التقاط و امتزاج آیینها، مناسک و اسطورههای کهن در آیین جدید شاید از فرازهای جذاب کتاب باشد.
بیتردید پرداختن به تاریخ دورودراز و فرایند پرفرازونشیب «پیدایش دین مسیحیت در غرب» در محدوده تنها یک کتاب، کار بلندپروازانهای است که پتر براون شاید توانسته از عهده آن برآید و کتاب را از اقبال مورخان و اروپاشناسان فراوانی در سطح جهانی برخوردار کند.
اما آنچه این دوران را برای مورخان مهم و هیجانانگیز میکند، کیفیت متنوع و انواع منابع مکتوب در دسترس است؛ منابعی که نشان میدهند مسیحیت چگونه توانسته موجودیت خود را در مناطق و نواحی مختلف حفظ و تأمین کند. این موضوع در بادی امر به منابع نسبتا موثقی برمیگردد که از آبای کلیسایی به زبانهای یونانی و لاتینی برجا ماندهاند.
در مورد اروپا موضوع اصلی کتاب انحصارا به تشریح شکلگیری مسیحیت در اروپای آتلانتیکی محدود شده است. انتقال حوزه قدرت و تمدن در مدیترانه باستانی به شمال غرب اروپا که امپراتوری جدید شارلمانی محور و اوج اعلای آن بود، اهمیت تعیینکنندهای در خاتمهدادن به دنیای کهن و پیدایش مسیحیت قرون وسطایی داشته است. تاریخ قرون وسطایی اولیه در اروپای غربی در دهههای گذشته بسیار بررسی شده است.
باستانشناسان و مورخان سراسر قاره اروپا این دوره را که عصر ظلمانی میخوانند، به دقت بررسی کردهاند. به همین سبب، نویسنده به هیچوجه بررسی تاریخ طولانی کلیسای مسیحی را موضوع اصلی اثر خود قرار نداده و کتاب شرح سرگذشت پاپها، اسقفها، کشیشها و کلیساها نیست. او در این کتاب اوضاع و تحولات بهغایت متغیر تاریخی و محیطهای هیجانی و دنیاهای رنگارنگی را بررسی کرده که آیین مسیحیت در سرزمینهای ایرلند، بریتانیا، آلمان و بالاخره ممالک اسکاندیناوی تجربه کرده و خود را هر آینه با شرایط مختلف زمانی و مکانی تطبیق داده است. در این نواحی فرایندی که مسیحیت بالنده در سواحل مدیترانه خود را با مناسبات محلی انطباق داد تا حدود زیادی با میراث برجامانده از روم کهن فاصله داشت و با آن متفاوت بود.
فرایند مسیحیشدن در این مناطق بسیاری از نااطمینانیها، عدم شفافیتها و سازشهایی را روشن و برملا میکند که تحت لوای تحولات ظاهری ضروری استتار شدهاند؛ آنچه به اروپای غربی این فرصت را داد تا خود را مسیحی بفهمد و بشناسد. نویسنده روایات کهن و اقوال آبای کلیسایی را که معتقدند گویا نصرانیان اقلیتی دائما تحت آزار و تعقیب بودند یا زندگانی مخفی و باصعوبتی داشتند، با واقعیات آن دوران هیچ سازگار نمیبیند. حتی اقوال جدیدتر که گسترش مسیحیت را بهعنوان دین رحمت و برابری در میان مردم ضعیف و عقب نگاهداشته توصیف میکند، کمتر قرین واقعیت میداند و با ارائه نشانههای واقعی و با استناد به مدارک و شواهد متقن تاریخی، نتیجه میگیرد مسیحیت به هیچوجه کیش بردگان و مردمان ضعیف و فرودست نبوده است.
در نظر نویسنده، قابلیت سازش و همکاری متفکران و مروجان آیین نصرانی با سلاطین، امیران، رؤسای قبایل و سرکردگان نظامی اقوام مختلف در سرزمینهای بدوی و فاقد فرهنگ غرب و شمال اروپا و مساعی سایر آبای کلیسایی در تطبیق مسیحیت با رسوم و آیینهای باستانی، عامل اصلی در بازداشتن تدریجی حاکمان از بتپرستی و مناسک کافری بوده و در فرایندی منعطف و صبورانه نهایتا تخریب معابد و بتخانهها و گرایش به کیش جدید را به همراه آورده است.
نویسنده با اتخاذ مواضع بیطرفانه میان آیینهای کهن مشرکان و بتپرستان و مسیحیت جدید، تأثیرپذیری متقابل این دو را با هنر نقالی تاریخی و نگاه نافذ کهنشناسانه بهگونهای ارائه میکند که خواننده در مواردی عاجز از تمییز این مطلب میشود که به واقع کدامیک از دیگری تأثیر بیشتری پذیرفته است.
این کتاب از مجموعه آثار اروپایی موسوم به «احداث اروپا» انتخاب شده است. «احداث اروپا» عنوان مجموعهای است که بیش از دو دهه گذشته پنج ناشر معتبر آلمانی، انگلیسی، ایتالیایی، فرانسوی و اسپانیایی منتشر کردهاند؛ مجموعهای که تمایزات ساختاری با تاریخنویسیهای متعارف معاصر در مغربزمین دارد. در این ابتکار حداقل 20 مورخ و جامعهشناس ممتاز غربی به سرپرستی ژاک لوگوف تاکنون ۲۴ عنوان کتاب در بررسیهای تاریخی پیرامون قاره اروپا را در یک کار مشترک منتشر کردهاند تا پاسخگوی چالشهایی باشد که اروپا در زمانه حاضر در عرصه جهانی با آن مواجه است.
تاکنون پنج اثر از مجموعه «احداث اروپا» با عناوین «انقلابهای اروپایی» نوشته چارلز تیلی، «اروپا مولد قرون وسطی» اثر ژاک لوگوف، «تاریخ پیدایش علوم جدید در اروپا» نوشته پائولو روسی، «تاریخ روابط اسلام و اروپا» نوشته فرانکو کاردینی و «تاریخ پیدایش غرب مسیحی» توسط همین مترجم به فارسی برگردانده شده است.