|

تأملی بر تئاتر کودک و نوجوان

تنها با عشق و باور

آناهیتا غنی‌زاده. کارگردان و پژوهشگر

بدون مقدمه باز هم می‌خواهم حرف‌های تکراری بزنم. حرف که نه! خواسته‌هایی که بارهاوبارها از آنها گفته‌ایم و به‌نظر می‌رسد تا تحقق و دستیابی به آنها نیز باید گفته شوند؛ هرچند تکراری. تجربه نشان داده است اصولا در استمرار، تأکید و البته با منطق، تجزیه و تحلیل مناسب، بهتر می‌توان نتیجه گرفت. آیا می‌توان از برگزاری جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک‌ونوجوان همدان که یکی از مؤثرترین و شناخته‌شده‌ترین جشنواره‌های ایران و حتی جهان است، صحبت کنیم بدون توجه به حامیان معنوی و اقتصادی آن؟ آیا می‌توان از جشنواره معتبر بین‌المللی تئاتر کودک‌ونوجوان سخن گفت و به آن فکر کرد، ولی از دست‌اندرکاران، فعالان، محققان، پیش‌کسوتان و... این حیطه که حامیان معنوی جشنواره هستند، سخنی به‌میان نیاورد؟ از مسئولان و برگزارکنندگان و بودجه‌ای که در اختیار جشنواره قرار می‌دهند و اقتصاد آن، یا حتی به آنهایی که سیاست‌های اجرائی آن را تعیین می‌کنند، آیا می‌توان تنها گذری کوتاه کرد و به آنها نپرداخت؟ به اینکه بارها‌وبارها گفته‌ایم و استدلال آورده‌ایم که تداوم و تأثیر بیشتر جشنواره در گرو باور آن و جدی‌گرفتن آن است؛ یعنی داشتن دبیرخانه دائمی جشنواره. فعالیت دفتر جشنواره در طول سال و استمرار فعالیت آن در حوزه‌های مختلف که خود البته حمایت‌های جدی‌ای را طلب می‌کند و مطمئنا وقتی جشنواره بودجه و اختیارات کافی داشته باشد، دبیر ثابت داشته باشد تا با آسیب‌شناسی دوره‌ها و تجربه‌های قبلی بتواند از جایی که هست، ادامه دهد و نیاز به شروع مجدد و عقب‌نشینی نداشته باشد، بهتر می‌تواند برنامه‌ریزی کند و جشنواره حرفه‌ای‌تر و قوی‌تری برگزار شود. چگونه می‌توان از جشنواره‌ تئاتر کودک‌ونوجوان سخن گفت و به کانون تئاتر کودک و نوجوان و خانه تئاتر نپرداخت؛ مرکزی که متشکل از اعضای این صنف است و دست‌اندرکاران و فعالان تئاتر کودکان‌و‌نوجوانان همگی ازجمله اعضای آن هستند؛ بیش از 200 نفر عضوی که بدون هیچ حمایت (معنوی و مادی) بدون امنیت شغلی و فقط با عشق و باور کودکان و نوجوانان با انرژی در شهرها و شهرستان‌های مختلف در بخش‌های گوناگون مانند آموزش‌وپرورش، تحقیق و پژوهش، نگارش، تولید و اجرای تئاتر برای فرزندان سرزمینمان فعالیت می‌کنند. آیا می‌توانیم از کانون صنفی و اعضای آن صحبت کنیم و آموزش‌وپرورش، سازمان بهزیستی و... را نبینیم و نشنویم؟ هرچند با تأسف باید گفت آنها ما را نه می‌بینند و نه می‌شنوند! ارگان‌ها بعد از خانواده، نخستین جامعه جدی و رسمی هستند که ما فرزندانمان را به آنها می‌سپاریم. در مهدکودک‌ها نمایش و نمایش خلاق، عناوینی هستند که بدون نیروهای متخصص و مربیان آگاه، کلاس‌های آنها برگزار می‌شود. اینکه بارهاوبارها از تئاتر و پتانسیل نهفته در آن برای آموزش‌وپرورش نسل‌ها گفته‌ایم، نیز حرفی بسیار تکراری است. داشتن زنگ تئاتر در مدارس نیز! اما چگونه می‌شود این حرف و عمل بسیار جدی به گوش مسئولان و مجریان و برنامه‌ریزان برسد و آنها باور کنند از طریق نمایش می‌توان ویژگی‌های شخصیتی نسل‌ها را در کودکی ساخت و پرورش داد، مهارت‌های فردی و اجتماعی آنها را تقویت کرد و درنتیجه مهارت زندگی‌کردن را به آنها آموخت! امید تنها انگیزه خستگی‌ناپذیر و همراه ماست که در دل همه ما که با کودکان‌ونوجوان سروکار داریم، همچنان وجود دارد و موجب می‌شود ما با حرف‌های تکراری‌مان، تلاش کنیم تا شنیده و باور شویم. چگونه می‌توان انتظار داشت تا جشنواره‌ای درخشان برگزار کنیم، اما هنوز در مهدکودک و مدارس و محله‌ها و شهرها و درنتیجه در سبد خانواده‌ها تئاتر کودک و نوجوان از جایگاه مؤثر و واقعی خود خبری نباشد؟ چگونه است از جشنواره تئاتر کودک‌ونوجوان حرف می‌زنیم، اما از تنها سالن حرفه‌ای آن تالار «هنر» در پایتخت حرفی زده نمی‌شود؟ از مرکز هنرهای نمایشی و انجمن نمایش که قاعدتا حامیان، دست‌اندرکاران و فعالان هستند، اما حاضر به پذیرفتن و قرارداد تیپ مصوبه خانه تئاتر و اجرای آن در پرداخت کمک‌هزینه و دستمزد و تولیدکنندگان تئاتر کودک و نوجوان نیستند، بهتر است حرفی به‌میان نیاوریم! حال اگر ما درخواستی داشته باشیم، معلوم نیست باید آن را کجا ارائه دهیم. به کانون پرورش فکری کودکان‌ونوجوانان در دو بخش مؤثر و به‌ظاهر فعالش انتشارات و تولید تئاتر از اسیتژ که گاه فعال است و گاه خاموش؟ می‌توان از جشنواره گفت و از آنها نگفت؟ از بخش تئاتر کودک‌ونوجوان حوزه هنری چطور؟ یا از بنیاد تازه‌تأسیس تئاتر کودک‌ونوجوان؟ از کدام بگذریم یا از کدامشان درباره برگزاری و بهتر برگزارکردن جشنواره می‌توان گذشت؟ از اینکه چند سالی است بحث تأسیس رشته تئاتر کودک‌ونوجوان در دانشگاه به‌عنوان یک گرایش تخصصی مطرح شده تا مشتاقان و اعضای علاقه‌مند را جذب تحصیل کند، بهتر است صحبت نکنیم یا از شهرداری و سازمان فرهنگی هنری آن، فرهنگسراها، خانه فرهنگ یا سرای محله و فعالیت‌های آنها برای کودک‌ونوجوان و مراکز حامی تئاتر کودک‌ونوجوان‌بودن آنها و ارتباطشان به برگزاری بهتر و حرفه‌ای‌تر جشنواره، بهتر است فعلا حرفی به میان نیاوریم، چراکه همه ما موازی‌کاری می‌کنیم یا بهتر بگوییم ما به موازات حضور داریم اما بدون هماهنگی و بازدهی مناسب، فقط وجود داریم! درنهایت آیا می‌توان به جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک‌ونوجوان اهمیت داد، بدون آنکه از خردسالان و کودکان‌ونوجوانان جامعه روزمان حرفی بزنیم؟ بدون آنکه از خودمان به‌عنوان فعالان و دست‌اندرکاران تئاتر کودک در بخش‌های مختلف بپرسیم. آیا مخاطبان امروز خود را می‌شناسیم؟ یا برای شناخت بیشتر آنها، چه اقداماتی انجام می‌دهیم؟ آیا با وجود منابع نسبتا مناسب، پژوهش و مطالعه می‌کنیم؟ آیا در جریان مسائل به‌روزشده کودکان و نوجوانان امروز هستیم؟ همه ما مانند زنجیری پرقدرت به‌هم مرتبط و متصل هستیم. اگر هر بخش از این زنجیر و اتصال کم‌رنگ باشد یا نباشد، زنجیر آسیب خواهد دید. درنتیجه وقتی سخن از کودکان‌ونوجوانان و تربیت و پرورش نسل آینده به‌میان می‌آید، ضرورت حفظ و قدرت‌بخشی به این زنجیره که برعهده تک‌تک ماست با احساس مسئولیت فوق‌العاده، همراه می‌شود. باور کنید این شعار نیست، بلکه پشتیبانی و حمایت از یکدیگر، می‌تواند عین عمل باشد. بیاییم کودکان‌ونوجوانمان را ببینیم و جدی‌شان بگیریم و باور داشته باشیم برای آینده‌ای بهتر با همکاری، همدلی، برنامه‌ریزی و آگاهی، می‌توانیم این اتصال را محکم کنیم و جشنواره و جشنواره‌های حرفه‌ا‌ی و پرقدرت‌تری را برگزار کنیم و درنتیجه جدا از حرف‌های تکراری در آینده پرهیز کنیم.

بدون مقدمه باز هم می‌خواهم حرف‌های تکراری بزنم. حرف که نه! خواسته‌هایی که بارهاوبارها از آنها گفته‌ایم و به‌نظر می‌رسد تا تحقق و دستیابی به آنها نیز باید گفته شوند؛ هرچند تکراری. تجربه نشان داده است اصولا در استمرار، تأکید و البته با منطق، تجزیه و تحلیل مناسب، بهتر می‌توان نتیجه گرفت. آیا می‌توان از برگزاری جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک‌ونوجوان همدان که یکی از مؤثرترین و شناخته‌شده‌ترین جشنواره‌های ایران و حتی جهان است، صحبت کنیم بدون توجه به حامیان معنوی و اقتصادی آن؟ آیا می‌توان از جشنواره معتبر بین‌المللی تئاتر کودک‌ونوجوان سخن گفت و به آن فکر کرد، ولی از دست‌اندرکاران، فعالان، محققان، پیش‌کسوتان و... این حیطه که حامیان معنوی جشنواره هستند، سخنی به‌میان نیاورد؟ از مسئولان و برگزارکنندگان و بودجه‌ای که در اختیار جشنواره قرار می‌دهند و اقتصاد آن، یا حتی به آنهایی که سیاست‌های اجرائی آن را تعیین می‌کنند، آیا می‌توان تنها گذری کوتاه کرد و به آنها نپرداخت؟ به اینکه بارها‌وبارها گفته‌ایم و استدلال آورده‌ایم که تداوم و تأثیر بیشتر جشنواره در گرو باور آن و جدی‌گرفتن آن است؛ یعنی داشتن دبیرخانه دائمی جشنواره. فعالیت دفتر جشنواره در طول سال و استمرار فعالیت آن در حوزه‌های مختلف که خود البته حمایت‌های جدی‌ای را طلب می‌کند و مطمئنا وقتی جشنواره بودجه و اختیارات کافی داشته باشد، دبیر ثابت داشته باشد تا با آسیب‌شناسی دوره‌ها و تجربه‌های قبلی بتواند از جایی که هست، ادامه دهد و نیاز به شروع مجدد و عقب‌نشینی نداشته باشد، بهتر می‌تواند برنامه‌ریزی کند و جشنواره حرفه‌ای‌تر و قوی‌تری برگزار شود. چگونه می‌توان از جشنواره‌ تئاتر کودک‌ونوجوان سخن گفت و به کانون تئاتر کودک و نوجوان و خانه تئاتر نپرداخت؛ مرکزی که متشکل از اعضای این صنف است و دست‌اندرکاران و فعالان تئاتر کودکان‌و‌نوجوانان همگی ازجمله اعضای آن هستند؛ بیش از 200 نفر عضوی که بدون هیچ حمایت (معنوی و مادی) بدون امنیت شغلی و فقط با عشق و باور کودکان و نوجوانان با انرژی در شهرها و شهرستان‌های مختلف در بخش‌های گوناگون مانند آموزش‌وپرورش، تحقیق و پژوهش، نگارش، تولید و اجرای تئاتر برای فرزندان سرزمینمان فعالیت می‌کنند. آیا می‌توانیم از کانون صنفی و اعضای آن صحبت کنیم و آموزش‌وپرورش، سازمان بهزیستی و... را نبینیم و نشنویم؟ هرچند با تأسف باید گفت آنها ما را نه می‌بینند و نه می‌شنوند! ارگان‌ها بعد از خانواده، نخستین جامعه جدی و رسمی هستند که ما فرزندانمان را به آنها می‌سپاریم. در مهدکودک‌ها نمایش و نمایش خلاق، عناوینی هستند که بدون نیروهای متخصص و مربیان آگاه، کلاس‌های آنها برگزار می‌شود. اینکه بارهاوبارها از تئاتر و پتانسیل نهفته در آن برای آموزش‌وپرورش نسل‌ها گفته‌ایم، نیز حرفی بسیار تکراری است. داشتن زنگ تئاتر در مدارس نیز! اما چگونه می‌شود این حرف و عمل بسیار جدی به گوش مسئولان و مجریان و برنامه‌ریزان برسد و آنها باور کنند از طریق نمایش می‌توان ویژگی‌های شخصیتی نسل‌ها را در کودکی ساخت و پرورش داد، مهارت‌های فردی و اجتماعی آنها را تقویت کرد و درنتیجه مهارت زندگی‌کردن را به آنها آموخت! امید تنها انگیزه خستگی‌ناپذیر و همراه ماست که در دل همه ما که با کودکان‌ونوجوان سروکار داریم، همچنان وجود دارد و موجب می‌شود ما با حرف‌های تکراری‌مان، تلاش کنیم تا شنیده و باور شویم. چگونه می‌توان انتظار داشت تا جشنواره‌ای درخشان برگزار کنیم، اما هنوز در مهدکودک و مدارس و محله‌ها و شهرها و درنتیجه در سبد خانواده‌ها تئاتر کودک و نوجوان از جایگاه مؤثر و واقعی خود خبری نباشد؟ چگونه است از جشنواره تئاتر کودک‌ونوجوان حرف می‌زنیم، اما از تنها سالن حرفه‌ای آن تالار «هنر» در پایتخت حرفی زده نمی‌شود؟ از مرکز هنرهای نمایشی و انجمن نمایش که قاعدتا حامیان، دست‌اندرکاران و فعالان هستند، اما حاضر به پذیرفتن و قرارداد تیپ مصوبه خانه تئاتر و اجرای آن در پرداخت کمک‌هزینه و دستمزد و تولیدکنندگان تئاتر کودک و نوجوان نیستند، بهتر است حرفی به‌میان نیاوریم! حال اگر ما درخواستی داشته باشیم، معلوم نیست باید آن را کجا ارائه دهیم. به کانون پرورش فکری کودکان‌ونوجوانان در دو بخش مؤثر و به‌ظاهر فعالش انتشارات و تولید تئاتر از اسیتژ که گاه فعال است و گاه خاموش؟ می‌توان از جشنواره گفت و از آنها نگفت؟ از بخش تئاتر کودک‌ونوجوان حوزه هنری چطور؟ یا از بنیاد تازه‌تأسیس تئاتر کودک‌ونوجوان؟ از کدام بگذریم یا از کدامشان درباره برگزاری و بهتر برگزارکردن جشنواره می‌توان گذشت؟ از اینکه چند سالی است بحث تأسیس رشته تئاتر کودک‌ونوجوان در دانشگاه به‌عنوان یک گرایش تخصصی مطرح شده تا مشتاقان و اعضای علاقه‌مند را جذب تحصیل کند، بهتر است صحبت نکنیم یا از شهرداری و سازمان فرهنگی هنری آن، فرهنگسراها، خانه فرهنگ یا سرای محله و فعالیت‌های آنها برای کودک‌ونوجوان و مراکز حامی تئاتر کودک‌ونوجوان‌بودن آنها و ارتباطشان به برگزاری بهتر و حرفه‌ای‌تر جشنواره، بهتر است فعلا حرفی به میان نیاوریم، چراکه همه ما موازی‌کاری می‌کنیم یا بهتر بگوییم ما به موازات حضور داریم اما بدون هماهنگی و بازدهی مناسب، فقط وجود داریم! درنهایت آیا می‌توان به جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک‌ونوجوان اهمیت داد، بدون آنکه از خردسالان و کودکان‌ونوجوانان جامعه روزمان حرفی بزنیم؟ بدون آنکه از خودمان به‌عنوان فعالان و دست‌اندرکاران تئاتر کودک در بخش‌های مختلف بپرسیم. آیا مخاطبان امروز خود را می‌شناسیم؟ یا برای شناخت بیشتر آنها، چه اقداماتی انجام می‌دهیم؟ آیا با وجود منابع نسبتا مناسب، پژوهش و مطالعه می‌کنیم؟ آیا در جریان مسائل به‌روزشده کودکان و نوجوانان امروز هستیم؟ همه ما مانند زنجیری پرقدرت به‌هم مرتبط و متصل هستیم. اگر هر بخش از این زنجیر و اتصال کم‌رنگ باشد یا نباشد، زنجیر آسیب خواهد دید. درنتیجه وقتی سخن از کودکان‌ونوجوانان و تربیت و پرورش نسل آینده به‌میان می‌آید، ضرورت حفظ و قدرت‌بخشی به این زنجیره که برعهده تک‌تک ماست با احساس مسئولیت فوق‌العاده، همراه می‌شود. باور کنید این شعار نیست، بلکه پشتیبانی و حمایت از یکدیگر، می‌تواند عین عمل باشد. بیاییم کودکان‌ونوجوانمان را ببینیم و جدی‌شان بگیریم و باور داشته باشیم برای آینده‌ای بهتر با همکاری، همدلی، برنامه‌ریزی و آگاهی، می‌توانیم این اتصال را محکم کنیم و جشنواره و جشنواره‌های حرفه‌ا‌ی و پرقدرت‌تری را برگزار کنیم و درنتیجه جدا از حرف‌های تکراری در آینده پرهیز کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.