گفتوگو با داود کیانیان، نویسنده و کارگردان
تئاتر کودک و نوجوان متولی ندارد
آروین مؤذن
تخصص داود کیانیان نمایشنامهنویسی، کارگردانی، تدریس تئاتر کودکان و نوجوانان و نمایش خلاق است. تحصیلاتش؛ کاردانی هنر در گرایش تئاتر از انستیتو مربیان امور هنری در سال 1350، کارشناسی ارشد (معادل) از وزارت فرهنگ و آموزش عالی در سال 1376، آموزش کوتاهمدت نمایش عروسکی در فرانسه در سال 1374 و دارای نشان درجه یک هنری (معادل دکترا) از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال 1387 است. باید از او بهعنوان اولین معلم رضا کیانیان یاد کرد که در تئاترهایش نقشهایی را به او داده. خودش هم سالها برای کودکان و نوجوان نوشته و کار کرده است. این کارگردان تئاتر کودکان و نوجوانان معتقد است هنرمندان تئاتر کودک و نوجوان با مشکلات و محدودیتهایی که در این عرصه وجود دارد راه خود را پیدا کردهاند و در فستیوالهای بینالمللی نیز خوش درخشیدهاند. او مشکل اصلی تئاتر کودک و نوجوان را نداشتن متولی میداند و پیشنهاد میدهد که شورایی مشترک متشکل از همه نهادهایی که درحالحاضر در زمینه تئاتر کودک فعال هستند، تشکیل شود تا فعالیتهای جداگانه و مستقل به صورت یکپارچه و از طریق یک مرجع مشخص در اختیار هنرمندان و علاقهمندان این نوع تئاتر قرار گیرد. در گفتوگو با این هنرمند فعال عرصه کودک با ما همراه باشید.
ارزیابیتان از برگزاری دورههای گذشته جشنواره تئاتر کودک و نوجوان چگونه است؟ آیا برپایی این جشنواره توانسته به ارتقای سطح آثار کودک در این حوزه کمک کند؟
معتقدم برگزاری جشنواره تئاتر کودک و نوجوان در رشد، گسترش، عمقبخشیدن و هنریترکردن تئاترهای کودک و نوجوان تأثیر زیادی داشته است. چون جشنواره رقابتی است و بهترین نمایشهای کودک در آن به صحنه میرود، بنابراین در طول سال هنرمندان تلاش میکنند تا برای پذیرفته شدن در جشنواره هم که شده آثار باکیفیتی را آماده اجرا کنند.
همچنین چون این جشنواره بینالمللی است حضور نمایشهایی از کشورهای دیگر باعث رشد و ارتقای نمایشهای ایرانی شده و هنرمندان خارجی هم از کیفیت تئاترهای ایرانی مطلع میشوند. این امر باعث جهانیشدن تئاتر ایران شده و از این طریق گروههای نمایشی ایرانی به فستیوالهای مختلفی که در ارتباط با کودک و نوجوان برگزار میشود، دعوت میشوند. با تمام محدودیتهایی که تئاتر کودک و نوجوان با آن روبهرو است، پتانسیل مطرحشدن این نوع تئاتر وجود دارد و خوشبختانه این امر از ویژگیهای مهم تئاتر کودک و نوجوان است؛ چون با تلاش هنرمندان این رشته محدودیتهایی که در تئاتر وجود دارد، کمتر توانسته دامن کار کودک را بگیرد.
مشکل اصلی تئاتر کودک و نوجوان را در چه مسائلی میدانید؟
معتقدم تمام مسائل و مشکلاتی که در تئاتر بزرگسال اعم از کمبود بودجه، سالن و ... وجود دارد در تئاتر کودک مضاعف میشود. متأسفانه مدیران و مسئولان ما فکر میکنند کار کودک نیاز به حمایت ندارد درحالیکه تولید تئاتر ارتباطی به رده سنی ندارد و حتی باید به تئاتر کودک بهعنوان امری زیربنایی و آیندهساز نگاه شود.
هنرمندان تئاتر کودک و نوجوان به دلیل علاقهای که به این ژانر دارند با انگیزه و عاشقانه بر مشکلات فائق میآیند و نگران هستند، نکند چراغ تئاتر کودک خاموش شود. متأسفانه درحالحاضر فقط دو سالن مرکز تئاتر کانون پرورش فکری و تالار هنر به اجرای دائم آثار کودک اختصاص دارند و بقیه سالنها به صورت موقتی در اختیار هنرمندان این عرصه قرار میگیرد، درحالی که ظرفیت کار کودک بسیار زیاد است و باید در تهران و دیگر شهرستانها سالنهای بیشتری به اجراهای کودک و نوجوان اختصاص یابد، چون تولید آثار کودک زیاد است و اگر سالن اجرا باشد رونق این تئاترها بسیار بیشتر خواهد شد.
از نظر شما با پیشرفتهای تکنولوژیک در آثار خارجی، نمایشها و فیلمهای کودک ما تا چه اندازه میتوانند قابلمقایسه با آثار خارجی باشند، اصلا نمایشهای کودک و نوجوان آنقدر بهروز هستند که بتوانند مخاطبان را جذب کنند و آنها را به تماشاگران دائمی تئاتر کودک تبدیل کنند.
تئاتر کودک و نوجوان ما خالی از ایراد و انتقاد و نقاط ضعف نیست اما خوشبختانه از لحاظ بهروزبودن و همگامشدن با آثار خارجی نقطه ضعفی ندارد، چون هنرمندانی که در این عرصه کار میکنند اکثرا جواناند و ارتباط خوبی نیز با دنیای کودک و آثاری که در این زمینه در دیگر نقاط دنیا تولید میشود، دارند. گواه این ادعا نیز توجه به حضورهای بینالمللی نمایشهای کودک و دعوتی که از هنرمندان ما بهعنوان شرکتکننده یا حتی داور در جشنوارههای بینالمللی میشود، است. این مسئله نشان میدهد هنرمندان تئاتر کودک شناگران ماهری هستند و اگر آب در اختیارشان قرار گیرد، میتوانند بسیار موفق عمل کنند.
اما این حضورهای بینالمللی اکثرا به صورت مستقل و بدون حمایتهای دولتی صورت میگیرد... .
بله، متأسفانه حمایتهای دولتی بسیار اندک است و از این نظر گلایههای بسیاری وجود دارد. ما بارها اعلام کردهایم تئاتر کودک و نوجوان متولی ندارد که همین مسئله ضایعه بزرگی برای این ژانر تئاتری به حساب میآید.
تئاتر دانشگاهی، تئاتر حرفهای و حتی تئاتر دانشآموزی در ایران متولی دارند اما اگر شما مشکل، پیشنهاد یا درخواستی برای اجرا داشته باشید، نمیدانید که باید به کدام نهاد مراجعه کنید. حوزه هنری، شهرداری، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوان و آموزشوپرورش هرکدام به تنهایی و به شکل درونسازمانی از آثار کودک و نوجوان حمایت میکنند اما هیچکدام متولی این نوع تئاتر نیستند و فعالیتهایشان مستقل از یکدیگر است. در حقیقت مشکل اصلی تئاتر کودک و نوجوان ایران نبود متولی است اما با وجود این مسئله مهم، هنرمندان تئاتر کودک از پس مشکلات برآمدهاند و خودشان را با نیازهای نهادهای مختلف هماهنگ کردهاند.
اگر به گذشته برگردیم سالهای 51 تا 57 کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان متولی این نوع تئاتر بود و هرگاه بخواهیم به تاریخ شکلگیری تئاتر کودک بازگردیم از این زمان تاریخ را آغاز میکنیم اما در سالهای بعد این متولیگری کمرنگ شد و کانون ترجیح داد به تولیدات داخلی توجه نشان دهد.
البته درحالحاضر متولی تئاتر کشور وزارت ارشاد است و باید از مدیران این وزارتخانه پرسید که چرا متولی کار کودک نمیشوند.
شما بهعنوان یک هنرمند فعال تئاتر کودک چه پیشنهادی برای برونرفت از این مشکل دارید؟
از مدتها قبل پیشنهادی را مطرح کردم مبنی بر اینکه تمام نهادهایی که درحالحاضر در حوزه تئاتر کودک فعالیت میکنند کنار هم جمع شده و یک شورای مشترک تشکیل دهند تا از این طریق بتوانند امکانات متعددی را که هرکدام در اختیار دارند به اشتراک بگذارند. اساسنامه این طرح نوشته شده و در دانشگاه نیز مطرح و مورد تأیید قرار گرفته است. اگر این اتفاق بیفتد تئاتر کودک و نوجوان دارای یک متولی میشود که متشکل از نهادهای مختلفی است که هر کدام امکانات متنوعی در زمینه تئاتر کودک اعم از حمایت از تولید، سالن اجرا، مسائل آموزشی، چاپ کتاب و... در اختیار دارند و میتوانند آنها را در اختیار هنرمندان و علاقهمندان قرار دهند. هماکنون همه این امور به صورت جداگانه و مستقل در حال انجام است اما اگر به صورت کلان و در یک شورا جمع شوند کاربرد بیشتری خواهند داشت. البته پیشنهاد تشکیل شورای مشترک در ظاهر مورد قبول مسئولان قرار گرفته اما نهایتا هنوز به نتیجه دلخواه نرسیدهایم؛ چون برخی دغدغه کار کودک ندارند و به نظرشان تئاتر کودک، تئاتر کم ارزشی است و نباید برای آن هزینه کرد.
معتقدم مسئولیت امور کودکانونوجوانان باید به افرادی سپرده شود که دغدغه این را امور دارند؛ چون تربیت کودکانونوجوان مسئله کماهمیتی نیست که نادیده گرفته شود.
تخصص داود کیانیان نمایشنامهنویسی، کارگردانی، تدریس تئاتر کودکان و نوجوانان و نمایش خلاق است. تحصیلاتش؛ کاردانی هنر در گرایش تئاتر از انستیتو مربیان امور هنری در سال 1350، کارشناسی ارشد (معادل) از وزارت فرهنگ و آموزش عالی در سال 1376، آموزش کوتاهمدت نمایش عروسکی در فرانسه در سال 1374 و دارای نشان درجه یک هنری (معادل دکترا) از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال 1387 است. باید از او بهعنوان اولین معلم رضا کیانیان یاد کرد که در تئاترهایش نقشهایی را به او داده. خودش هم سالها برای کودکان و نوجوان نوشته و کار کرده است. این کارگردان تئاتر کودکان و نوجوانان معتقد است هنرمندان تئاتر کودک و نوجوان با مشکلات و محدودیتهایی که در این عرصه وجود دارد راه خود را پیدا کردهاند و در فستیوالهای بینالمللی نیز خوش درخشیدهاند. او مشکل اصلی تئاتر کودک و نوجوان را نداشتن متولی میداند و پیشنهاد میدهد که شورایی مشترک متشکل از همه نهادهایی که درحالحاضر در زمینه تئاتر کودک فعال هستند، تشکیل شود تا فعالیتهای جداگانه و مستقل به صورت یکپارچه و از طریق یک مرجع مشخص در اختیار هنرمندان و علاقهمندان این نوع تئاتر قرار گیرد. در گفتوگو با این هنرمند فعال عرصه کودک با ما همراه باشید.
ارزیابیتان از برگزاری دورههای گذشته جشنواره تئاتر کودک و نوجوان چگونه است؟ آیا برپایی این جشنواره توانسته به ارتقای سطح آثار کودک در این حوزه کمک کند؟
معتقدم برگزاری جشنواره تئاتر کودک و نوجوان در رشد، گسترش، عمقبخشیدن و هنریترکردن تئاترهای کودک و نوجوان تأثیر زیادی داشته است. چون جشنواره رقابتی است و بهترین نمایشهای کودک در آن به صحنه میرود، بنابراین در طول سال هنرمندان تلاش میکنند تا برای پذیرفته شدن در جشنواره هم که شده آثار باکیفیتی را آماده اجرا کنند.
همچنین چون این جشنواره بینالمللی است حضور نمایشهایی از کشورهای دیگر باعث رشد و ارتقای نمایشهای ایرانی شده و هنرمندان خارجی هم از کیفیت تئاترهای ایرانی مطلع میشوند. این امر باعث جهانیشدن تئاتر ایران شده و از این طریق گروههای نمایشی ایرانی به فستیوالهای مختلفی که در ارتباط با کودک و نوجوان برگزار میشود، دعوت میشوند. با تمام محدودیتهایی که تئاتر کودک و نوجوان با آن روبهرو است، پتانسیل مطرحشدن این نوع تئاتر وجود دارد و خوشبختانه این امر از ویژگیهای مهم تئاتر کودک و نوجوان است؛ چون با تلاش هنرمندان این رشته محدودیتهایی که در تئاتر وجود دارد، کمتر توانسته دامن کار کودک را بگیرد.
مشکل اصلی تئاتر کودک و نوجوان را در چه مسائلی میدانید؟
معتقدم تمام مسائل و مشکلاتی که در تئاتر بزرگسال اعم از کمبود بودجه، سالن و ... وجود دارد در تئاتر کودک مضاعف میشود. متأسفانه مدیران و مسئولان ما فکر میکنند کار کودک نیاز به حمایت ندارد درحالیکه تولید تئاتر ارتباطی به رده سنی ندارد و حتی باید به تئاتر کودک بهعنوان امری زیربنایی و آیندهساز نگاه شود.
هنرمندان تئاتر کودک و نوجوان به دلیل علاقهای که به این ژانر دارند با انگیزه و عاشقانه بر مشکلات فائق میآیند و نگران هستند، نکند چراغ تئاتر کودک خاموش شود. متأسفانه درحالحاضر فقط دو سالن مرکز تئاتر کانون پرورش فکری و تالار هنر به اجرای دائم آثار کودک اختصاص دارند و بقیه سالنها به صورت موقتی در اختیار هنرمندان این عرصه قرار میگیرد، درحالی که ظرفیت کار کودک بسیار زیاد است و باید در تهران و دیگر شهرستانها سالنهای بیشتری به اجراهای کودک و نوجوان اختصاص یابد، چون تولید آثار کودک زیاد است و اگر سالن اجرا باشد رونق این تئاترها بسیار بیشتر خواهد شد.
از نظر شما با پیشرفتهای تکنولوژیک در آثار خارجی، نمایشها و فیلمهای کودک ما تا چه اندازه میتوانند قابلمقایسه با آثار خارجی باشند، اصلا نمایشهای کودک و نوجوان آنقدر بهروز هستند که بتوانند مخاطبان را جذب کنند و آنها را به تماشاگران دائمی تئاتر کودک تبدیل کنند.
تئاتر کودک و نوجوان ما خالی از ایراد و انتقاد و نقاط ضعف نیست اما خوشبختانه از لحاظ بهروزبودن و همگامشدن با آثار خارجی نقطه ضعفی ندارد، چون هنرمندانی که در این عرصه کار میکنند اکثرا جواناند و ارتباط خوبی نیز با دنیای کودک و آثاری که در این زمینه در دیگر نقاط دنیا تولید میشود، دارند. گواه این ادعا نیز توجه به حضورهای بینالمللی نمایشهای کودک و دعوتی که از هنرمندان ما بهعنوان شرکتکننده یا حتی داور در جشنوارههای بینالمللی میشود، است. این مسئله نشان میدهد هنرمندان تئاتر کودک شناگران ماهری هستند و اگر آب در اختیارشان قرار گیرد، میتوانند بسیار موفق عمل کنند.
اما این حضورهای بینالمللی اکثرا به صورت مستقل و بدون حمایتهای دولتی صورت میگیرد... .
بله، متأسفانه حمایتهای دولتی بسیار اندک است و از این نظر گلایههای بسیاری وجود دارد. ما بارها اعلام کردهایم تئاتر کودک و نوجوان متولی ندارد که همین مسئله ضایعه بزرگی برای این ژانر تئاتری به حساب میآید.
تئاتر دانشگاهی، تئاتر حرفهای و حتی تئاتر دانشآموزی در ایران متولی دارند اما اگر شما مشکل، پیشنهاد یا درخواستی برای اجرا داشته باشید، نمیدانید که باید به کدام نهاد مراجعه کنید. حوزه هنری، شهرداری، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوان و آموزشوپرورش هرکدام به تنهایی و به شکل درونسازمانی از آثار کودک و نوجوان حمایت میکنند اما هیچکدام متولی این نوع تئاتر نیستند و فعالیتهایشان مستقل از یکدیگر است. در حقیقت مشکل اصلی تئاتر کودک و نوجوان ایران نبود متولی است اما با وجود این مسئله مهم، هنرمندان تئاتر کودک از پس مشکلات برآمدهاند و خودشان را با نیازهای نهادهای مختلف هماهنگ کردهاند.
اگر به گذشته برگردیم سالهای 51 تا 57 کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان متولی این نوع تئاتر بود و هرگاه بخواهیم به تاریخ شکلگیری تئاتر کودک بازگردیم از این زمان تاریخ را آغاز میکنیم اما در سالهای بعد این متولیگری کمرنگ شد و کانون ترجیح داد به تولیدات داخلی توجه نشان دهد.
البته درحالحاضر متولی تئاتر کشور وزارت ارشاد است و باید از مدیران این وزارتخانه پرسید که چرا متولی کار کودک نمیشوند.
شما بهعنوان یک هنرمند فعال تئاتر کودک چه پیشنهادی برای برونرفت از این مشکل دارید؟
از مدتها قبل پیشنهادی را مطرح کردم مبنی بر اینکه تمام نهادهایی که درحالحاضر در حوزه تئاتر کودک فعالیت میکنند کنار هم جمع شده و یک شورای مشترک تشکیل دهند تا از این طریق بتوانند امکانات متعددی را که هرکدام در اختیار دارند به اشتراک بگذارند. اساسنامه این طرح نوشته شده و در دانشگاه نیز مطرح و مورد تأیید قرار گرفته است. اگر این اتفاق بیفتد تئاتر کودک و نوجوان دارای یک متولی میشود که متشکل از نهادهای مختلفی است که هر کدام امکانات متنوعی در زمینه تئاتر کودک اعم از حمایت از تولید، سالن اجرا، مسائل آموزشی، چاپ کتاب و... در اختیار دارند و میتوانند آنها را در اختیار هنرمندان و علاقهمندان قرار دهند. هماکنون همه این امور به صورت جداگانه و مستقل در حال انجام است اما اگر به صورت کلان و در یک شورا جمع شوند کاربرد بیشتری خواهند داشت. البته پیشنهاد تشکیل شورای مشترک در ظاهر مورد قبول مسئولان قرار گرفته اما نهایتا هنوز به نتیجه دلخواه نرسیدهایم؛ چون برخی دغدغه کار کودک ندارند و به نظرشان تئاتر کودک، تئاتر کم ارزشی است و نباید برای آن هزینه کرد.
معتقدم مسئولیت امور کودکانونوجوانان باید به افرادی سپرده شود که دغدغه این را امور دارند؛ چون تربیت کودکانونوجوان مسئله کماهمیتی نیست که نادیده گرفته شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.