زباله؛ عامل وحدت
لبنان از زمان استقلالش در 70 سال پیش تاکنون، متکی به قانون اساسیای است که براساس آن، مناصب دولت براساس دین و مذهب تقسیم میشود. برای مثال، در لبنان رئیسجمهور باید مسیحی باشد و نخستوزیر مسلمانِ اهلتسنن و رئیس مجلس اهل تشیع با وجود درگیریهای فرقهای خشونتآمیز در سالهای گذشته، این نظام همچنان به قوت خود باقی است. بااینحال، در هفتههای اخیر دهها هزار لبنانی از همه مذاهب دست به اعتراضات صلحآمیز زدند تا خواهان نظامی براساس برابری شوند. با توجه به نفوذ لبنان در خاورمیانه، این اعتراضات میتواند این کشور را به الگوی درخشانی در منطقه تبدیل کند. این اعتراضات زمانی آغاز شد که در 17 جولای ساکنان مناطق نزدیک به انبار اصلی زباله در نزدیکی بیروت، این تأسیسات را مجبور به تعطیلی کردند. بعد از آن زباله در خیابانهای پایتخت لبنان انباشته شد. دولت لبنان که در اثر درگیری میان گروههای مذهبی فلج شده، نتوانست برای این بحران راهحلی پیدا کند. گروههای فعال مدنی با تشکیل جنبشی خواهان شفافیت، پاسخگویی و فراتر از همه، پایان سهمخواهی مذهبی دولت لبنان شدند. معترضان به دنبال پایاندادن به ترسی که باعث تقسیمشدن لبنان به 18 فرقه در مجموع شده، هستند. بسیاری از رهبران مذهبی لبنان به ترس از مذاهب دیگر دامن میزنند تا پیروانشان را درباره چگونگی رأیدادن تحریک کرده و نظام قیمومیت و خویشاوندسالاری را ادامه دهند. اینگونه اقدامات باعث بنبست سیاسی در کشوری شده که برای بیش از یکسال است رئیسجمهور ندارد. البته بحران جمعآوری زباله تنها مشکل لبنان نیست، تأمین آب و برق نیز مشکلاتی دارد و دولت لبنان نیز به دلیل نداشتن یک هویت ملی بر اساس منفعت مشترک، نتوانسته زیرساختهای مشترکی را در این کشور ایجاد کند. تظاهرات اخیر در لبنان به دلیل نداشتن پرچم احزاب سیاسی یا گروههای مذهبی، قابلتوجه است. رهبران اعتراضات لبنان عمدتا برای سازماندهی تجمعها و نظارت بر نگرش عمومی متکی بر رسانههای اجتماعی بودهاند. آنها به دنبال اجتناب از اشتباهات بهارعربی و ایجاد جنبشی پایدار هستند که توسلنشدن به خشونت و ثبات را تضمین کند. با پیوستن لبنانیهای بیشتر به این جنبش، درخواستها رنگوبوی جدیتر به خود گرفته و اکنون معترضان خواهان انتخابات زودهنگام شده و امید به شکستن الگوهای سابق رأیدهی براساس تعلقخاطر مذهبی را دارند. اعتراضات غیرفرقهای مشابهی نیز اخیرا در عراق بر سر قطعی برق که آنها را از سیستمهای تهویه و خنککننده محروم میکند، رخ داده است. این اعتراضات، دولت عراق را وادار کرد دست به اصلاحات گسترده بهویژه مهار فساد بزند. در هر دو کشور عراق و لبنان تظاهرکنندگان به دنبال مفهوم شهروندی نه براساس توازن قدرت یا رقابت میان مذاهب، بلکه براساس مفهومی هستند که نماینده آموزه مذهبی بنیادین برابری میان افراد باشد. این درسی مهم در منطقهای است که با گروههای تروریستی مانند داعش دستوپنجه نرم میکند؛ مذهب نباید یک سلاح باشد، بلکه باید عامل وحدت باشد.
لبنان از زمان استقلالش در 70 سال پیش تاکنون، متکی به قانون اساسیای است که براساس آن، مناصب دولت براساس دین و مذهب تقسیم میشود. برای مثال، در لبنان رئیسجمهور باید مسیحی باشد و نخستوزیر مسلمانِ اهلتسنن و رئیس مجلس اهل تشیع با وجود درگیریهای فرقهای خشونتآمیز در سالهای گذشته، این نظام همچنان به قوت خود باقی است. بااینحال، در هفتههای اخیر دهها هزار لبنانی از همه مذاهب دست به اعتراضات صلحآمیز زدند تا خواهان نظامی براساس برابری شوند. با توجه به نفوذ لبنان در خاورمیانه، این اعتراضات میتواند این کشور را به الگوی درخشانی در منطقه تبدیل کند. این اعتراضات زمانی آغاز شد که در 17 جولای ساکنان مناطق نزدیک به انبار اصلی زباله در نزدیکی بیروت، این تأسیسات را مجبور به تعطیلی کردند. بعد از آن زباله در خیابانهای پایتخت لبنان انباشته شد. دولت لبنان که در اثر درگیری میان گروههای مذهبی فلج شده، نتوانست برای این بحران راهحلی پیدا کند. گروههای فعال مدنی با تشکیل جنبشی خواهان شفافیت، پاسخگویی و فراتر از همه، پایان سهمخواهی مذهبی دولت لبنان شدند. معترضان به دنبال پایاندادن به ترسی که باعث تقسیمشدن لبنان به 18 فرقه در مجموع شده، هستند. بسیاری از رهبران مذهبی لبنان به ترس از مذاهب دیگر دامن میزنند تا پیروانشان را درباره چگونگی رأیدادن تحریک کرده و نظام قیمومیت و خویشاوندسالاری را ادامه دهند. اینگونه اقدامات باعث بنبست سیاسی در کشوری شده که برای بیش از یکسال است رئیسجمهور ندارد. البته بحران جمعآوری زباله تنها مشکل لبنان نیست، تأمین آب و برق نیز مشکلاتی دارد و دولت لبنان نیز به دلیل نداشتن یک هویت ملی بر اساس منفعت مشترک، نتوانسته زیرساختهای مشترکی را در این کشور ایجاد کند. تظاهرات اخیر در لبنان به دلیل نداشتن پرچم احزاب سیاسی یا گروههای مذهبی، قابلتوجه است. رهبران اعتراضات لبنان عمدتا برای سازماندهی تجمعها و نظارت بر نگرش عمومی متکی بر رسانههای اجتماعی بودهاند. آنها به دنبال اجتناب از اشتباهات بهارعربی و ایجاد جنبشی پایدار هستند که توسلنشدن به خشونت و ثبات را تضمین کند. با پیوستن لبنانیهای بیشتر به این جنبش، درخواستها رنگوبوی جدیتر به خود گرفته و اکنون معترضان خواهان انتخابات زودهنگام شده و امید به شکستن الگوهای سابق رأیدهی براساس تعلقخاطر مذهبی را دارند. اعتراضات غیرفرقهای مشابهی نیز اخیرا در عراق بر سر قطعی برق که آنها را از سیستمهای تهویه و خنککننده محروم میکند، رخ داده است. این اعتراضات، دولت عراق را وادار کرد دست به اصلاحات گسترده بهویژه مهار فساد بزند. در هر دو کشور عراق و لبنان تظاهرکنندگان به دنبال مفهوم شهروندی نه براساس توازن قدرت یا رقابت میان مذاهب، بلکه براساس مفهومی هستند که نماینده آموزه مذهبی بنیادین برابری میان افراد باشد. این درسی مهم در منطقهای است که با گروههای تروریستی مانند داعش دستوپنجه نرم میکند؛ مذهب نباید یک سلاح باشد، بلکه باید عامل وحدت باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.