|

لزوم تغییر محدوده تعادلی دلار

محسن قادری . تحلیلگر بازار ارز، طلا و بورس

اگر نگاهی به شاخص بورس تهران در هفته‎ای که گذشت بیندازیم، با یک خط با شیب صفر روبه‌رو می‎شویم؛ بازاری کم‎رونق، اگر نگوییم بی‎رونق، راکد و بسیار کم‎نوسان. این فقط بازار بورس نیست که چنین وضعی دارد، بلکه اغلب بازارها و تقریبا کل اقتصاد است که دچار چنین رکودی هستند. همه اینها با وجود این است که سایه بزرگ‌ترین تهدیدهای سیاسی از سر بازار یکی پس از دیگری کنار می‎رود.
برای نبود رونق و رکود موجود در بازارها، دلایل بسیاری بر شمرده می‎شود که سیاست انقباضی بسیار شدید بانک مرکزی برای کنترل تورم، اصلی‎ترین این دلایل است؛ اما آیا سیاست کنترل نقدینگی فقط برای کنترل تورم است؟ نگاهی به صورت‎های مالی حتی تا این حد غیرشفاف بانک‎ها هم وضعیت بغرنج آنها را نمایان می‎کند؛ مطالبات سوخت‎شده‎ای که بانک‎ها از شناسایی آنها هراس دارند، میراثی که دولت قبل با بسیاری مشکلات دیگر برای این دولت باقی گذاشته است، نظیر وام‎های کوچک، اما پرتعدادی که برای بانک‎ها مطالبه آنها بسیار سخت و پرهزینه است؛ رقابت بانک‎ها، مؤسسات مجاز و غیرمجاز مالی و اعتباری برای بالابردن بهره بانکی، سود مشارکت در تولید در شرکت‎هایی نظیر ایران‎خودرو، سود اوراق مشارکت شرکت‎ها و شهرداری‎ها را هم باید به این موارد افزود. به نظر نمی‎آید که در این رکود موجود، این نرخ‎های بالا نشان از نیاز بخش تولید باشد، بلکه اینها برای جلوگیری از خروج نقدینگی از این بانک‎ها و شرکت‎های ورشکسته است؛ نگاهی به آمار اوراق و صندوق‎های با درآمد ثابت نشان می‎دهد نقدینگی به کدام سو در حرکت است. تا زمانی که بانک‎ها به چنین وضعیتی دچارند، نمی‎توان به خروج واقعی از رکود در صنایع مختلف امیدوار بود و این مهم نیازمند ورود آرام شرکت‎ها و بانک‎های خارجی و به تبع آن ورود سرمایه خارجی است.
در بازار نفت هم نوسانات به اوج خود رسیده است؛ طوری که دوشنبه گذشته فقط در یک ساعت بیش از هفت درصد افزایش قیمت داشت؛ اگر به نمودار قیمتی نفت در هفته گذشته نگاهی بیندازیم، بسیاری از این نوسانات چند درصدی در طول فقط یک ساعت را بارها می‎بینیم. یکی از دلایل این رفتار بازار مقاومت در مقابل کاهش بیشتر قیمت است، اما اگر جنگ قیمتی بین تولیدکنندگان بزرگ نفت که هم به دلایل فنی و هم به دلایل سیاسی اتفاق افتاده، ادامه یابد به نظر نمی‎آید کاهش بیشتر قیمت‎ها دور از انتظار باشد، تا اینکه تغییری در ساختار بنیادی بازار به وجود آید، نظیر اینکه یک‌سری از میدان‎های نفتی دیگر نتوانند با قیمت‎های موجود حتی هزینه‎های متغیر خود را هم پوشش دهند. یکی دیگر از دلایل صعودهای شارپ بازار این است که سفته‎بازان بازار (در مقابل پوشش‎دهندگان ریسک) به طور خالص در پوزیشن فروش قرار گرفته‎اند. این امر موجب می‎شود، با کمی نوسان رو به بالا، سفته‎بازان بازار، دومینو‌وار پوزیشن‎هایشان بسته شود و قیمت‎ها بالا رود تا اینکه دوباره بازار به تعادل قیمتی جدیدی برسد.
این کاهش قیمت نفت هم به طور مستقیم در صنایع وابسته و هم به طور غیرمستقیم (کاهش درآمد دولت و در نتیجه سایه افزایش مالیات و همچنین کاهش هزینه‎های دولت) روی کل اقتصاد و در نتیجه روی بازار بورس تأثیر منفی داشته است.
در بازار ارز هم قیمت دلار به آرامی رو به بالا حرکت می‎کند که دلایل متعددی می‎تواند داشته باشد؛ یکی کاهش قیمت نفت است که تأثیر آن روی قیمت دلار در اقتصاد به‌شدت وابسته به نفت ایران، کاملا واضح است. از طرف دیگر کسانی که منتظر نتیجه مذاکرات برای خرید دلار موردنیازشان بوده‎اند، در چند هفته گذشته شروع به خریدهای خود کرده‎اند که این امر نیز قیمت را متأثر کرده است. از طرفی در دو سال گذشته دلار جز در موارد اندکی در محدوده ثابتی بوده که این تثبیت قیمت با محیط تورمی موجود ناسازگار است و بر این اساس باید محدوده تعادلی دلار در سال جاری تغییر کند.

اگر نگاهی به شاخص بورس تهران در هفته‎ای که گذشت بیندازیم، با یک خط با شیب صفر روبه‌رو می‎شویم؛ بازاری کم‎رونق، اگر نگوییم بی‎رونق، راکد و بسیار کم‎نوسان. این فقط بازار بورس نیست که چنین وضعی دارد، بلکه اغلب بازارها و تقریبا کل اقتصاد است که دچار چنین رکودی هستند. همه اینها با وجود این است که سایه بزرگ‌ترین تهدیدهای سیاسی از سر بازار یکی پس از دیگری کنار می‎رود.
برای نبود رونق و رکود موجود در بازارها، دلایل بسیاری بر شمرده می‎شود که سیاست انقباضی بسیار شدید بانک مرکزی برای کنترل تورم، اصلی‎ترین این دلایل است؛ اما آیا سیاست کنترل نقدینگی فقط برای کنترل تورم است؟ نگاهی به صورت‎های مالی حتی تا این حد غیرشفاف بانک‎ها هم وضعیت بغرنج آنها را نمایان می‎کند؛ مطالبات سوخت‎شده‎ای که بانک‎ها از شناسایی آنها هراس دارند، میراثی که دولت قبل با بسیاری مشکلات دیگر برای این دولت باقی گذاشته است، نظیر وام‎های کوچک، اما پرتعدادی که برای بانک‎ها مطالبه آنها بسیار سخت و پرهزینه است؛ رقابت بانک‎ها، مؤسسات مجاز و غیرمجاز مالی و اعتباری برای بالابردن بهره بانکی، سود مشارکت در تولید در شرکت‎هایی نظیر ایران‎خودرو، سود اوراق مشارکت شرکت‎ها و شهرداری‎ها را هم باید به این موارد افزود. به نظر نمی‎آید که در این رکود موجود، این نرخ‎های بالا نشان از نیاز بخش تولید باشد، بلکه اینها برای جلوگیری از خروج نقدینگی از این بانک‎ها و شرکت‎های ورشکسته است؛ نگاهی به آمار اوراق و صندوق‎های با درآمد ثابت نشان می‎دهد نقدینگی به کدام سو در حرکت است. تا زمانی که بانک‎ها به چنین وضعیتی دچارند، نمی‎توان به خروج واقعی از رکود در صنایع مختلف امیدوار بود و این مهم نیازمند ورود آرام شرکت‎ها و بانک‎های خارجی و به تبع آن ورود سرمایه خارجی است.
در بازار نفت هم نوسانات به اوج خود رسیده است؛ طوری که دوشنبه گذشته فقط در یک ساعت بیش از هفت درصد افزایش قیمت داشت؛ اگر به نمودار قیمتی نفت در هفته گذشته نگاهی بیندازیم، بسیاری از این نوسانات چند درصدی در طول فقط یک ساعت را بارها می‎بینیم. یکی از دلایل این رفتار بازار مقاومت در مقابل کاهش بیشتر قیمت است، اما اگر جنگ قیمتی بین تولیدکنندگان بزرگ نفت که هم به دلایل فنی و هم به دلایل سیاسی اتفاق افتاده، ادامه یابد به نظر نمی‎آید کاهش بیشتر قیمت‎ها دور از انتظار باشد، تا اینکه تغییری در ساختار بنیادی بازار به وجود آید، نظیر اینکه یک‌سری از میدان‎های نفتی دیگر نتوانند با قیمت‎های موجود حتی هزینه‎های متغیر خود را هم پوشش دهند. یکی دیگر از دلایل صعودهای شارپ بازار این است که سفته‎بازان بازار (در مقابل پوشش‎دهندگان ریسک) به طور خالص در پوزیشن فروش قرار گرفته‎اند. این امر موجب می‎شود، با کمی نوسان رو به بالا، سفته‎بازان بازار، دومینو‌وار پوزیشن‎هایشان بسته شود و قیمت‎ها بالا رود تا اینکه دوباره بازار به تعادل قیمتی جدیدی برسد.
این کاهش قیمت نفت هم به طور مستقیم در صنایع وابسته و هم به طور غیرمستقیم (کاهش درآمد دولت و در نتیجه سایه افزایش مالیات و همچنین کاهش هزینه‎های دولت) روی کل اقتصاد و در نتیجه روی بازار بورس تأثیر منفی داشته است.
در بازار ارز هم قیمت دلار به آرامی رو به بالا حرکت می‎کند که دلایل متعددی می‎تواند داشته باشد؛ یکی کاهش قیمت نفت است که تأثیر آن روی قیمت دلار در اقتصاد به‌شدت وابسته به نفت ایران، کاملا واضح است. از طرف دیگر کسانی که منتظر نتیجه مذاکرات برای خرید دلار موردنیازشان بوده‎اند، در چند هفته گذشته شروع به خریدهای خود کرده‎اند که این امر نیز قیمت را متأثر کرده است. از طرفی در دو سال گذشته دلار جز در موارد اندکی در محدوده ثابتی بوده که این تثبیت قیمت با محیط تورمی موجود ناسازگار است و بر این اساس باید محدوده تعادلی دلار در سال جاری تغییر کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.