|

از نوشته «هوشنگ‌ گلشیری» درباره «بهرام صادقی»

یک کار تازه دارم که...

همیشه هم وقتی بالاخره می‌دیدمش، کاری تازه نوشته بود. راه می‌رفت و یک بند می‌گفت: «وقتی کامبوزیا را خاک کردند، خاک گور انداختش بالا.» می‌بافت، «جسد می‌افتاد روی خاک و کفن، تکه‌تکه باز می‌شد، مثل زرورق‌هایی که از دوروبر شکلات باز می‌کنی... خوب، می‌برند و در رودخانه می‌اندازندش. موج‌های آب انداختندش بیرون» همه چیز را با ذکر جزییات می‌گفت و با وقفه‌های در کلام و حرکات دست و سکنات چشم و گونه و ابرو موکد می‌کرد، مبادا کاما یا نقطه نوشته‌ای که می‌خواند، از قلم بیفتد. بعد هم قرار می‌گذاشت همین فردا، ساعت هشت ربع کم صبح، نسخه‌اش را بگذارد پیش کی. بار دیگر اگر می‌دیدی‌اش یادش نبود که چیزی به شکل مکتوب خوانده است، از بس کار می‌کرد: «یک کار تازه دارم که...» از کتاب‌هایی هم که خوانده بود می‌گفت. اگر هوس روشنفکرانه کسی را به پلیسی‌خوانی کشانده بود، می‌شنید که او هم علاقه‌مند است. از خیلی پیش هم می‌خواند، این را از آثارش می‌شد فهمید. بعد می‌گفت که اخیرا کتابی خوانده است، از کی اسمش را می‌برد، نشنیده بودیم، ترجمه نشده بود. می‌گفت: «چطور نمی‌شناسی‌اش؟ معرکه است.» بعد داستان را، نه خلاصه را که همه کتاب را سطر به سطر و با شرح و بسط همه جزییات می‌گفت. کتاب نبود و چنین نویسنده‌ای وجود نداشت. کی بود، کجایی بود، این آدمی که می‌توانست حتی در شفاهیات و در حضور چند لحظه‌ای‌اش چنان چهره‌ای از زندگی آن روز و هر روزی چون آن روزگار ترسیم کند، که وقتی مخاطب به خانه می‌رسید، بایست کاری می‌کرد، انصراف خاطری می‌جست تا مبادا به دیدن طنابی یا دری نیمه‌باز به مهتابی مشرف به خیابان، کاری دست خودش بدهد؟ اگر هم خسته بود می‌گفت: «امشب حالش را ندارم، وگرنه کاری می‌کردم تا خودکشی کنی. » و حال دیگر همان‌گونه می‌زیست که نوشته بود و ما باید ویرانی شکست پس از 32، اصلا عواقب هر شکست، یا حداقل جلوه عام همه شکست‌های اجتماعی را در آثار او بجوییم.

همیشه هم وقتی بالاخره می‌دیدمش، کاری تازه نوشته بود. راه می‌رفت و یک بند می‌گفت: «وقتی کامبوزیا را خاک کردند، خاک گور انداختش بالا.» می‌بافت، «جسد می‌افتاد روی خاک و کفن، تکه‌تکه باز می‌شد، مثل زرورق‌هایی که از دوروبر شکلات باز می‌کنی... خوب، می‌برند و در رودخانه می‌اندازندش. موج‌های آب انداختندش بیرون» همه چیز را با ذکر جزییات می‌گفت و با وقفه‌های در کلام و حرکات دست و سکنات چشم و گونه و ابرو موکد می‌کرد، مبادا کاما یا نقطه نوشته‌ای که می‌خواند، از قلم بیفتد. بعد هم قرار می‌گذاشت همین فردا، ساعت هشت ربع کم صبح، نسخه‌اش را بگذارد پیش کی. بار دیگر اگر می‌دیدی‌اش یادش نبود که چیزی به شکل مکتوب خوانده است، از بس کار می‌کرد: «یک کار تازه دارم که...» از کتاب‌هایی هم که خوانده بود می‌گفت. اگر هوس روشنفکرانه کسی را به پلیسی‌خوانی کشانده بود، می‌شنید که او هم علاقه‌مند است. از خیلی پیش هم می‌خواند، این را از آثارش می‌شد فهمید. بعد می‌گفت که اخیرا کتابی خوانده است، از کی اسمش را می‌برد، نشنیده بودیم، ترجمه نشده بود. می‌گفت: «چطور نمی‌شناسی‌اش؟ معرکه است.» بعد داستان را، نه خلاصه را که همه کتاب را سطر به سطر و با شرح و بسط همه جزییات می‌گفت. کتاب نبود و چنین نویسنده‌ای وجود نداشت. کی بود، کجایی بود، این آدمی که می‌توانست حتی در شفاهیات و در حضور چند لحظه‌ای‌اش چنان چهره‌ای از زندگی آن روز و هر روزی چون آن روزگار ترسیم کند، که وقتی مخاطب به خانه می‌رسید، بایست کاری می‌کرد، انصراف خاطری می‌جست تا مبادا به دیدن طنابی یا دری نیمه‌باز به مهتابی مشرف به خیابان، کاری دست خودش بدهد؟ اگر هم خسته بود می‌گفت: «امشب حالش را ندارم، وگرنه کاری می‌کردم تا خودکشی کنی. » و حال دیگر همان‌گونه می‌زیست که نوشته بود و ما باید ویرانی شکست پس از 32، اصلا عواقب هر شکست، یا حداقل جلوه عام همه شکست‌های اجتماعی را در آثار او بجوییم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.