|

در جست‌وجوی معیار

زینب اسماعیلی

قضاوت درباره توافق هسته‌ای با شاقول تیم سابق هسته‌ای؛ این روایت روز گذشته کمیسیون ویژه «برجام» است که برای بررسی توافق وین با سعید جلیلی، مسئول سابق تیم هسته‌ای، به جلسه نشستند. تصاویر نشان می‌دهد در نشست با سعید جلیلی با صد چشم و گوش مشتاق شنیدن توضیحاتش هستند. آنها که یک جلسه با تیم فعلی و یک جلسه با تیم پیشین چیده‌اند، به نظر می‌رسد دچار یک اشتباه محاسبه راهبردی در تحلیل شده‌اند.
1- اعضای کمیسیون برجام با دعوت از سعید جلیلی دنبال یک «سنگ میزان» هستند، یک محک تا بتوانند به درک درستی درباره آنچه در توافق هسته‌ای بعد از 22 ماه مذاکره دست یافته‌ایم، برسند. تا به اینجای کار درست، آنها باید به معیاری برای ارزیابی توافق دست پیدا کنند، اما این معیار قطعا با نشست و برخاست با سعید جلیلی به دست نخواهد آمد. این ادعا از آنجا قابل دفاع است که او فردی فنی و مشرف به برنامه هسته‌ای ایران نیست و از نگاه خاص خود در حوزه روابط بین‌الملل و فنون مذاکره برخوردار است. این‌ را رشته تحصیلی او (دکترای معارف اسلامی علوم سیاسی از دانشگاه امام صادق «ع») می‌گوید علاوه بر اینکه در دورانی که سکان مذاکرات هسته‌ای در دست سعید جلیلی بود، مذاکره‌ عملا به «بیان مواضع» تقلیل یافته بود. علی‌اکبر ولایتی که دیپلماتی کارکشته و چهره‌ای مورد وثوق در میان هر دو جناح سیاسی کشور است، در کارزار انتخاباتی خرداد 92 خطاب به او گفت: «مذاکره بیانیه خواندن نیست». این همان پاشنه آشیل دوره مذاکراتی سعید جلیلی است. در دوران صدارت جلیلی بر پرونده، بسیاری تلاش کردند، چوب تعلیق برنامه هسته‌ای در دوره اصلاحات را بر فرق سر آن دولت بکوبند، اما نباید تحلیل‌های کارشناسان فنی را نادیده گرفت که معتقدند همان تعلیق، بخشی از برنامه بوده، همان‌گونه که پیشرفت در دوران جلیلی در عین ادامه مذاکره جزئی از برنامه کلان هسته‌ای کشور بود، اما آن‌که پشت فرمان آن دوران مذاکره نشسته بود، بازیکن نقش «مذاکره» و «دستیابی به توافق» نبود. او بازیکن دوران «مذاکره برای مذاکره» بود؛ ازهمین‌رو او اکنون و در شرایطی که «کشتی‌بان را سیاستی دگر آمده» نمی‌تواند محک مناسبی برای سنجش عملکرد تیمی باشد که با راهبرد «مذاکره برای توافق» پای در کارزار دیپلماسی گذاشت.
2- از یاد نبرده‌ایم که انتخابات 92 به رفراندوم هسته‌ای تبدیل شده ‌بود. سعید جلیلی، سکاندار راهبرد «مذاکره برای مذاکره»، مقابل حسن روحانی رئیس‌جمهوری فعلی قرار داشت که به «شیخ دیپلمات» شهره بود و نماد راهبرد «مذاکره برای توافق». نتیجه نهایی انتخابات 92، میزان حمایت افکار عمومی از جلیلی و سیاست‌هایش را پیش‌روی همگان قرار داد. بااین‌حال اگر گروهی اقلیت که هم‌طیف با دولت پیشین و مذاکره‌کننده پیشین هستند، می‌خواهند توافق وین را با نبض مذاکرات قبلی بسنجند، دوباره به یاد بیاورند که مردم در آخرین انتخابات، راهبرد آنها را «انتخاب نکردند».

قضاوت درباره توافق هسته‌ای با شاقول تیم سابق هسته‌ای؛ این روایت روز گذشته کمیسیون ویژه «برجام» است که برای بررسی توافق وین با سعید جلیلی، مسئول سابق تیم هسته‌ای، به جلسه نشستند. تصاویر نشان می‌دهد در نشست با سعید جلیلی با صد چشم و گوش مشتاق شنیدن توضیحاتش هستند. آنها که یک جلسه با تیم فعلی و یک جلسه با تیم پیشین چیده‌اند، به نظر می‌رسد دچار یک اشتباه محاسبه راهبردی در تحلیل شده‌اند.
1- اعضای کمیسیون برجام با دعوت از سعید جلیلی دنبال یک «سنگ میزان» هستند، یک محک تا بتوانند به درک درستی درباره آنچه در توافق هسته‌ای بعد از 22 ماه مذاکره دست یافته‌ایم، برسند. تا به اینجای کار درست، آنها باید به معیاری برای ارزیابی توافق دست پیدا کنند، اما این معیار قطعا با نشست و برخاست با سعید جلیلی به دست نخواهد آمد. این ادعا از آنجا قابل دفاع است که او فردی فنی و مشرف به برنامه هسته‌ای ایران نیست و از نگاه خاص خود در حوزه روابط بین‌الملل و فنون مذاکره برخوردار است. این‌ را رشته تحصیلی او (دکترای معارف اسلامی علوم سیاسی از دانشگاه امام صادق «ع») می‌گوید علاوه بر اینکه در دورانی که سکان مذاکرات هسته‌ای در دست سعید جلیلی بود، مذاکره‌ عملا به «بیان مواضع» تقلیل یافته بود. علی‌اکبر ولایتی که دیپلماتی کارکشته و چهره‌ای مورد وثوق در میان هر دو جناح سیاسی کشور است، در کارزار انتخاباتی خرداد 92 خطاب به او گفت: «مذاکره بیانیه خواندن نیست». این همان پاشنه آشیل دوره مذاکراتی سعید جلیلی است. در دوران صدارت جلیلی بر پرونده، بسیاری تلاش کردند، چوب تعلیق برنامه هسته‌ای در دوره اصلاحات را بر فرق سر آن دولت بکوبند، اما نباید تحلیل‌های کارشناسان فنی را نادیده گرفت که معتقدند همان تعلیق، بخشی از برنامه بوده، همان‌گونه که پیشرفت در دوران جلیلی در عین ادامه مذاکره جزئی از برنامه کلان هسته‌ای کشور بود، اما آن‌که پشت فرمان آن دوران مذاکره نشسته بود، بازیکن نقش «مذاکره» و «دستیابی به توافق» نبود. او بازیکن دوران «مذاکره برای مذاکره» بود؛ ازهمین‌رو او اکنون و در شرایطی که «کشتی‌بان را سیاستی دگر آمده» نمی‌تواند محک مناسبی برای سنجش عملکرد تیمی باشد که با راهبرد «مذاکره برای توافق» پای در کارزار دیپلماسی گذاشت.
2- از یاد نبرده‌ایم که انتخابات 92 به رفراندوم هسته‌ای تبدیل شده ‌بود. سعید جلیلی، سکاندار راهبرد «مذاکره برای مذاکره»، مقابل حسن روحانی رئیس‌جمهوری فعلی قرار داشت که به «شیخ دیپلمات» شهره بود و نماد راهبرد «مذاکره برای توافق». نتیجه نهایی انتخابات 92، میزان حمایت افکار عمومی از جلیلی و سیاست‌هایش را پیش‌روی همگان قرار داد. بااین‌حال اگر گروهی اقلیت که هم‌طیف با دولت پیشین و مذاکره‌کننده پیشین هستند، می‌خواهند توافق وین را با نبض مذاکرات قبلی بسنجند، دوباره به یاد بیاورند که مردم در آخرین انتخابات، راهبرد آنها را «انتخاب نکردند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.