تأمین مالی گلوی صنعت پتروشیمی را میفشارد
اتمام 67طرح در گرو 40میلیارد دلار سرمایه
محمدرضا سلیمانی: صنعت پتروشیمی را شاید بتوان یکی از پیشرانهای توسعه اقتصادی کشور تلقی کرد. چه از لحاظ نقش آن در افزایش صادرات غیرنفتی و چه از حیث تأثیر آن بر طیف گستردهای از سایر صنایع سبک و سنگین کشور. گستردگی و پیچیدگی این صنعت بهگونهای است که هرگونه تحلیل در مورد آن، منوط به ورود به حوزه گستردهای از مباحث اقتصادی و فنی خواهد بود. به همین خاطر در این مجال، گوشهای از اقدامات و فعالیتهای این صنعت را از ابعاد گوناگون بررسی خواهیم کرد.
1 - شاخصههای کمی در واحدهای پتروشیمی
در ابتدای سال 1392، 43 واحد پتروشیمی در این صنعت فعال بودهاند که این تعداد درحالحاضر به 48 واحد رسیده است. ظرفیت منصوبه این واحدها در مقطع ابتدای سال 1392 قریب به 60 میلیون تن بوده که هماکنون به مرز حدود 61.5 میلیون تن بالغ میشود. میزان ظرفیت فعال نیز از 57.1 میلیون تن در مقطع تحویل دولت، به حدود 59 میلیون تن رسیده است. بهطور مشابه میزان تولید محصولات پتروشیمی در ابتدای کار دولت یازدهم حدود 41.3 میلیون تن بوده که در مدت یک سال بعد (در تیرماه 1393) تغییری در آن ایجاد نشده اما آمارهای تیرماه سال جاری حاکی است که این تولیدات به سطح 45 میلیون تن رسیده است. در مرحله بعد به میزان حجم صادرات این صنعت اشاره میکنیم. در بازه زمانی از ابتدای تابستان 1391 تا ابتدای تابستان 1392 میزان صادرات محصولات پتروشیمی 15.3 میلیون تن (به ارزش 11.2 میلیارد دلار) گزارش شده است. برای فاصله زمانی ابتدای تابستان 1392 تا ابتدای تابستان 1393 شاهد کاهش تناژ صادرات به 13.1 میلیون تن هستیم که طبعا ارزش صادراتی آن نیز به حدود 10 میلیارد دلار رسیده است. اما برای مقطع زمانی یکساله ابتدای تابستان 1393 تا ابتدای تابستان 1394 به
یکباره میزان صادرات به سطح 17.2 میلیارد تن رسیده که ارزش صادراتی آن 10.6 میلیارد دلار بوده است.
2 - تخصیص خوراک
میزان تخصیص خوراک به تفکیک نام خوراک و عملکرد مقایسهای سالهای 1391 و 1393 در جدول زیر آمده است. ارقام ارائهشده حاکی از افزایش 16 درصدی در مصرف گاز طبیعی و همچنین رشد 27 درصدی در میزان اتان دریافتشده از منابع بالادست (اختصاصا فازهای پارسجنوبی) است. درخصوص گاز غنی و گاز ترش نیز بهترتیب هشت درصد و شش درصد افزایش مصرف در مقطع زمانی مورداشاره وجود داشته است.
3 - طرحهای صنعت پتروشیمی
صنعت پتروشیمی یک صنعت پویاست و همواره طرحهای عمرانی متعددی را در راستای توسعه خود در دست اقدام داشته است.
در ابتدای سال 1392 تعداد 72 طرح پتروشیمی در کشور در حال اجرا بوده است، اما این طرحها پیشرفت یکسانی در عملیات عمرانی نداشتهاند. از این تعداد، 15 طرح پیشرفت بالای 60 درصد داشتهاند (البته دو طرح NF3 پتروشیمی بندر امام و متیلاتیلکتون شیمیتکسآریا، قبل از رویکارآمدن دولت یازدهم در اردیبهشت 1392 افتتاح شدند). این در حالی است که در آخر تیرماه سال جاری از 67 طرح در دست اجرای پتروشیمی، 16 طرح (با ظرفیت قریب به بالای 9.8 میلیون تن در سال) پیشرفت بالای 60 درصد دارند. در بین طرحهای در دست اجرای پتروشیمی، بدیهی خواهد بود که تعدادی با پیشرفت فیزیکی بالای 60 درصد در اولویت اول بررسی و رفع موانع (با هدف اتمام هرچهسریعتر) قرار میگیرند. وضعیت پیشرفت این طرحها نشان میدهد 16 طرح از این دست در صنعت پتروشیمی تعریف شده که در مجموع نزدیک به 9هزارو 770 هزار تن ظرفیت اسمی دارند. کمترین درصد پیشرفت 66 و بالاترین آن 98 درصد است؛ کمااینکه سه طرح در مرحله تولید آزمایشی یا آماده راهاندازی هستند. برای نمونه طرح پلیاتیلن سبک کردستان که در ابتدای سال 1392 حدود 61 درصد پیشرفت داشته، هماکنون به مرز پیشرفت 91 درصد
رسیده یا طرح فاز سوم آمونیاک و اوره (به مجریگری پردیس) که در ابتدای سال 1392 فقط حدود 40 درصد پیشرفت فیزیکی داشته، درحالحاضر حدود 82 درصد پیشرفت داشته است. در این رابطه طرحهای افتتاح / بهرهبرداریشده در طول دوره دو ساله دولت تدبیر و امید، به قرار ذیل هستند.
الف) طرح پلیاتیلن سنگین با مجریگری پتروشیمی ایلام و ظرفیت 300 هزار تن در سال که در اواسط اردیبهشت سال گذشته به افتتاح رسید.
ب) طرح پلیاتیلن سنگین / سبک خطی به مجریگری پتروشیمی لرستان (خرمآباد) با ظرفیت 330 هزار تن در سال
ج) طرح PBR / SBR به مجریگری پتروشیمی تختجمشید (ماهشهر) با ظرفیت 48 هزار تن در سال
د) واحد الفین یازدهم (فاز دوم) به مجریگری پتروشیمی کاویان (عسلویه) با ظرفیت حدود هزارو صد هزار تن در سال
نکته مهم در حوزه صنعت پتروشیمی همانا میزان استفاده از ظرفیتهای خالی یا اسمی است. مراجعه به آمارها نشان میدهد شاخص «درصد عملکرد به ظرفیت برنامهریزیشده» در سال 1391 حدود 84 درصد بوده که این میزان در سال 1393 به حدود 90 درصد رسیده است. بهمنظور ریشهیابی مشکلات موجود در راستای دستیابی به ظرفیت اسمی در شرکتهای تولیدی صنعت پتروشیمی، کمیته کارشناسیای با عنوان «کمیته رفع موانع تولید در NPC» تشکیلشده و با جدیت تمام به جزئیات موانع تولید پرداخته است. نتایج بررسیها حاکی از آن است که واحدهای عملیاتی با توان بیشتری در مدار تولید قرار گرفتند، بهطوری که موجب تولید 3.4 میلیون تن افزایش تولید در بازه زمانی 1391 تا 1393 شده است.
4 - فاینانس؛ چالش همیشگی
شکی نیست که صنعت پتروشیمی مانند دیگر بخشهای صنعت نفت کشور با چالش تأمین مالی روبهرو است. توسعه همهجانبه این صنعت تا حدود زیادی منوط به برقراری جریان وجوه سرمایهگذاری است. این وضع در شرایط تحریم برقرار بوده و مانعی برای توسعه این بخش به شمار میرفته؛ اما این به آن معنا نیست که بتوان همه کاستیها را به مقوله تحریمها نسبت داد. بههرحال طبق گزارشهای رسمی، میزان سرمایهگذاری کل 67 طرح در دست اجرای صنعت پتروشیمی، به حدود 40 میلیارد دلار بالغ میشود. یکی از مشکلات اساسی و مشترک در اجرای این طرحها تأمین منابع مالی و گشایش السی آنهاست. در چندماهه اخیر و در نتیجه تلاشهای شرکت ملی صنایع پتروشیمی و معاونت امور بینالملل وزارت نفت و با همکاری سفارت جمهوری اسلامی ایران در پکن و به لطف مدیریت عالمانه بانک مرکزی، خوشبختانه السی طرحهای الفین و متانول بوشهر، متانول سبلان، متانول کیمیای پارس خاورمیانه، آمونیاک و اوره مسجد سلیمان، آمونیاک و اوره لردگان و آمونیاک و اوره هنگام، از طریق فاینانس چین و همچنین السی طرحهای ESBR صدف، الفین ایلام، متانول سیراف و چند طرح دیگر از طریق صندوق توسعه ملی گشایش یافته است و طبق
اظهارنظر مسئولان محترم بانک سپه، اعتبار اسنادی طرحهای خط لوله مرکز به صورت PRE-ADVICE اعلام شده است. درحالحاضر طرحهای پتروشیمی توسط بخش خصوصی در حال اجراست و بنابراین منابع مالی فعال در این صنعت نیز در قالب «آوردههای سهامداران»، «صندوق توسعه ملی»، «فاینانس خارجی» و «دریافت تسهیلات از بانکهای داخلی» تأمین میشود.
5 - خط لوله اتیلن غرب
یکی از مهمترین پروژههای در دست اجرای صنعت پتروشیمی، طرح خط لوله اتیلن غرب و طرحهای پتروشیمی واقع در مسیر این خط لوله است. طرح خط لوله اتیلن غرب کشور، که از نظر شرایط اقلیمی دشوارترین خط لوله انتقال اتیلن در جهان است، توسط شرکت مدیریت توسعه صنایع پتروشیمی در سه فاز در حال اجراست. طول این خط حدود دوهزارو 700 کیلومتر (در مسیری از عسلویه تا تبریز) است که فاز اول آن (یعنی از عسلویه تا کرمانشاه) در سال 1391 موردبهرهبرداری قرار گرفت. فاز دوم آن (از کرمانشاه تا مهاباد - میاندوآب) چند روز قبل به بهرهبرداری رسید که براین اساس با رسیدن این خط به پتروشیمیهای غرب کشور هماکنون خوراک موردنیاز پتروشیمی مهاباد تأمین شده است. هماکنون با دریافت اتیلن از این خط لوله، شرکتهای پلیمر کرمانشاه و پتروشیمی لرستان در حال تولید / تولیدآزمایشی هستند و طرحهای پلیاتیلن مهاباد و کردستان نیز با دریافت اتیلن از این طریق، عملا مشکل تأمین خوراک نخواهند داشت. همچنین قرار است تعداد هفت طرح در دست اجرا، از این خط لوله تغذیه شوند (سه طرح در استانهای غربی و چهار طرح در منطقه دنا). درحالحاضر واحد پلیاتیلن سنگین پتروشیمی ایلام
بهطور موقت تا زمان بهرهبرداری از واحد الفین آن شرکت، با اتصال به خط لوله غرب در مدار تولید قرار گرفته است. اساسا اجرای این خط لوله و همچنین طرحهای وابسته به آن، تأثیرات عظیمی در اشتغال (چه از حیث دوران ساخت طرحها و چه از لحاظ دوران بهرهبرداری) مناطق غرب کشور دارد. به این میزان باید توسعه صنایع پاییندستی و صادرات محصولات پتروشیمی و محصولات پاییندستی را نیز اضافه کرد که در نهایت موجب رونق اقتصادی این مناطق خواهد شد. چنانکه ذکر شد، تعدادی از طرحهای توسعهای پتروشیمی، وابسته به این خط لوله هستند؛ بدین شکل که سه طرح در قالب «تغذیهکننده اتیلن به خط» و 12 طرح در قالب «دریافتکننده اتیلن از خط» تعریف شده است. طرحهای تغذیهکننده «الفین کاویان»، «الفین ایلام» و «الفین گچساران» هستند. به غیراز الفین کاویان که در زمان آغاز به کار دولت یازدهم پیشرفتی بالای 98 درصد داشته است، دو طرح دیگر بهترتیب حدود 44 و 24 درصد پیشرفت داشتهاند که تا ابتدای تابستان امسال به ترتیب به رشد 66 و 34 درصدی رسیدهاند، اما واحدهای دریافتکننده اتیلن عملا طیفی از واحدهای پلیاتیلنی (شامل ایلام، لرستان، مهاباد، کردستان،
اندیمشک، میاندوآب، ممسنی، بروجن، دهدشت و کازرون) و پلیمری (کرمانشاه) و اتوکسیلات (همدان) هستند. این واحدها در اوایل سال 1392 پیشرفتهای متفاوتی داشتهاند. برای مثال پلیمر کرمانشاه در سال 1391 افتتاح شده یا پلیاتیلن ایلام با 96 درصد پیشرفت عملا در سال 1393 افتتاح شده است. برخی از این واحدها نیز رشد خاصی در زمان دولت یازدهم نداشتهاند و البته برخی دیگر نیز رشد مطلوبی داشتهاند. برای نمونه در اوایل سال 1392 میزان پیشرفت پلیاتیلن مهاباد حدود 70 درصد بوده که هماکنون به مرز 96 درصد رسیده یا واحد پلیاتیلن کردستان که در ابتدای سال 1392 پیشرفت 61 درصدی داشته و اکنون به 91 درصد پیشرفت رسیده است. همچنین واحد پلیاتیلن لرستان در ابتدای سال 1392 حدود 85 درصد پیشرفت داشته که هماکنون در حال تولید آزمایشی است. در یک نگاه کلان، میزان پیشرفت خط لوله اتیلن غرب (سه فاز) در اوایل سال 1392 رشد حدود 72 درصد داشته که این میزان در ابتدای تابستان امسال به مرز 80 درصد رسیده است.
6 - آخرین وضعیت ساماندهی خوراک
دولت یازدهم در راستای اجرای «جزء چهار از بند (الف) ماده (1)» قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت، اقداماتی را انجام داده است. در این «جزء»؛ تبصره بند (ب) ماده (1) قانون هدفمندکردن یارانهها اصلاح شده است. در این رابطه وزارت نفت با همکاری شرکت ملی صنایع پتروشیمی اقدام به تنظیم پیشنویس یک آییننامه کرده که در آن درباره قیمتگذاری خوراک صنایع پتروشیمی (بهویژه در حوزه طرحهای جدید) تصمیمگیری قانونی صورت گرفته است. در آییننامه یاد شده، میزان تخفیف خوراک بالادست برحسب مناطق مختلف و تکمیل زنجیره ارزش بهعنوان مشوقهایی برای سرمایهگذاران بخش خصوصی در راستای توسعه پتروشیمی مشخص شده است. به هر تقدیر جای هیچ شکی نیست که برنامهریزیهای انجامشده در صنعت پتروشیمی، با رویکرد پرهیز از خامفروشی و تکمیل زنجیره ارزش است تا از این طریق، فرایند تبدیل محصولات پایه و میانی به «محصولات با ارزش افزوده بالاتر» محقق شود. از سوی دیگر سیاست دولت و وزارت نفت بر آن است که طرحهای معرفیشده (یا واگذارشده) به سرمایهگذاران نیز در قالب «مجتمعهای یکپارچه» باشد؛ چراکه «از ابتدای زنجیره» تا «محصولات نهایی
پتروشیمی» در یک فرایند مشخص و یکپارچه در اختیار سرمایهگذاران قرار گیرد. درحالحاضر ظرفیت اسمی مجتمعهای تولیدی پتروشیمی معادل حدود 60 میلیون تن در سال است که با بهرهبرداری از 67 طرح (از برنامه پنجم) به مرز 121 میلیون تن در سال میرسد. نقشه راه این صنعت حاکی از آن است که با اجرای 36 طرح در برنامههای ششم و هفتم توسعه؛ میزان ظرفیت اسمی این صنعت به 183 میلیون تن در سال خواهد رسید.
محمدرضا سلیمانی: صنعت پتروشیمی را شاید بتوان یکی از پیشرانهای توسعه اقتصادی کشور تلقی کرد. چه از لحاظ نقش آن در افزایش صادرات غیرنفتی و چه از حیث تأثیر آن بر طیف گستردهای از سایر صنایع سبک و سنگین کشور. گستردگی و پیچیدگی این صنعت بهگونهای است که هرگونه تحلیل در مورد آن، منوط به ورود به حوزه گستردهای از مباحث اقتصادی و فنی خواهد بود. به همین خاطر در این مجال، گوشهای از اقدامات و فعالیتهای این صنعت را از ابعاد گوناگون بررسی خواهیم کرد.
1 - شاخصههای کمی در واحدهای پتروشیمی
در ابتدای سال 1392، 43 واحد پتروشیمی در این صنعت فعال بودهاند که این تعداد درحالحاضر به 48 واحد رسیده است. ظرفیت منصوبه این واحدها در مقطع ابتدای سال 1392 قریب به 60 میلیون تن بوده که هماکنون به مرز حدود 61.5 میلیون تن بالغ میشود. میزان ظرفیت فعال نیز از 57.1 میلیون تن در مقطع تحویل دولت، به حدود 59 میلیون تن رسیده است. بهطور مشابه میزان تولید محصولات پتروشیمی در ابتدای کار دولت یازدهم حدود 41.3 میلیون تن بوده که در مدت یک سال بعد (در تیرماه 1393) تغییری در آن ایجاد نشده اما آمارهای تیرماه سال جاری حاکی است که این تولیدات به سطح 45 میلیون تن رسیده است. در مرحله بعد به میزان حجم صادرات این صنعت اشاره میکنیم. در بازه زمانی از ابتدای تابستان 1391 تا ابتدای تابستان 1392 میزان صادرات محصولات پتروشیمی 15.3 میلیون تن (به ارزش 11.2 میلیارد دلار) گزارش شده است. برای فاصله زمانی ابتدای تابستان 1392 تا ابتدای تابستان 1393 شاهد کاهش تناژ صادرات به 13.1 میلیون تن هستیم که طبعا ارزش صادراتی آن نیز به حدود 10 میلیارد دلار رسیده است. اما برای مقطع زمانی یکساله ابتدای تابستان 1393 تا ابتدای تابستان 1394 به
یکباره میزان صادرات به سطح 17.2 میلیارد تن رسیده که ارزش صادراتی آن 10.6 میلیارد دلار بوده است.
2 - تخصیص خوراک
میزان تخصیص خوراک به تفکیک نام خوراک و عملکرد مقایسهای سالهای 1391 و 1393 در جدول زیر آمده است. ارقام ارائهشده حاکی از افزایش 16 درصدی در مصرف گاز طبیعی و همچنین رشد 27 درصدی در میزان اتان دریافتشده از منابع بالادست (اختصاصا فازهای پارسجنوبی) است. درخصوص گاز غنی و گاز ترش نیز بهترتیب هشت درصد و شش درصد افزایش مصرف در مقطع زمانی مورداشاره وجود داشته است.
3 - طرحهای صنعت پتروشیمی
صنعت پتروشیمی یک صنعت پویاست و همواره طرحهای عمرانی متعددی را در راستای توسعه خود در دست اقدام داشته است.
در ابتدای سال 1392 تعداد 72 طرح پتروشیمی در کشور در حال اجرا بوده است، اما این طرحها پیشرفت یکسانی در عملیات عمرانی نداشتهاند. از این تعداد، 15 طرح پیشرفت بالای 60 درصد داشتهاند (البته دو طرح NF3 پتروشیمی بندر امام و متیلاتیلکتون شیمیتکسآریا، قبل از رویکارآمدن دولت یازدهم در اردیبهشت 1392 افتتاح شدند). این در حالی است که در آخر تیرماه سال جاری از 67 طرح در دست اجرای پتروشیمی، 16 طرح (با ظرفیت قریب به بالای 9.8 میلیون تن در سال) پیشرفت بالای 60 درصد دارند. در بین طرحهای در دست اجرای پتروشیمی، بدیهی خواهد بود که تعدادی با پیشرفت فیزیکی بالای 60 درصد در اولویت اول بررسی و رفع موانع (با هدف اتمام هرچهسریعتر) قرار میگیرند. وضعیت پیشرفت این طرحها نشان میدهد 16 طرح از این دست در صنعت پتروشیمی تعریف شده که در مجموع نزدیک به 9هزارو 770 هزار تن ظرفیت اسمی دارند. کمترین درصد پیشرفت 66 و بالاترین آن 98 درصد است؛ کمااینکه سه طرح در مرحله تولید آزمایشی یا آماده راهاندازی هستند. برای نمونه طرح پلیاتیلن سبک کردستان که در ابتدای سال 1392 حدود 61 درصد پیشرفت داشته، هماکنون به مرز پیشرفت 91 درصد
رسیده یا طرح فاز سوم آمونیاک و اوره (به مجریگری پردیس) که در ابتدای سال 1392 فقط حدود 40 درصد پیشرفت فیزیکی داشته، درحالحاضر حدود 82 درصد پیشرفت داشته است. در این رابطه طرحهای افتتاح / بهرهبرداریشده در طول دوره دو ساله دولت تدبیر و امید، به قرار ذیل هستند.
الف) طرح پلیاتیلن سنگین با مجریگری پتروشیمی ایلام و ظرفیت 300 هزار تن در سال که در اواسط اردیبهشت سال گذشته به افتتاح رسید.
ب) طرح پلیاتیلن سنگین / سبک خطی به مجریگری پتروشیمی لرستان (خرمآباد) با ظرفیت 330 هزار تن در سال
ج) طرح PBR / SBR به مجریگری پتروشیمی تختجمشید (ماهشهر) با ظرفیت 48 هزار تن در سال
د) واحد الفین یازدهم (فاز دوم) به مجریگری پتروشیمی کاویان (عسلویه) با ظرفیت حدود هزارو صد هزار تن در سال
نکته مهم در حوزه صنعت پتروشیمی همانا میزان استفاده از ظرفیتهای خالی یا اسمی است. مراجعه به آمارها نشان میدهد شاخص «درصد عملکرد به ظرفیت برنامهریزیشده» در سال 1391 حدود 84 درصد بوده که این میزان در سال 1393 به حدود 90 درصد رسیده است. بهمنظور ریشهیابی مشکلات موجود در راستای دستیابی به ظرفیت اسمی در شرکتهای تولیدی صنعت پتروشیمی، کمیته کارشناسیای با عنوان «کمیته رفع موانع تولید در NPC» تشکیلشده و با جدیت تمام به جزئیات موانع تولید پرداخته است. نتایج بررسیها حاکی از آن است که واحدهای عملیاتی با توان بیشتری در مدار تولید قرار گرفتند، بهطوری که موجب تولید 3.4 میلیون تن افزایش تولید در بازه زمانی 1391 تا 1393 شده است.
4 - فاینانس؛ چالش همیشگی
شکی نیست که صنعت پتروشیمی مانند دیگر بخشهای صنعت نفت کشور با چالش تأمین مالی روبهرو است. توسعه همهجانبه این صنعت تا حدود زیادی منوط به برقراری جریان وجوه سرمایهگذاری است. این وضع در شرایط تحریم برقرار بوده و مانعی برای توسعه این بخش به شمار میرفته؛ اما این به آن معنا نیست که بتوان همه کاستیها را به مقوله تحریمها نسبت داد. بههرحال طبق گزارشهای رسمی، میزان سرمایهگذاری کل 67 طرح در دست اجرای صنعت پتروشیمی، به حدود 40 میلیارد دلار بالغ میشود. یکی از مشکلات اساسی و مشترک در اجرای این طرحها تأمین منابع مالی و گشایش السی آنهاست. در چندماهه اخیر و در نتیجه تلاشهای شرکت ملی صنایع پتروشیمی و معاونت امور بینالملل وزارت نفت و با همکاری سفارت جمهوری اسلامی ایران در پکن و به لطف مدیریت عالمانه بانک مرکزی، خوشبختانه السی طرحهای الفین و متانول بوشهر، متانول سبلان، متانول کیمیای پارس خاورمیانه، آمونیاک و اوره مسجد سلیمان، آمونیاک و اوره لردگان و آمونیاک و اوره هنگام، از طریق فاینانس چین و همچنین السی طرحهای ESBR صدف، الفین ایلام، متانول سیراف و چند طرح دیگر از طریق صندوق توسعه ملی گشایش یافته است و طبق
اظهارنظر مسئولان محترم بانک سپه، اعتبار اسنادی طرحهای خط لوله مرکز به صورت PRE-ADVICE اعلام شده است. درحالحاضر طرحهای پتروشیمی توسط بخش خصوصی در حال اجراست و بنابراین منابع مالی فعال در این صنعت نیز در قالب «آوردههای سهامداران»، «صندوق توسعه ملی»، «فاینانس خارجی» و «دریافت تسهیلات از بانکهای داخلی» تأمین میشود.
5 - خط لوله اتیلن غرب
یکی از مهمترین پروژههای در دست اجرای صنعت پتروشیمی، طرح خط لوله اتیلن غرب و طرحهای پتروشیمی واقع در مسیر این خط لوله است. طرح خط لوله اتیلن غرب کشور، که از نظر شرایط اقلیمی دشوارترین خط لوله انتقال اتیلن در جهان است، توسط شرکت مدیریت توسعه صنایع پتروشیمی در سه فاز در حال اجراست. طول این خط حدود دوهزارو 700 کیلومتر (در مسیری از عسلویه تا تبریز) است که فاز اول آن (یعنی از عسلویه تا کرمانشاه) در سال 1391 موردبهرهبرداری قرار گرفت. فاز دوم آن (از کرمانشاه تا مهاباد - میاندوآب) چند روز قبل به بهرهبرداری رسید که براین اساس با رسیدن این خط به پتروشیمیهای غرب کشور هماکنون خوراک موردنیاز پتروشیمی مهاباد تأمین شده است. هماکنون با دریافت اتیلن از این خط لوله، شرکتهای پلیمر کرمانشاه و پتروشیمی لرستان در حال تولید / تولیدآزمایشی هستند و طرحهای پلیاتیلن مهاباد و کردستان نیز با دریافت اتیلن از این طریق، عملا مشکل تأمین خوراک نخواهند داشت. همچنین قرار است تعداد هفت طرح در دست اجرا، از این خط لوله تغذیه شوند (سه طرح در استانهای غربی و چهار طرح در منطقه دنا). درحالحاضر واحد پلیاتیلن سنگین پتروشیمی ایلام
بهطور موقت تا زمان بهرهبرداری از واحد الفین آن شرکت، با اتصال به خط لوله غرب در مدار تولید قرار گرفته است. اساسا اجرای این خط لوله و همچنین طرحهای وابسته به آن، تأثیرات عظیمی در اشتغال (چه از حیث دوران ساخت طرحها و چه از لحاظ دوران بهرهبرداری) مناطق غرب کشور دارد. به این میزان باید توسعه صنایع پاییندستی و صادرات محصولات پتروشیمی و محصولات پاییندستی را نیز اضافه کرد که در نهایت موجب رونق اقتصادی این مناطق خواهد شد. چنانکه ذکر شد، تعدادی از طرحهای توسعهای پتروشیمی، وابسته به این خط لوله هستند؛ بدین شکل که سه طرح در قالب «تغذیهکننده اتیلن به خط» و 12 طرح در قالب «دریافتکننده اتیلن از خط» تعریف شده است. طرحهای تغذیهکننده «الفین کاویان»، «الفین ایلام» و «الفین گچساران» هستند. به غیراز الفین کاویان که در زمان آغاز به کار دولت یازدهم پیشرفتی بالای 98 درصد داشته است، دو طرح دیگر بهترتیب حدود 44 و 24 درصد پیشرفت داشتهاند که تا ابتدای تابستان امسال به ترتیب به رشد 66 و 34 درصدی رسیدهاند، اما واحدهای دریافتکننده اتیلن عملا طیفی از واحدهای پلیاتیلنی (شامل ایلام، لرستان، مهاباد، کردستان،
اندیمشک، میاندوآب، ممسنی، بروجن، دهدشت و کازرون) و پلیمری (کرمانشاه) و اتوکسیلات (همدان) هستند. این واحدها در اوایل سال 1392 پیشرفتهای متفاوتی داشتهاند. برای مثال پلیمر کرمانشاه در سال 1391 افتتاح شده یا پلیاتیلن ایلام با 96 درصد پیشرفت عملا در سال 1393 افتتاح شده است. برخی از این واحدها نیز رشد خاصی در زمان دولت یازدهم نداشتهاند و البته برخی دیگر نیز رشد مطلوبی داشتهاند. برای نمونه در اوایل سال 1392 میزان پیشرفت پلیاتیلن مهاباد حدود 70 درصد بوده که هماکنون به مرز 96 درصد رسیده یا واحد پلیاتیلن کردستان که در ابتدای سال 1392 پیشرفت 61 درصدی داشته و اکنون به 91 درصد پیشرفت رسیده است. همچنین واحد پلیاتیلن لرستان در ابتدای سال 1392 حدود 85 درصد پیشرفت داشته که هماکنون در حال تولید آزمایشی است. در یک نگاه کلان، میزان پیشرفت خط لوله اتیلن غرب (سه فاز) در اوایل سال 1392 رشد حدود 72 درصد داشته که این میزان در ابتدای تابستان امسال به مرز 80 درصد رسیده است.
6 - آخرین وضعیت ساماندهی خوراک
دولت یازدهم در راستای اجرای «جزء چهار از بند (الف) ماده (1)» قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت، اقداماتی را انجام داده است. در این «جزء»؛ تبصره بند (ب) ماده (1) قانون هدفمندکردن یارانهها اصلاح شده است. در این رابطه وزارت نفت با همکاری شرکت ملی صنایع پتروشیمی اقدام به تنظیم پیشنویس یک آییننامه کرده که در آن درباره قیمتگذاری خوراک صنایع پتروشیمی (بهویژه در حوزه طرحهای جدید) تصمیمگیری قانونی صورت گرفته است. در آییننامه یاد شده، میزان تخفیف خوراک بالادست برحسب مناطق مختلف و تکمیل زنجیره ارزش بهعنوان مشوقهایی برای سرمایهگذاران بخش خصوصی در راستای توسعه پتروشیمی مشخص شده است. به هر تقدیر جای هیچ شکی نیست که برنامهریزیهای انجامشده در صنعت پتروشیمی، با رویکرد پرهیز از خامفروشی و تکمیل زنجیره ارزش است تا از این طریق، فرایند تبدیل محصولات پایه و میانی به «محصولات با ارزش افزوده بالاتر» محقق شود. از سوی دیگر سیاست دولت و وزارت نفت بر آن است که طرحهای معرفیشده (یا واگذارشده) به سرمایهگذاران نیز در قالب «مجتمعهای یکپارچه» باشد؛ چراکه «از ابتدای زنجیره» تا «محصولات نهایی
پتروشیمی» در یک فرایند مشخص و یکپارچه در اختیار سرمایهگذاران قرار گیرد. درحالحاضر ظرفیت اسمی مجتمعهای تولیدی پتروشیمی معادل حدود 60 میلیون تن در سال است که با بهرهبرداری از 67 طرح (از برنامه پنجم) به مرز 121 میلیون تن در سال میرسد. نقشه راه این صنعت حاکی از آن است که با اجرای 36 طرح در برنامههای ششم و هفتم توسعه؛ میزان ظرفیت اسمی این صنعت به 183 میلیون تن در سال خواهد رسید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.