|

«یاپراک گورسوی»، استادیار روابط بین‌الملل دانشگاه «بیلگی» استانبول، به «شرق» گفت:

اولویت احزاب اپوزیسیون ترکیه حفظ نظام پارلمانی است

نوژن اعتضادالسطنه: به ‌بروز تغییراتی در سیاست خارجی ترکیه باور دارد اما پیش‌بینی آن را کار دشواری می‌داند، چراکه ترکیب دقیق احزاب شرکت‌کننده در دولت ائتلافی مشخص نیست و همچنین کسی نمی‌داند وزیر خارجه بعدی از کدام حزب خواهد بود. «یاپراک گورسوی»، استادیار روابط بین‌الملل دانشگاه «بیلگی» استانبول است. او که تحصیلات خود را در دانشگاه «ویرجینیا»ی آمریکا به پایان رسانده و در حوزه سیاست خارجی ترکیه و نظریه‌های روابط بین‌الملل تخصص دارد، بر این باور است که شعار «صلح در داخل، صلح در خارج» معیار خوبی برای اجماع احزاب ترکیه به‌منظور تدوین استراتژی سیاست خارجی آن کشور خواهد بود.
‌ارزیابی‌تان درباره تغییرات احتمالی در سیاست خارجی ترکیه چیست؟ آیا گمان می‌کنید ترکیه وارد دوران تازه‌ای در عرصه دیپلماسی و سیاست خارجی خواهد شد؟

اگرچه پیش‌بینی مسائل آینده در برهه زمانی کنونی کار دشواری است، اما به‌نظر می‌رسد امکان تشکیل دولتی با حضور کردها وجود خواهد داشت و این به معنای آن است که شاهد تغییراتی در سیاست خارجی ترکیه خواهیم بود. حتی در صورتی که حزب عدالت و توسعه سکان هدایت دولت ائتلافی را در دست گیرد نیز می‌توان انتظار داشت با محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی شرکای دیگر خود در دولت مواجه خواهد شد به‌ویژه آنکه احزاب اپوزیسیون خواستار مهار سیاست خارجی تهاجمی دولت عدالت و توسعه در خاورمیانه هستند. شعار «صلح در خانه، صلح در خارج» احتمالا محور سیاست مشترکی خواهد بود که تمام احزاب می‌توانند بر سر آن با یکدیگر به توافق برسند.
‌نظرتان درباره نقاط ضعف و قوت سیاست خارجی دولت عدالت و توسعه چیست؟
نقطه قوت اساسی سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه آن بود که به سمت‌وسویی حرکت کرد که ترکیه به یک قدرت منطقه‌ای در بخش‌های گسترده‌تری از خاورمیانه تبدیل شد. ترکیه در دوره نخست زمامداری حزب عدالت و توسعه موفق شد اتحادی اقتصادی و دیپلماتیک با کشورهای همسایه ایجاد کند تا از آن در راستای مأموریت برنامه‌ریزی‌شده خود استفاده کند. بااین‌حال، با وقوع بهارعربی، استفاده از ابزارهای اقتصادی و دیپلماتیک به‌مراتب دشوارتر شد. در نتیجه این موضوع، ترکیه درگیر منازعات منطقه‌ای شد تا بتواند قدرت خود را در سطح خاورمیانه حفظ کند. تغییر جهت در استفاده از ابزارها، بزرگ‌ترین نقطه ضعف سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه در پنج سال گذشته بوده است.
‌ارزیابی شما درباره میراث «به‌صفررساندن مشکلات با همسایگان» داووداوغلو چیست؟ نظر شما درباره تصمیمات استراتژیک او در مقام وزیر امور خارجه و در کسوت یک سیاست‌مدار به‌عنوان نخست‌وزیر ترکیه چیست؟
به طور آشکار تغییر و تحول در سیاست خارجی ترکیه از اواخر دهه 90 میلادی آغاز شد. این تحولات هم‌زمان با پایان جنگ‌سرد بود و پیشینه آن به پیش از دوران وزارت خارجه «داوود اوغلو» بازمی‌گردد. «اسماعیل جم»،‌ وزیر امور خارجه پیشین ترکیه، نیز دیدگاه‌های مشابه با او داشت. بااین‌حال، داووداوغلو در طرح عنوان «به‌صفررساندن مشکلات با همسایگان» و به‌ثبت‌رساندن آن به نام خود موفق‌تر بود. در سطح گفتمانی، داووداوغلو باعث ایجاد تغییر در سیاست خارجی ترکیه شد. بااین‌حال، با آغاز خیزش‌های عربی، اجرای این سیاست ناممکن شد. ترکیه در برابر یک مسئله اساسی قرار گرفت: زمانی که همسایگان ما خود درگیر مشکلات داخلی هستند، چگونه می‌توان «هیچ مشکلی» با آنان نداشت؟
‌ آیا گمان می‌کنید ناکامی اخیر حزب عدالت و توسعه به‌نفع سیاست خارجی ایران در خاورمیانه است؟
پاسخ به این پرسش دشوار است. اگرچه ممکن است شما استدلال کنید حزب عدالت و توسعه رویکرد «سنی‌گرایانه» را در مورد خاورمیانه در پیش گرفته و از قدرتش در انتخابات اخیر کاسته شده و این موضوع می‌تواند خبر مثبتی برای ایران باشد. با وجود این، من باور دارم داستان بسیار متفاوت‌تر از اینهاست. حزب عدالت و توسعه باب گفت‌وگو با ایران را باز گذاشته و هرگز از حفظ روابط صمیمانه خود با ایران اجتناب نکرده است. دولت جدید ترکیه کمتر روی سیاست خارجی تمرکز خواهد کرد (چراکه هدف اولیه آن ایجاد ائتلاف و در کنار هم قراردادن احزاب خواهد بود). همچنین یکی از اولویت‌های ترکیه در سیاست خارجی تقویت روابط با ایران است. در چنین شرایطی، نتیجه انتخابات آتی برای ایران می‌تواند کمی پیچیده باشد.
‌در میان احزاب سیاسی ترکیه ازجمله حزب «جمهوری‌خواه خلق»، «حرکت ملی» و «دموکراتیک خلق‌ها» کدام‌یک در عرصه سیاست خارجی قوی‌تر هستند؟ با مقایسه‌ای میان احزاب سیاسی و برنامه‌های آنان در عرصه سیاست خارجی، به‌نظرتان کدام‌یک بهتر منافع ملی ترکیه را تأمین می‌کنند؟
تمام احزاب سیاسی ترکیه اولویت‌های سیاسی کاملا متفاوتی در عرصه سیاست خارجی در مقایسه با یکدیگر و همچنین در مقایسه با حزب عدالت و توسعه دارند. حزب «جمهوری‌خواه خلق» طرفدار رویکرد «عدم مداخله» در امور سایر کشورهاست. حزب «حرکت ملی» تمرکز خود را روی ماهیت ترکی دولت ترکیه و حراست از مرزها و تمامیت ارضی کشور قرار داده و حزب «دموکراتیک خلق‌ها» نیز نگرانی عمده‌اش درباره وضعیت کردها در خاورمیانه است. درنتیجه، در صورت تشکیل دولتی با حضور این احزاب، شاهد آمیختگی‌ای در عرصه سیاست خارجی خواهیم بود و با توجه به وضعیت آلوده و به‌هم‌ریخته‌ای که در منطقه وجود دارد، شاید بتوان گفت مخلوطی از دیدگاه‌های مختلف در عرصه سیاست خارجی می‌تواند سالم به‌نظر برسد.
‌در مانیفست احزاب سیاسی ترکیه در انتخابات پارلمانی اخیر این کشور، چندان به موضوع سیاست خارجی آن کشور پرداخته نشده بود و تمرکز عمده بر مسائل داخلی به‌ویژه سیاست‌های اقتصادی بود. به‌نظرتان علت این موضوع چه بوده است؟
استدلال شما درست است و به باور من، علت اصلی آن ناشی از چشم‌انداز احزاب اپوزیسیون بوده است. آنان بر این باورند که ترکیه در حال حرکت به سوی یک رژیم اقتدارگرا بوده است. مسئله اصلی در انتخابات اخیر ترکیه، موضوع تغییر نظام پارلمانی به ریاستی بود. همان‌گونه که می‌دانید، پرزیدنت اردوغان و حزب عدالت و توسعه خواستار تغییر نظام ترکیه از پارلمانی به ریاستی هستند. آنان از رأی‌دهندگان خواستند تا به حزب‌شان رأی دهند که در نتیجه آن بتوانند قانون اساسی را مطابق خواسته خود تغییر دهند. احزاب اپوزیسیون مخالف نظام ریاستی و تغییر در این بخش از قانون اساسی هستند.
‌پس از تشکیل دولت در ترکیه سیاست آن کشور در قبال بحران سوریه چه خواهد بود؟ آیا به‌نظرتان باید منتظر وقوع تغییرات اساسی در این زمینه بود؟
گمان می‌کنم شاهد تغییر در سیاست خارجی باشیم. تعیین زمان دقیق این تغییر و تحول در شرایط کنونی دشوار است، چراکه نمی‌دانم کدام یک از احزاب سیاسی در دولت آینده حضور خواهند داشت. همچنین هنوز نمی‌دانیم وزیر خارجه بعدی از کدام حزب سیاسی خواهد بود. با‌این‌حال، بر این باورم که اساس سیاست خارجی ترکیه در قبال بحران سوریه تغییر چندانی نخواهد کرد: ترکیه همچنان مایل به حذف دولت «بشار اسد»،‌ رئیس‌جمهوری سوریه است. بااین‌حال، این موضوع که آیا دولت ترکیه برای دستیابی به این هدف هر کار ممکنی را انجام خواهد داد، جای بحث دارد. ما این موضوع را با وضوح بیشتری در ماه‌های پیش‌رو خواهیم دید.

نوژن اعتضادالسطنه: به ‌بروز تغییراتی در سیاست خارجی ترکیه باور دارد اما پیش‌بینی آن را کار دشواری می‌داند، چراکه ترکیب دقیق احزاب شرکت‌کننده در دولت ائتلافی مشخص نیست و همچنین کسی نمی‌داند وزیر خارجه بعدی از کدام حزب خواهد بود. «یاپراک گورسوی»، استادیار روابط بین‌الملل دانشگاه «بیلگی» استانبول است. او که تحصیلات خود را در دانشگاه «ویرجینیا»ی آمریکا به پایان رسانده و در حوزه سیاست خارجی ترکیه و نظریه‌های روابط بین‌الملل تخصص دارد، بر این باور است که شعار «صلح در داخل، صلح در خارج» معیار خوبی برای اجماع احزاب ترکیه به‌منظور تدوین استراتژی سیاست خارجی آن کشور خواهد بود.
‌ارزیابی‌تان درباره تغییرات احتمالی در سیاست خارجی ترکیه چیست؟ آیا گمان می‌کنید ترکیه وارد دوران تازه‌ای در عرصه دیپلماسی و سیاست خارجی خواهد شد؟

اگرچه پیش‌بینی مسائل آینده در برهه زمانی کنونی کار دشواری است، اما به‌نظر می‌رسد امکان تشکیل دولتی با حضور کردها وجود خواهد داشت و این به معنای آن است که شاهد تغییراتی در سیاست خارجی ترکیه خواهیم بود. حتی در صورتی که حزب عدالت و توسعه سکان هدایت دولت ائتلافی را در دست گیرد نیز می‌توان انتظار داشت با محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی شرکای دیگر خود در دولت مواجه خواهد شد به‌ویژه آنکه احزاب اپوزیسیون خواستار مهار سیاست خارجی تهاجمی دولت عدالت و توسعه در خاورمیانه هستند. شعار «صلح در خانه، صلح در خارج» احتمالا محور سیاست مشترکی خواهد بود که تمام احزاب می‌توانند بر سر آن با یکدیگر به توافق برسند.
‌نظرتان درباره نقاط ضعف و قوت سیاست خارجی دولت عدالت و توسعه چیست؟
نقطه قوت اساسی سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه آن بود که به سمت‌وسویی حرکت کرد که ترکیه به یک قدرت منطقه‌ای در بخش‌های گسترده‌تری از خاورمیانه تبدیل شد. ترکیه در دوره نخست زمامداری حزب عدالت و توسعه موفق شد اتحادی اقتصادی و دیپلماتیک با کشورهای همسایه ایجاد کند تا از آن در راستای مأموریت برنامه‌ریزی‌شده خود استفاده کند. بااین‌حال، با وقوع بهارعربی، استفاده از ابزارهای اقتصادی و دیپلماتیک به‌مراتب دشوارتر شد. در نتیجه این موضوع، ترکیه درگیر منازعات منطقه‌ای شد تا بتواند قدرت خود را در سطح خاورمیانه حفظ کند. تغییر جهت در استفاده از ابزارها، بزرگ‌ترین نقطه ضعف سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه در پنج سال گذشته بوده است.
‌ارزیابی شما درباره میراث «به‌صفررساندن مشکلات با همسایگان» داووداوغلو چیست؟ نظر شما درباره تصمیمات استراتژیک او در مقام وزیر امور خارجه و در کسوت یک سیاست‌مدار به‌عنوان نخست‌وزیر ترکیه چیست؟
به طور آشکار تغییر و تحول در سیاست خارجی ترکیه از اواخر دهه 90 میلادی آغاز شد. این تحولات هم‌زمان با پایان جنگ‌سرد بود و پیشینه آن به پیش از دوران وزارت خارجه «داوود اوغلو» بازمی‌گردد. «اسماعیل جم»،‌ وزیر امور خارجه پیشین ترکیه، نیز دیدگاه‌های مشابه با او داشت. بااین‌حال، داووداوغلو در طرح عنوان «به‌صفررساندن مشکلات با همسایگان» و به‌ثبت‌رساندن آن به نام خود موفق‌تر بود. در سطح گفتمانی، داووداوغلو باعث ایجاد تغییر در سیاست خارجی ترکیه شد. بااین‌حال، با آغاز خیزش‌های عربی، اجرای این سیاست ناممکن شد. ترکیه در برابر یک مسئله اساسی قرار گرفت: زمانی که همسایگان ما خود درگیر مشکلات داخلی هستند، چگونه می‌توان «هیچ مشکلی» با آنان نداشت؟
‌ آیا گمان می‌کنید ناکامی اخیر حزب عدالت و توسعه به‌نفع سیاست خارجی ایران در خاورمیانه است؟
پاسخ به این پرسش دشوار است. اگرچه ممکن است شما استدلال کنید حزب عدالت و توسعه رویکرد «سنی‌گرایانه» را در مورد خاورمیانه در پیش گرفته و از قدرتش در انتخابات اخیر کاسته شده و این موضوع می‌تواند خبر مثبتی برای ایران باشد. با وجود این، من باور دارم داستان بسیار متفاوت‌تر از اینهاست. حزب عدالت و توسعه باب گفت‌وگو با ایران را باز گذاشته و هرگز از حفظ روابط صمیمانه خود با ایران اجتناب نکرده است. دولت جدید ترکیه کمتر روی سیاست خارجی تمرکز خواهد کرد (چراکه هدف اولیه آن ایجاد ائتلاف و در کنار هم قراردادن احزاب خواهد بود). همچنین یکی از اولویت‌های ترکیه در سیاست خارجی تقویت روابط با ایران است. در چنین شرایطی، نتیجه انتخابات آتی برای ایران می‌تواند کمی پیچیده باشد.
‌در میان احزاب سیاسی ترکیه ازجمله حزب «جمهوری‌خواه خلق»، «حرکت ملی» و «دموکراتیک خلق‌ها» کدام‌یک در عرصه سیاست خارجی قوی‌تر هستند؟ با مقایسه‌ای میان احزاب سیاسی و برنامه‌های آنان در عرصه سیاست خارجی، به‌نظرتان کدام‌یک بهتر منافع ملی ترکیه را تأمین می‌کنند؟
تمام احزاب سیاسی ترکیه اولویت‌های سیاسی کاملا متفاوتی در عرصه سیاست خارجی در مقایسه با یکدیگر و همچنین در مقایسه با حزب عدالت و توسعه دارند. حزب «جمهوری‌خواه خلق» طرفدار رویکرد «عدم مداخله» در امور سایر کشورهاست. حزب «حرکت ملی» تمرکز خود را روی ماهیت ترکی دولت ترکیه و حراست از مرزها و تمامیت ارضی کشور قرار داده و حزب «دموکراتیک خلق‌ها» نیز نگرانی عمده‌اش درباره وضعیت کردها در خاورمیانه است. درنتیجه، در صورت تشکیل دولتی با حضور این احزاب، شاهد آمیختگی‌ای در عرصه سیاست خارجی خواهیم بود و با توجه به وضعیت آلوده و به‌هم‌ریخته‌ای که در منطقه وجود دارد، شاید بتوان گفت مخلوطی از دیدگاه‌های مختلف در عرصه سیاست خارجی می‌تواند سالم به‌نظر برسد.
‌در مانیفست احزاب سیاسی ترکیه در انتخابات پارلمانی اخیر این کشور، چندان به موضوع سیاست خارجی آن کشور پرداخته نشده بود و تمرکز عمده بر مسائل داخلی به‌ویژه سیاست‌های اقتصادی بود. به‌نظرتان علت این موضوع چه بوده است؟
استدلال شما درست است و به باور من، علت اصلی آن ناشی از چشم‌انداز احزاب اپوزیسیون بوده است. آنان بر این باورند که ترکیه در حال حرکت به سوی یک رژیم اقتدارگرا بوده است. مسئله اصلی در انتخابات اخیر ترکیه، موضوع تغییر نظام پارلمانی به ریاستی بود. همان‌گونه که می‌دانید، پرزیدنت اردوغان و حزب عدالت و توسعه خواستار تغییر نظام ترکیه از پارلمانی به ریاستی هستند. آنان از رأی‌دهندگان خواستند تا به حزب‌شان رأی دهند که در نتیجه آن بتوانند قانون اساسی را مطابق خواسته خود تغییر دهند. احزاب اپوزیسیون مخالف نظام ریاستی و تغییر در این بخش از قانون اساسی هستند.
‌پس از تشکیل دولت در ترکیه سیاست آن کشور در قبال بحران سوریه چه خواهد بود؟ آیا به‌نظرتان باید منتظر وقوع تغییرات اساسی در این زمینه بود؟
گمان می‌کنم شاهد تغییر در سیاست خارجی باشیم. تعیین زمان دقیق این تغییر و تحول در شرایط کنونی دشوار است، چراکه نمی‌دانم کدام یک از احزاب سیاسی در دولت آینده حضور خواهند داشت. همچنین هنوز نمی‌دانیم وزیر خارجه بعدی از کدام حزب سیاسی خواهد بود. با‌این‌حال، بر این باورم که اساس سیاست خارجی ترکیه در قبال بحران سوریه تغییر چندانی نخواهد کرد: ترکیه همچنان مایل به حذف دولت «بشار اسد»،‌ رئیس‌جمهوری سوریه است. بااین‌حال، این موضوع که آیا دولت ترکیه برای دستیابی به این هدف هر کار ممکنی را انجام خواهد داد، جای بحث دارد. ما این موضوع را با وضوح بیشتری در ماه‌های پیش‌رو خواهیم دید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.