|

حالا چه می‌شود؟!

کریم ارغنده‌پور

می‌دانید مهم‌ترین سؤال عمومی از یک روزنامه‌نگار چیست؟ این است که «حالا چه می‌شود؟» به عبارت دیگر مخاطبان علاقه‌مندند پیش‌بینی روزنامه‌نگار را از رویدادها بدانند. با این فرض، سؤال این است که آیا روزنامه‌نگاری اصولا حرفه پیش‌بینی وقایع پیش‌روست؟ مثلا آیا ما وظیفه داریم نبض بازار را در هر زمان بخوانیم و پیش‌بینی کنیم که قیمت‌ها چه سیری خواهند داشت؟ یا بگوییم که سرانجام یک اختلاف و خصومت بین‌المللی یا داخلی به کجا خواهد انجامید؟ این یادداشت تلاش می‌کند در ادامه به ابعاد این پرسش بپردازد. قبل از هرچیز تأکید می‌کنم که روزنامه‌نگار پیشگو نیست. اساسا رسانه باید جای سخن محکم باشد نه حرف‌های سست. رسانه خبر منتشر می‌کند، آن را تحلیل می‌کند و بازتاب خبر را براي افکارعمومی منتشر می‌کند. همه اینها باید به اندازه کافی مستدل و متقن باشند در غیراین‌صورت عملکرد رسانه ضعیف است و نمی‌تواند اعتمادی در مخاطب‌ برانگیزد. این‌روزها رسانه ضعیف البته کم نیست در نتیجه دامنه کار رسانه هم به‌تبع آن نابرخوردار از این عملکرد نیست. پیش‌بینی آینده، تبحر و دانشی گسترده می‌طلبد و به همین سادگی نیست. بااین‌همه، هیچ پیش‌بینی‌ای از ‌درصدی از خطا مصون نیست. دلیلش هم این است که شرایط متغیر است و با تغییر شرایط، نتایج هم به تأثیر از آن تغییر خواهند کرد. با این فرض حالا کسی که اصرار دارد می‌تواند آینده را درست بخواند، یا از یک منبع اطلاعاتی ویژه بهره‌مند است که دیگران از آن بی‌بهره‌اند یا اینکه بی‌تعارف به شغل رمالی تنه زده است. اگر اقتصاددانی معتقد است که می‌تواند روند بازار را در سال‌های آینده بگوید، باید برای سخنش حجت قوی داشته باشد، و هکذاست درباره سایر مدعیان. هر پیش‌بینی‌ای پیرو قاعده احتمالات است. حالا سؤال این است که اساسا آیا ورود روزنامه‌نگار یا رسانه به عالم پیش‌بینی‌ها بخشی از وظایف حرفه‌ای است؟ کار رسانه در اصل اطلاع‌رسانی براساس رویدادها و تحلیل آنهاست. روزنامه‌نگار می‌تواند از این تحلیل‌ها احتمال وقایعی را در آینده حدس بزند ولی هرگونه اصرار بر آن، هم غیرعلمی و هم غیرحرفه‌ای است. باید مراقب بود کار حرفه‌ای با سخنان سست و گمانه‌زنی‌های بی‌حاصل مخدوش نشود. دو شاخص شاید برای مخاطبان راهگشایی کند: هر اندازه کلمات تأکید در سخن کسی درباره آینده بیشتر باشد، احتمال غیردقیق‌بودن سخنش هم بیشتر است. برعکس، هر اندازه کسی وجوه گوناگون احتمالات را در سخنش داخل و نهایتا سخنش را تا حد واقعی مشروط کند، دقت او در اظهارنظر - با وجود قیود شرطی- بیشتر است. شاخص دیگر این است که باید دانست شرط اصلی پیش‌بینی آینده، تحلیل واقعی و درست گذشته است. کسی که گذشته را با مبنای درستی واکاوی نمی‌کند چطور می‌تواند ارزیابی صحیحی از آینده داشته باشد؟ روزنامه‌نگاری در اصل حرفه‌ای برای رازگشایی است و هیچ رازی بدون دانش وسیع، وسواس و دقت بسیار و اجتناب از ساده‌انگاری رمزگشایی نمی‌شود.

می‌دانید مهم‌ترین سؤال عمومی از یک روزنامه‌نگار چیست؟ این است که «حالا چه می‌شود؟» به عبارت دیگر مخاطبان علاقه‌مندند پیش‌بینی روزنامه‌نگار را از رویدادها بدانند. با این فرض، سؤال این است که آیا روزنامه‌نگاری اصولا حرفه پیش‌بینی وقایع پیش‌روست؟ مثلا آیا ما وظیفه داریم نبض بازار را در هر زمان بخوانیم و پیش‌بینی کنیم که قیمت‌ها چه سیری خواهند داشت؟ یا بگوییم که سرانجام یک اختلاف و خصومت بین‌المللی یا داخلی به کجا خواهد انجامید؟ این یادداشت تلاش می‌کند در ادامه به ابعاد این پرسش بپردازد. قبل از هرچیز تأکید می‌کنم که روزنامه‌نگار پیشگو نیست. اساسا رسانه باید جای سخن محکم باشد نه حرف‌های سست. رسانه خبر منتشر می‌کند، آن را تحلیل می‌کند و بازتاب خبر را براي افکارعمومی منتشر می‌کند. همه اینها باید به اندازه کافی مستدل و متقن باشند در غیراین‌صورت عملکرد رسانه ضعیف است و نمی‌تواند اعتمادی در مخاطب‌ برانگیزد. این‌روزها رسانه ضعیف البته کم نیست در نتیجه دامنه کار رسانه هم به‌تبع آن نابرخوردار از این عملکرد نیست. پیش‌بینی آینده، تبحر و دانشی گسترده می‌طلبد و به همین سادگی نیست. بااین‌همه، هیچ پیش‌بینی‌ای از ‌درصدی از خطا مصون نیست. دلیلش هم این است که شرایط متغیر است و با تغییر شرایط، نتایج هم به تأثیر از آن تغییر خواهند کرد. با این فرض حالا کسی که اصرار دارد می‌تواند آینده را درست بخواند، یا از یک منبع اطلاعاتی ویژه بهره‌مند است که دیگران از آن بی‌بهره‌اند یا اینکه بی‌تعارف به شغل رمالی تنه زده است. اگر اقتصاددانی معتقد است که می‌تواند روند بازار را در سال‌های آینده بگوید، باید برای سخنش حجت قوی داشته باشد، و هکذاست درباره سایر مدعیان. هر پیش‌بینی‌ای پیرو قاعده احتمالات است. حالا سؤال این است که اساسا آیا ورود روزنامه‌نگار یا رسانه به عالم پیش‌بینی‌ها بخشی از وظایف حرفه‌ای است؟ کار رسانه در اصل اطلاع‌رسانی براساس رویدادها و تحلیل آنهاست. روزنامه‌نگار می‌تواند از این تحلیل‌ها احتمال وقایعی را در آینده حدس بزند ولی هرگونه اصرار بر آن، هم غیرعلمی و هم غیرحرفه‌ای است. باید مراقب بود کار حرفه‌ای با سخنان سست و گمانه‌زنی‌های بی‌حاصل مخدوش نشود. دو شاخص شاید برای مخاطبان راهگشایی کند: هر اندازه کلمات تأکید در سخن کسی درباره آینده بیشتر باشد، احتمال غیردقیق‌بودن سخنش هم بیشتر است. برعکس، هر اندازه کسی وجوه گوناگون احتمالات را در سخنش داخل و نهایتا سخنش را تا حد واقعی مشروط کند، دقت او در اظهارنظر - با وجود قیود شرطی- بیشتر است. شاخص دیگر این است که باید دانست شرط اصلی پیش‌بینی آینده، تحلیل واقعی و درست گذشته است. کسی که گذشته را با مبنای درستی واکاوی نمی‌کند چطور می‌تواند ارزیابی صحیحی از آینده داشته باشد؟ روزنامه‌نگاری در اصل حرفه‌ای برای رازگشایی است و هیچ رازی بدون دانش وسیع، وسواس و دقت بسیار و اجتناب از ساده‌انگاری رمزگشایی نمی‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.