|

این آشپزخانه تعطیل است

مهرداد احمدی‌شیخانی

آشپزی را خیلی دوست دارم. محیط آشپزخانه را هم همین‌طور. از پخت غذا بسیار لذت می‌برم. از قفسه‌های پر از شیشه‌های ادویه و سبزی‌های خشک و معطر. از دستگاه‌های مختلف پخت غذا؛ از آن قدیمی‌هایش گرفته که یکی‌شان را دارم (چراغ سه‌فیتیله‌ای) تا اجاق‌گازهای جدید و چندکاره و دستگاه موج‌پز یا همان ماکروویو. در فروشگاه‌ها باید به‌زور کتک مرا از بخش لوازم آشپزخانه بیرون بیاورند. دیگ و دیگچه و کارد و چنگال و لیوان و کاسه و بشقاب و...، از تصورش هم تنم مورمور می‌شود. سر کلاس درس هم هروقت برای فهم بهتر مباحث مثالی می‌زنم، از آشپزی می‌گویم. الگوی نوشتن کتاب‌هایم هم کتاب آشپزی است. حال فکر کنید آشپزخانه بزرگی داشته باشم پر از قفسه‌هایی با شیشه‌های ادویه و با یک‌عالمه ظروف مختلف و وسایل پخت غذا و کلی حبوبات پاک‌شده و انواع گوشت‌ها و سبزیجات، بعد گوشی تلفن را بردارم و زنگ بزنم برایم پیتزا بیاورند و کلا آشپزی و آشپزخانه را برای همیشه بگذارم کنار و همه هزینه‌هایی که طی سال‌ها برای آشپزخانه کرده‌ام و آن‌همه مواد غذایی را بلامصرف کنم. ممکن است بگویید پیتزا که بد نیست و خوشمزه هم هست و تازه وقت هم برای آشپزی نمی‌گذاری و می‌توانی به ‌کارهای دیگر برسی. خب گیرم این نظر درست، اما آن هزینه و زمان که نتيجه‌اش شده یک آشپزخانه با این تشکیلات که گفتم، چه؟
هفته قبل که یادداشتی برای «دشواری مطالعه در حال حرکت» نوشتم، یکی از دوستان متذکر شد که از این حرف بوی تغییر خط می‌آید. چند نفر دیگر هم اتفاقا راه‌حل را در همین دیده بودند. اما برای من چنین نگاهی مثل همان است که آشپزخانه‌ای با آن امکانات را بگذاری و پیتزا سفارش بدهی. سؤالی که از این برخورد با آن یادداشت برایم پیش آمد این است که چرا وقتی اشکال و ایراد یک موضوع گفته می‌شود راه‌حل حذف‌کردنش به ذهنمان می‌رسد؟ در مورد همین خط نکته‌ای را جایی خوانده‌ام که کشور ترکیه با گذشت نزدیک به یک‌قرن از تغییر خط، فقط کمتر از 20 درصد متون قبلی خود را به خط جدید برگردانده‌اند و این یعنی ناخواناکردن حداقل 80درصد از گذشته. اینکه فرم نوشتاری ما پاسخ‌گوی شرایط زندگی امروزمان نیست و هرروز هم بیشتر از ویژگی‌های زندگی پرسرعت در کنونی دور می‌شود، دلیلی برای کنارنهادن آن نیست بلکه دلیلی برای اصلاح آن است، آن‌هم اصلاح مکر. یاد نکته‌ای از پل نیومن، هنرپیشه متوفی، افتادم که گفته بود: «ما جنوبی‌ها وقتی چیزی خراب می‌شود دورش نمی‌اندازیم؛ درستش می‌کنیم»، ایراد ذکرشده برای خط هم راهی جز درست‌کردن ندارد. دورش که بیندازیم انگار آشپزخانه‌مان را با آن‌همه امکانات و هزینه‌ای که برایش شده، تعطیل کرده باشیم.
برخورد اصلاحی با فرم خط، موضوعی نیست که فقط برای ما به ضرورتی چاره‌ناپذیر تبدیل شده باشد، جهان غرب خیلی پیش‌تر از ما به‌واسطه سرعت‌پیداکردن زندگی ناچار از انجام آن شده است و اصلا سرعت‌پیداکردن زندگی خیلی از ضروریات را خواسته یا ناخواسته بر ما تحمیل می‌کند که نپذیرفتنش فقط کارکرد امکاناتمان را، هرروز محدودتر خواهد کرد. پس از جنگ جهانی دوم و با سرعت‌گرفتن زندگی مدرن، قلم Helvetica ساخته شد که به مرور خطوط دیگری از دل آن بیرون آمد؛ خطوطی که به‌واسطه فرم، مناسب خواندن در شرایط مختلف، ازجمله در زمان حرکتند و تقریبا در تمامی کتاب‌ها و نشریات لاتین، قلم اصلی متن هستند. در کشور ما نیز این ضرورت، بعضی را به صرافت طراحی قلمی با ویژگی‌هایی مانند قلم Helvetica انداخت که در برخی موارد مانند قلم «یکان» که توسط استاد مسعود سپهر طراحی شده، بسیار به این ایده نزدیک است. اما جالب اینکه نه قلم یکان و نه حتی قلم‌های دیگری که بر این اساس طراحی شدند (که البته بسیار کم هستند)، از سوی هیچ نشریه‌ای و تقریبا در هیچ کتابی، قلم اصلی نگارش متن محسوب نمی‌شوند.
اینکه قلم‌های پیشین همچنان قلم اصلی نگارش متن کتاب‌ها و نشریات است، بیشتر نشانگر عدم توجه ما به فرصت مطالعه‌ای است که زمان طی‌شده هرروز از خانه به محل کار و برعکس در اختیارمان قرار می‌دهد و با اینکه قطع روزنامه‌هایمان را برای این طی طریق «مترویی» کرده‌ایم، ولی قلم متن‌هایمان نه‌تنها متناسب با این وضعیت تغییر نکرده، بلکه نگاهمان به نوع قلم متن همان نگاه دوره قبل است. این‌همه، بیشتر تصویر بی‌اهمیت‌بودن مطالعه برای صاحبان آثار مکتوب را به ذهن متبادر می‌کند و گویی برایشان اهمیتی ندارد که چیزی که منتشر می‌کنند خوانده می‌شود یا نه. همان‌طور که در یادداشت هفته گذشته هم گفتم، قطعا مطالعه‌نکردن دلایل مختلفی دارد ولی فرض را بر این بگذاریم که همه آن دلایل رفع شد، وقتی نشود متن را خواند، آشپزخانه تعطیل می‌شود.

آشپزی را خیلی دوست دارم. محیط آشپزخانه را هم همین‌طور. از پخت غذا بسیار لذت می‌برم. از قفسه‌های پر از شیشه‌های ادویه و سبزی‌های خشک و معطر. از دستگاه‌های مختلف پخت غذا؛ از آن قدیمی‌هایش گرفته که یکی‌شان را دارم (چراغ سه‌فیتیله‌ای) تا اجاق‌گازهای جدید و چندکاره و دستگاه موج‌پز یا همان ماکروویو. در فروشگاه‌ها باید به‌زور کتک مرا از بخش لوازم آشپزخانه بیرون بیاورند. دیگ و دیگچه و کارد و چنگال و لیوان و کاسه و بشقاب و...، از تصورش هم تنم مورمور می‌شود. سر کلاس درس هم هروقت برای فهم بهتر مباحث مثالی می‌زنم، از آشپزی می‌گویم. الگوی نوشتن کتاب‌هایم هم کتاب آشپزی است. حال فکر کنید آشپزخانه بزرگی داشته باشم پر از قفسه‌هایی با شیشه‌های ادویه و با یک‌عالمه ظروف مختلف و وسایل پخت غذا و کلی حبوبات پاک‌شده و انواع گوشت‌ها و سبزیجات، بعد گوشی تلفن را بردارم و زنگ بزنم برایم پیتزا بیاورند و کلا آشپزی و آشپزخانه را برای همیشه بگذارم کنار و همه هزینه‌هایی که طی سال‌ها برای آشپزخانه کرده‌ام و آن‌همه مواد غذایی را بلامصرف کنم. ممکن است بگویید پیتزا که بد نیست و خوشمزه هم هست و تازه وقت هم برای آشپزی نمی‌گذاری و می‌توانی به ‌کارهای دیگر برسی. خب گیرم این نظر درست، اما آن هزینه و زمان که نتيجه‌اش شده یک آشپزخانه با این تشکیلات که گفتم، چه؟
هفته قبل که یادداشتی برای «دشواری مطالعه در حال حرکت» نوشتم، یکی از دوستان متذکر شد که از این حرف بوی تغییر خط می‌آید. چند نفر دیگر هم اتفاقا راه‌حل را در همین دیده بودند. اما برای من چنین نگاهی مثل همان است که آشپزخانه‌ای با آن امکانات را بگذاری و پیتزا سفارش بدهی. سؤالی که از این برخورد با آن یادداشت برایم پیش آمد این است که چرا وقتی اشکال و ایراد یک موضوع گفته می‌شود راه‌حل حذف‌کردنش به ذهنمان می‌رسد؟ در مورد همین خط نکته‌ای را جایی خوانده‌ام که کشور ترکیه با گذشت نزدیک به یک‌قرن از تغییر خط، فقط کمتر از 20 درصد متون قبلی خود را به خط جدید برگردانده‌اند و این یعنی ناخواناکردن حداقل 80درصد از گذشته. اینکه فرم نوشتاری ما پاسخ‌گوی شرایط زندگی امروزمان نیست و هرروز هم بیشتر از ویژگی‌های زندگی پرسرعت در کنونی دور می‌شود، دلیلی برای کنارنهادن آن نیست بلکه دلیلی برای اصلاح آن است، آن‌هم اصلاح مکر. یاد نکته‌ای از پل نیومن، هنرپیشه متوفی، افتادم که گفته بود: «ما جنوبی‌ها وقتی چیزی خراب می‌شود دورش نمی‌اندازیم؛ درستش می‌کنیم»، ایراد ذکرشده برای خط هم راهی جز درست‌کردن ندارد. دورش که بیندازیم انگار آشپزخانه‌مان را با آن‌همه امکانات و هزینه‌ای که برایش شده، تعطیل کرده باشیم.
برخورد اصلاحی با فرم خط، موضوعی نیست که فقط برای ما به ضرورتی چاره‌ناپذیر تبدیل شده باشد، جهان غرب خیلی پیش‌تر از ما به‌واسطه سرعت‌پیداکردن زندگی ناچار از انجام آن شده است و اصلا سرعت‌پیداکردن زندگی خیلی از ضروریات را خواسته یا ناخواسته بر ما تحمیل می‌کند که نپذیرفتنش فقط کارکرد امکاناتمان را، هرروز محدودتر خواهد کرد. پس از جنگ جهانی دوم و با سرعت‌گرفتن زندگی مدرن، قلم Helvetica ساخته شد که به مرور خطوط دیگری از دل آن بیرون آمد؛ خطوطی که به‌واسطه فرم، مناسب خواندن در شرایط مختلف، ازجمله در زمان حرکتند و تقریبا در تمامی کتاب‌ها و نشریات لاتین، قلم اصلی متن هستند. در کشور ما نیز این ضرورت، بعضی را به صرافت طراحی قلمی با ویژگی‌هایی مانند قلم Helvetica انداخت که در برخی موارد مانند قلم «یکان» که توسط استاد مسعود سپهر طراحی شده، بسیار به این ایده نزدیک است. اما جالب اینکه نه قلم یکان و نه حتی قلم‌های دیگری که بر این اساس طراحی شدند (که البته بسیار کم هستند)، از سوی هیچ نشریه‌ای و تقریبا در هیچ کتابی، قلم اصلی نگارش متن محسوب نمی‌شوند.
اینکه قلم‌های پیشین همچنان قلم اصلی نگارش متن کتاب‌ها و نشریات است، بیشتر نشانگر عدم توجه ما به فرصت مطالعه‌ای است که زمان طی‌شده هرروز از خانه به محل کار و برعکس در اختیارمان قرار می‌دهد و با اینکه قطع روزنامه‌هایمان را برای این طی طریق «مترویی» کرده‌ایم، ولی قلم متن‌هایمان نه‌تنها متناسب با این وضعیت تغییر نکرده، بلکه نگاهمان به نوع قلم متن همان نگاه دوره قبل است. این‌همه، بیشتر تصویر بی‌اهمیت‌بودن مطالعه برای صاحبان آثار مکتوب را به ذهن متبادر می‌کند و گویی برایشان اهمیتی ندارد که چیزی که منتشر می‌کنند خوانده می‌شود یا نه. همان‌طور که در یادداشت هفته گذشته هم گفتم، قطعا مطالعه‌نکردن دلایل مختلفی دارد ولی فرض را بر این بگذاریم که همه آن دلایل رفع شد، وقتی نشود متن را خواند، آشپزخانه تعطیل می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.