مدیریت شهری در پساتحریم
اسماعیل دوستی. عضو شورای شهر تهران
رفتار دولت گذشته و نوع برخورد آن با جهان، تحریمهایی علیه کشورمان در پی داشت که تا آن زمان، مشابهی نداشت. از ابتدای انقلاب تا سال 84، اگرچه رفتارهای تبعیضآمیز برخی کشورها علیه ایران رواج داشت، اما اثری از مهر شورای امنیت در پای قطعنامههایی که به محدودسازی اقتصادی، سیاسی و حتی ورزشی ایران منجر شد، به چشم نمیخورد. پیش از این در دولت اصلاحات تلاش شد از راه رابطه صحیح با اروپا و کشورهای موفق دنیا نظیر ژاپن، از دانش و فناوری آنان در پروژههای داخلی بهره گرفته شود. بهطور طبیعی پروژههای عمرانی و فعالیتهای شهرداریهای سراسر بهویژه کلانشهرها و تهران، تحت تأثیر تحریمهای دولت گذشته قرار گرفت و امکان استفاده از بودجه دولت، فاینانسها و شرکتهای خارجی صاحب فناوریهای پیشرفته سلب شد که به عقبافتادن بسیاری از پروژهها منجر شد. پروژههای بزرگی مانند تونل و دوطبقهکردن اتوبان صدر نیز با صورتوضعیتهای گزاف و البته همت نیروهای داخلی مانند قرارگاه خاتمالانبیا و سایر پیمانکاران، به نتیجه رسید که در شرایط عادی میتوانست ارزانتر شود. مدیریت شهری در ایران میتواند از فردای لغو کامل تحریمها، ظرفیتهای بیشتری را در خدمت زندگی بهتر ایرانیان قرار دهد. برخی شرکتهای خصوصی صاحب ایده که در کلانشهرهای نقاط مختلف جهان، طرحهای موفقی را برای کنترل ترافیک، بهبود حملونقل عمومی، کاهش مخاطرات زیستمحیطی، ازبینبردن زباله و سایر حوزهها به نتیجه رساندهاند، بهدنبال ادامهدادن این کار هستند و تهران میتواند از آنان دعوت کند. میتوان کمیته سهجانبهای با مصوبه شوراها و حضور شهرداریها و وزارت کشور ایجاد کرد و برای چگونگی استفاده از توان علمی- مهندسی سایر کشورها برنامه داشت. در دولت احمدینژاد و در بودجه سال 86 ذیل اصلاح قانون استفاده از حاملهای انرژی، مصوب شد دولت سالانه هزار دستگاه اتوبوس به پایتخت بدهد که تقریبا هیچ خروجیای نداشته است. دولت گذشته با وجود درآمدهای افسانهای نفتی، چنین نکرد و دولت یازدهم هم با حدود 20 میلیارد دلار درآمد نفتی، امکان آن را ندارد. شورای شهر تهران از بودجه شهرداری و فاینانسی که در چین وجود دارد، استفاده کرده و حدود دو هزار دستگاه اتوبوس شهری خریداری کرده است. نیاز تهران، 11 هزار اتوبوس است که درحالحاضر هفتهزارو 500 دستگاه وجود دارد. از این تعداد، 500 دستگاه زمینگیر شده و عمر مفید دوهزارو 500 دستگاه به اتمام رسیده است. هزینه نگهداری بالا، آلایندگی زیستمحیطی و نداشتن استاندارد در این اتوبوسهای فرسوده، معضلاتی جدی در پی داشته است. متروی کلانشهرها و تهران نیز با کمبود منابع مالی دستبهگریبان است. درحالحاضر برخی از واگنهای فعال، به خطوط تازهراهاندازیشده منتقل میشود که این مسئله، فاصله گذر قطارها را افزایش میدهد درحالیکه بهدنبال فاصله دودقیقهای ورود قطارها به ایستگاهها هستیم. براساس برنامه، باید سالانه 30 کیلومتر مترو در تهران احداث شود و سایر کلانشهرها هم طرحهای خود را دارند. هزینه کامل هر یک کیلومتر مترو، 200میلیارد تومان است و فقط در تهران، سالانه شش هزار میلیارد تومان مورد نیاز است. امسال بدون کمک دولت، دو هزار میلیارد تومان تخصیص دادیم. درحالحاضر نیمه شمالی خط 3 و خطوط 6 و 7 مترو که تکمیل آنها اثرات ترافیکی محسوسی در تهران خواهد داشت، در حال کار است. برای خط شش، هزار میلیارد تومان فاینانس داخلی با بانک شهر امضا شد و دو پیمانکار توانای بخش خصوصی هم مشغول فعالیت هستند. دولت روحانی درک درستی از مشکلات شهری در کشور دارد اما فعلا با فقدان منابع و فشار بودجه جاری مواجه است. امید است پس از لغو تحریمها، دولت در فاینانسهای داخلی و خارجی، به کمک مدیریت شهری بیاید. ورود تجهیزات بهروز، پیشبینی سیل، مقاومسازی بناها برای مقابله با زلزله و کنترل آلودگی آب، هوا و محیطهای شهری را تسهیل میکند. به دلایل متعدد، امکان انتقال پایتخت وجود ندارد اما میتوان با آبادانی سایر نقاط کشور، تمرکززدایی از تهران را دنبال کرده و مهاجرت را معکوس کرد. نگارنده در جلسهای به معاوناول رئیسجمهور پیشنهاد داد مبلغ سههزارو 500 میلیارد تومان یارانه هر ماه، به یکی از استانها اختصاص داده شود تا در یک برنامه پنجساله، کشور با توسعهای متوازن به پیش رود.
رفتار دولت گذشته و نوع برخورد آن با جهان، تحریمهایی علیه کشورمان در پی داشت که تا آن زمان، مشابهی نداشت. از ابتدای انقلاب تا سال 84، اگرچه رفتارهای تبعیضآمیز برخی کشورها علیه ایران رواج داشت، اما اثری از مهر شورای امنیت در پای قطعنامههایی که به محدودسازی اقتصادی، سیاسی و حتی ورزشی ایران منجر شد، به چشم نمیخورد. پیش از این در دولت اصلاحات تلاش شد از راه رابطه صحیح با اروپا و کشورهای موفق دنیا نظیر ژاپن، از دانش و فناوری آنان در پروژههای داخلی بهره گرفته شود. بهطور طبیعی پروژههای عمرانی و فعالیتهای شهرداریهای سراسر بهویژه کلانشهرها و تهران، تحت تأثیر تحریمهای دولت گذشته قرار گرفت و امکان استفاده از بودجه دولت، فاینانسها و شرکتهای خارجی صاحب فناوریهای پیشرفته سلب شد که به عقبافتادن بسیاری از پروژهها منجر شد. پروژههای بزرگی مانند تونل و دوطبقهکردن اتوبان صدر نیز با صورتوضعیتهای گزاف و البته همت نیروهای داخلی مانند قرارگاه خاتمالانبیا و سایر پیمانکاران، به نتیجه رسید که در شرایط عادی میتوانست ارزانتر شود. مدیریت شهری در ایران میتواند از فردای لغو کامل تحریمها، ظرفیتهای بیشتری را در خدمت زندگی بهتر ایرانیان قرار دهد. برخی شرکتهای خصوصی صاحب ایده که در کلانشهرهای نقاط مختلف جهان، طرحهای موفقی را برای کنترل ترافیک، بهبود حملونقل عمومی، کاهش مخاطرات زیستمحیطی، ازبینبردن زباله و سایر حوزهها به نتیجه رساندهاند، بهدنبال ادامهدادن این کار هستند و تهران میتواند از آنان دعوت کند. میتوان کمیته سهجانبهای با مصوبه شوراها و حضور شهرداریها و وزارت کشور ایجاد کرد و برای چگونگی استفاده از توان علمی- مهندسی سایر کشورها برنامه داشت. در دولت احمدینژاد و در بودجه سال 86 ذیل اصلاح قانون استفاده از حاملهای انرژی، مصوب شد دولت سالانه هزار دستگاه اتوبوس به پایتخت بدهد که تقریبا هیچ خروجیای نداشته است. دولت گذشته با وجود درآمدهای افسانهای نفتی، چنین نکرد و دولت یازدهم هم با حدود 20 میلیارد دلار درآمد نفتی، امکان آن را ندارد. شورای شهر تهران از بودجه شهرداری و فاینانسی که در چین وجود دارد، استفاده کرده و حدود دو هزار دستگاه اتوبوس شهری خریداری کرده است. نیاز تهران، 11 هزار اتوبوس است که درحالحاضر هفتهزارو 500 دستگاه وجود دارد. از این تعداد، 500 دستگاه زمینگیر شده و عمر مفید دوهزارو 500 دستگاه به اتمام رسیده است. هزینه نگهداری بالا، آلایندگی زیستمحیطی و نداشتن استاندارد در این اتوبوسهای فرسوده، معضلاتی جدی در پی داشته است. متروی کلانشهرها و تهران نیز با کمبود منابع مالی دستبهگریبان است. درحالحاضر برخی از واگنهای فعال، به خطوط تازهراهاندازیشده منتقل میشود که این مسئله، فاصله گذر قطارها را افزایش میدهد درحالیکه بهدنبال فاصله دودقیقهای ورود قطارها به ایستگاهها هستیم. براساس برنامه، باید سالانه 30 کیلومتر مترو در تهران احداث شود و سایر کلانشهرها هم طرحهای خود را دارند. هزینه کامل هر یک کیلومتر مترو، 200میلیارد تومان است و فقط در تهران، سالانه شش هزار میلیارد تومان مورد نیاز است. امسال بدون کمک دولت، دو هزار میلیارد تومان تخصیص دادیم. درحالحاضر نیمه شمالی خط 3 و خطوط 6 و 7 مترو که تکمیل آنها اثرات ترافیکی محسوسی در تهران خواهد داشت، در حال کار است. برای خط شش، هزار میلیارد تومان فاینانس داخلی با بانک شهر امضا شد و دو پیمانکار توانای بخش خصوصی هم مشغول فعالیت هستند. دولت روحانی درک درستی از مشکلات شهری در کشور دارد اما فعلا با فقدان منابع و فشار بودجه جاری مواجه است. امید است پس از لغو تحریمها، دولت در فاینانسهای داخلی و خارجی، به کمک مدیریت شهری بیاید. ورود تجهیزات بهروز، پیشبینی سیل، مقاومسازی بناها برای مقابله با زلزله و کنترل آلودگی آب، هوا و محیطهای شهری را تسهیل میکند. به دلایل متعدد، امکان انتقال پایتخت وجود ندارد اما میتوان با آبادانی سایر نقاط کشور، تمرکززدایی از تهران را دنبال کرده و مهاجرت را معکوس کرد. نگارنده در جلسهای به معاوناول رئیسجمهور پیشنهاد داد مبلغ سههزارو 500 میلیارد تومان یارانه هر ماه، به یکی از استانها اختصاص داده شود تا در یک برنامه پنجساله، کشور با توسعهای متوازن به پیش رود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.