در حضور «عباس کیارستمی» و «بیل ویلا» اجرا شد
گفتوگو با آبجوش
علیرضا امیرحاجبی
در آخرین روزهای سال 1391 و در حالی که همگی مشغول آماده شدن برای استقبال از مراسم نوروز بودند، دو رویداد هنری قابل توجه و تکاندهنده از دید رسانهها پنهان ماند، رویدادهایی که میتوانند نماینده فعالیتها و تفکرات نسل هنرمندان جوان مفهومی باشند. این دو رویداد در حوزه هنر پرفورمنس متعلق به شیرین عابدینیراد، هنرمند مفهومی و طراح لباس ایرانی بود که در سال گذشته آثار متنوعی را در زمینه ويديو آرت، چیدمان و پرفورمنس در ایران و چند کشور دیگر به مخاطبانش ارایه داد.
عابدینیراد در مراسم اختتامیه جشنواره فیلم ایباف در شهر مورسیا در جنوب اسپانیا که از چهارم تا نهم مارس برپا و هنرمند نامی کشورمان عباس کیارستمی نیز به دعوت مدیران جشنواره، یک کارگاه آموزشی ویديوآرت برپا کرده بود، با اجرای یک پرفورمنس سراسر خشونت که به بیل ویلا ویدیو آرتیست برجسته آمریکایی تقدیم شده بود، بار دیگر نشان داد که هنر اجرایی اگر اصیل باشد میتواند هر فرد و گروهی را تحتتاثیر قرار دهد.
عابدینیراد در این اجرا که ویولا به همراه جمع زیادی از میهمانان جشنواره و مردم عادی نظارهگر آن بودند، از مخاطبان خواست تا مقادیر زیادی آبجوش که در فلاسکهایی بود را بر روی او بریزند. خواستهایی غیرقابل تصور و بهشدت خطرناک که میتوانست آسیبهای جدی و عمیقی را بر وی وارد کند. عابدینیراد پذیرفت تا بدن خود را مورد آزمایشی اجرایی قرارداده تا به نمایندگی از همه انسانهای دردمند مقاومت خود را در برابر چنین کنشی در معرض دید مخاطبان بگذارد.
اجرای وی یک نمونه هولناک از شاخه هنرهای «میانکنشی» بود. تقاضای وی با پاسخ مثبت بسیاری از مخاطبان مواجه و این چنین شکنجه آغاز شد. شکنجهایخودخواسته که انسان را به یاد اعمال برخی فرقههای مسیحی در قرون وسطی در ایتالیا میاندازد.
آزمایشی برای «خود» که به شکلی غریزی خواستار صیانت جان و نفس است و نیز آزمونی برای مخاطبان. جالب توجه اینکه وقتی از مخاطبان شرکتکننده پرسیده میشود که چرا آبجوش روی اجراگر میریزند، پاسخ دادهاند که فکر کردیم مرتاض هندی است و در حالت خلسه دردی را احساس نمیکند.
خوشبختانه نتیجه این دقایق زجرآور و کابوسوار به سوختگی درجه سه خلاصه شد. اما این ماجرا دستاوردهای دیگری نیز داشت. اول آنکه وی ثابت کرد که هنوز بدن و جان هنرمند در ابعاد و اشکال مختلف میتواند عرصه تاختوتاز زبان و بیان دغدغههای فرهنگی و هویتی هنرمند و جامعهاش باشد. هنرمند نماینده است؛ نماینده و زبان گویای مردم. او از اجتماع جداافتاده نیست؛ برج عاج نشین نیست؛ با مردم است و برای مردم زنده است وموقعیت تراژیک انسان را به انسان نشان میدهد؛ زجرهای انسانی را و از همه مهمتر سکوت معنیدار و عمیق انسان را.
عابدینیراد در طی این اجرا کوچکترین واکنشی از خود نشان نداد نه فریادی و نه آنچنان حرکت شدیدی. این سکوت و عدم واکنش، خود تبدیل به کنشی درخشان و تکاندهنده شد. با اینکه خشونت خودخواسته این اجرا بهقدری عیان و شدید بود که هیچکدام از حضار اقدام به متوقف ساختن دیگران نکردند.
هرچه فروید درباب خشونتهای نهفته در کالبد روانی انسان گفت و هرچه از واسطهای پنهان اجتماع برای سرکوب فرد خبر داده بود، در این اجرا خلاصه و عملیاتی شده بود. بازنمایی موقعیت یک فرد تنها در محاصره حلقهای از مردم که او را نمیشناسند. اگر در روز یا شبی عادی فردی روی فرد دیگری در معابر عمومی آبجوش بریزد، قوانین و مقررات چه بر سر فرد مجرم میآورد؟ اما فرم نمایشی و هنری این اثر به مخاطب اجازه میداد تا دست بهکار شود و بدون ترس از ممانعتهای کیفری به شهروندی دیگر آسیب بزند.
این مفهوم حساسی است که تنها از طریق هنر آن هم هنری زنده و پویا قابل انتقال است. آیا چنین مفهومی به مخاطبان انتقال یافته است؟ دقیقا نمیتوان به این پرسش پاسخ داد. اما اجرای عابدینیراد مانند سایر آثار هنرمندان آوانگارد اجرایی، ورقی بود از کتاب باز و خوانای هنر معاصر که برای همیشه به یاد باقی خواهد ماند.
اجرای دیگر وی درست پس از بازگشتش به ایران در گالری ایست تهران تصویری دیگر از ایدههای مفهومی را به نمایش گذاشت. اجرا و ویدیو آرت «هفتسین» به مناسبت فرارسیدن عید نوروز بود. اما این هفتسین، هفت گناهی بود که در متون مقدس دینی به آن اشاره شده است. در بخش اجرایی این پروژه عابدینیراد یکساعتوسیدقیقه بدون کوچکترین حرکتی روی زمین گالری دراز کشید و از مخاطبان خواست تا در اطرافش شمع روشن کنند. شمعها به همراه موسیقی کلودیو مونته وردی و تصاویر زیبای ویدئویی از شعلههای آتش، فضایی معنوی را خلق کرده بود؛ فضایی متعلق به همه مردم جهان. این اجرای موفقی بود برای بیان سکوت و عناصری که انسان هر روزه با آن مواجه است، از جمله فشارهای شدید روحی و جسمی. اجرای عابدینیراد یک «ضدکنش» توانفرسا بود. ضدکنش از جمله سختترین اشکال اجرایی است که در بسیاری از موارد با شکست مواجه میشود اما در اجرای این هنرمند درک صحیح از فضاسازی و ایده ساده اجرایی باعث موفقیت این اثر شده بود. وی هیچ معنای سرراستی را به مخاطب تحمیل نکرده و با پرتاب خود به درون سکوت و سکون یکی از بنیادینترین ضدکنشهای فیزیک و طبیعت را به نمایش گذاشت. درست همانگونه که جان کیج و مارینا آبرامویچ سکوت و سکون را به نمایش گذاشتند. این اجرا با نام «عروج» نسخه جدید و بهروز شده همان حرکات و ایدههای آوانگاردهای دهههاي 60 و 70 اما در فضا و زمانی ایرانی بود.
شاید ضدکنش اجرایی عابدینیراد چیزی میان سکوت و سکون ذن بودیسم باشد. چیزی میان مفهوم و ضدمفهوم در نوسان است. اجرای وی روی دیگری از سکه حیات بشری و هستی بود که متضادهای خود را با خود حمل میکند. انسان بهطور غریزی به صدا و حرکت بیشتر میاندیشد و واکنش نشان میدهد. شاید وقت آن رسیده است تا به آنتیتزهای بنیادین نیز توجه بیشتری کنیم.
در مجموع هر دو اثر عابدینیراد نشان داد که هنرمندان مفهومی در ایران از حالت انفعالی چند سال گذشته خارج شدهاند و رو به آینده در حرکت هستند. اما پرسش این است که چگونه میتوان این حرکتها را پویا نگه داشت؟ پاسخ در دست خود هنرمندان است. هنرمندان جوان که میراث گذشتگان را در دست دارند.
عابدینیراد در مراسم اختتامیه جشنواره فیلم ایباف در شهر مورسیا در جنوب اسپانیا که از چهارم تا نهم مارس برپا و هنرمند نامی کشورمان عباس کیارستمی نیز به دعوت مدیران جشنواره، یک کارگاه آموزشی ویديوآرت برپا کرده بود، با اجرای یک پرفورمنس سراسر خشونت که به بیل ویلا ویدیو آرتیست برجسته آمریکایی تقدیم شده بود، بار دیگر نشان داد که هنر اجرایی اگر اصیل باشد میتواند هر فرد و گروهی را تحتتاثیر قرار دهد.
عابدینیراد در این اجرا که ویولا به همراه جمع زیادی از میهمانان جشنواره و مردم عادی نظارهگر آن بودند، از مخاطبان خواست تا مقادیر زیادی آبجوش که در فلاسکهایی بود را بر روی او بریزند. خواستهایی غیرقابل تصور و بهشدت خطرناک که میتوانست آسیبهای جدی و عمیقی را بر وی وارد کند. عابدینیراد پذیرفت تا بدن خود را مورد آزمایشی اجرایی قرارداده تا به نمایندگی از همه انسانهای دردمند مقاومت خود را در برابر چنین کنشی در معرض دید مخاطبان بگذارد.
اجرای وی یک نمونه هولناک از شاخه هنرهای «میانکنشی» بود. تقاضای وی با پاسخ مثبت بسیاری از مخاطبان مواجه و این چنین شکنجه آغاز شد. شکنجهایخودخواسته که انسان را به یاد اعمال برخی فرقههای مسیحی در قرون وسطی در ایتالیا میاندازد.
آزمایشی برای «خود» که به شکلی غریزی خواستار صیانت جان و نفس است و نیز آزمونی برای مخاطبان. جالب توجه اینکه وقتی از مخاطبان شرکتکننده پرسیده میشود که چرا آبجوش روی اجراگر میریزند، پاسخ دادهاند که فکر کردیم مرتاض هندی است و در حالت خلسه دردی را احساس نمیکند.
خوشبختانه نتیجه این دقایق زجرآور و کابوسوار به سوختگی درجه سه خلاصه شد. اما این ماجرا دستاوردهای دیگری نیز داشت. اول آنکه وی ثابت کرد که هنوز بدن و جان هنرمند در ابعاد و اشکال مختلف میتواند عرصه تاختوتاز زبان و بیان دغدغههای فرهنگی و هویتی هنرمند و جامعهاش باشد. هنرمند نماینده است؛ نماینده و زبان گویای مردم. او از اجتماع جداافتاده نیست؛ برج عاج نشین نیست؛ با مردم است و برای مردم زنده است وموقعیت تراژیک انسان را به انسان نشان میدهد؛ زجرهای انسانی را و از همه مهمتر سکوت معنیدار و عمیق انسان را.
عابدینیراد در طی این اجرا کوچکترین واکنشی از خود نشان نداد نه فریادی و نه آنچنان حرکت شدیدی. این سکوت و عدم واکنش، خود تبدیل به کنشی درخشان و تکاندهنده شد. با اینکه خشونت خودخواسته این اجرا بهقدری عیان و شدید بود که هیچکدام از حضار اقدام به متوقف ساختن دیگران نکردند.
هرچه فروید درباب خشونتهای نهفته در کالبد روانی انسان گفت و هرچه از واسطهای پنهان اجتماع برای سرکوب فرد خبر داده بود، در این اجرا خلاصه و عملیاتی شده بود. بازنمایی موقعیت یک فرد تنها در محاصره حلقهای از مردم که او را نمیشناسند. اگر در روز یا شبی عادی فردی روی فرد دیگری در معابر عمومی آبجوش بریزد، قوانین و مقررات چه بر سر فرد مجرم میآورد؟ اما فرم نمایشی و هنری این اثر به مخاطب اجازه میداد تا دست بهکار شود و بدون ترس از ممانعتهای کیفری به شهروندی دیگر آسیب بزند.
این مفهوم حساسی است که تنها از طریق هنر آن هم هنری زنده و پویا قابل انتقال است. آیا چنین مفهومی به مخاطبان انتقال یافته است؟ دقیقا نمیتوان به این پرسش پاسخ داد. اما اجرای عابدینیراد مانند سایر آثار هنرمندان آوانگارد اجرایی، ورقی بود از کتاب باز و خوانای هنر معاصر که برای همیشه به یاد باقی خواهد ماند.
اجرای دیگر وی درست پس از بازگشتش به ایران در گالری ایست تهران تصویری دیگر از ایدههای مفهومی را به نمایش گذاشت. اجرا و ویدیو آرت «هفتسین» به مناسبت فرارسیدن عید نوروز بود. اما این هفتسین، هفت گناهی بود که در متون مقدس دینی به آن اشاره شده است. در بخش اجرایی این پروژه عابدینیراد یکساعتوسیدقیقه بدون کوچکترین حرکتی روی زمین گالری دراز کشید و از مخاطبان خواست تا در اطرافش شمع روشن کنند. شمعها به همراه موسیقی کلودیو مونته وردی و تصاویر زیبای ویدئویی از شعلههای آتش، فضایی معنوی را خلق کرده بود؛ فضایی متعلق به همه مردم جهان. این اجرای موفقی بود برای بیان سکوت و عناصری که انسان هر روزه با آن مواجه است، از جمله فشارهای شدید روحی و جسمی. اجرای عابدینیراد یک «ضدکنش» توانفرسا بود. ضدکنش از جمله سختترین اشکال اجرایی است که در بسیاری از موارد با شکست مواجه میشود اما در اجرای این هنرمند درک صحیح از فضاسازی و ایده ساده اجرایی باعث موفقیت این اثر شده بود. وی هیچ معنای سرراستی را به مخاطب تحمیل نکرده و با پرتاب خود به درون سکوت و سکون یکی از بنیادینترین ضدکنشهای فیزیک و طبیعت را به نمایش گذاشت. درست همانگونه که جان کیج و مارینا آبرامویچ سکوت و سکون را به نمایش گذاشتند. این اجرا با نام «عروج» نسخه جدید و بهروز شده همان حرکات و ایدههای آوانگاردهای دهههاي 60 و 70 اما در فضا و زمانی ایرانی بود.
شاید ضدکنش اجرایی عابدینیراد چیزی میان سکوت و سکون ذن بودیسم باشد. چیزی میان مفهوم و ضدمفهوم در نوسان است. اجرای وی روی دیگری از سکه حیات بشری و هستی بود که متضادهای خود را با خود حمل میکند. انسان بهطور غریزی به صدا و حرکت بیشتر میاندیشد و واکنش نشان میدهد. شاید وقت آن رسیده است تا به آنتیتزهای بنیادین نیز توجه بیشتری کنیم.
در مجموع هر دو اثر عابدینیراد نشان داد که هنرمندان مفهومی در ایران از حالت انفعالی چند سال گذشته خارج شدهاند و رو به آینده در حرکت هستند. اما پرسش این است که چگونه میتوان این حرکتها را پویا نگه داشت؟ پاسخ در دست خود هنرمندان است. هنرمندان جوان که میراث گذشتگان را در دست دارند.
در آخرین روزهای سال 1391 و در حالی که همگی مشغول آماده شدن برای استقبال از مراسم نوروز بودند، دو رویداد هنری قابل توجه و تکاندهنده از دید رسانهها پنهان ماند، رویدادهایی که میتوانند نماینده فعالیتها و تفکرات نسل هنرمندان جوان مفهومی باشند. این دو رویداد در حوزه هنر پرفورمنس متعلق به شیرین عابدینیراد، هنرمند مفهومی و طراح لباس ایرانی بود که در سال گذشته آثار متنوعی را در زمینه ويديو آرت، چیدمان و پرفورمنس در ایران و چند کشور دیگر به مخاطبانش ارایه داد.
عابدینیراد در مراسم اختتامیه جشنواره فیلم ایباف در شهر مورسیا در جنوب اسپانیا که از چهارم تا نهم مارس برپا و هنرمند نامی کشورمان عباس کیارستمی نیز به دعوت مدیران جشنواره، یک کارگاه آموزشی ویديوآرت برپا کرده بود، با اجرای یک پرفورمنس سراسر خشونت که به بیل ویلا ویدیو آرتیست برجسته آمریکایی تقدیم شده بود، بار دیگر نشان داد که هنر اجرایی اگر اصیل باشد میتواند هر فرد و گروهی را تحتتاثیر قرار دهد.
عابدینیراد در این اجرا که ویولا به همراه جمع زیادی از میهمانان جشنواره و مردم عادی نظارهگر آن بودند، از مخاطبان خواست تا مقادیر زیادی آبجوش که در فلاسکهایی بود را بر روی او بریزند. خواستهایی غیرقابل تصور و بهشدت خطرناک که میتوانست آسیبهای جدی و عمیقی را بر وی وارد کند. عابدینیراد پذیرفت تا بدن خود را مورد آزمایشی اجرایی قرارداده تا به نمایندگی از همه انسانهای دردمند مقاومت خود را در برابر چنین کنشی در معرض دید مخاطبان بگذارد.
اجرای وی یک نمونه هولناک از شاخه هنرهای «میانکنشی» بود. تقاضای وی با پاسخ مثبت بسیاری از مخاطبان مواجه و این چنین شکنجه آغاز شد. شکنجهایخودخواسته که انسان را به یاد اعمال برخی فرقههای مسیحی در قرون وسطی در ایتالیا میاندازد.
آزمایشی برای «خود» که به شکلی غریزی خواستار صیانت جان و نفس است و نیز آزمونی برای مخاطبان. جالب توجه اینکه وقتی از مخاطبان شرکتکننده پرسیده میشود که چرا آبجوش روی اجراگر میریزند، پاسخ دادهاند که فکر کردیم مرتاض هندی است و در حالت خلسه دردی را احساس نمیکند.
خوشبختانه نتیجه این دقایق زجرآور و کابوسوار به سوختگی درجه سه خلاصه شد. اما این ماجرا دستاوردهای دیگری نیز داشت. اول آنکه وی ثابت کرد که هنوز بدن و جان هنرمند در ابعاد و اشکال مختلف میتواند عرصه تاختوتاز زبان و بیان دغدغههای فرهنگی و هویتی هنرمند و جامعهاش باشد. هنرمند نماینده است؛ نماینده و زبان گویای مردم. او از اجتماع جداافتاده نیست؛ برج عاج نشین نیست؛ با مردم است و برای مردم زنده است وموقعیت تراژیک انسان را به انسان نشان میدهد؛ زجرهای انسانی را و از همه مهمتر سکوت معنیدار و عمیق انسان را.
عابدینیراد در طی این اجرا کوچکترین واکنشی از خود نشان نداد نه فریادی و نه آنچنان حرکت شدیدی. این سکوت و عدم واکنش، خود تبدیل به کنشی درخشان و تکاندهنده شد. با اینکه خشونت خودخواسته این اجرا بهقدری عیان و شدید بود که هیچکدام از حضار اقدام به متوقف ساختن دیگران نکردند.
هرچه فروید درباب خشونتهای نهفته در کالبد روانی انسان گفت و هرچه از واسطهای پنهان اجتماع برای سرکوب فرد خبر داده بود، در این اجرا خلاصه و عملیاتی شده بود. بازنمایی موقعیت یک فرد تنها در محاصره حلقهای از مردم که او را نمیشناسند. اگر در روز یا شبی عادی فردی روی فرد دیگری در معابر عمومی آبجوش بریزد، قوانین و مقررات چه بر سر فرد مجرم میآورد؟ اما فرم نمایشی و هنری این اثر به مخاطب اجازه میداد تا دست بهکار شود و بدون ترس از ممانعتهای کیفری به شهروندی دیگر آسیب بزند.
این مفهوم حساسی است که تنها از طریق هنر آن هم هنری زنده و پویا قابل انتقال است. آیا چنین مفهومی به مخاطبان انتقال یافته است؟ دقیقا نمیتوان به این پرسش پاسخ داد. اما اجرای عابدینیراد مانند سایر آثار هنرمندان آوانگارد اجرایی، ورقی بود از کتاب باز و خوانای هنر معاصر که برای همیشه به یاد باقی خواهد ماند.
اجرای دیگر وی درست پس از بازگشتش به ایران در گالری ایست تهران تصویری دیگر از ایدههای مفهومی را به نمایش گذاشت. اجرا و ویدیو آرت «هفتسین» به مناسبت فرارسیدن عید نوروز بود. اما این هفتسین، هفت گناهی بود که در متون مقدس دینی به آن اشاره شده است. در بخش اجرایی این پروژه عابدینیراد یکساعتوسیدقیقه بدون کوچکترین حرکتی روی زمین گالری دراز کشید و از مخاطبان خواست تا در اطرافش شمع روشن کنند. شمعها به همراه موسیقی کلودیو مونته وردی و تصاویر زیبای ویدئویی از شعلههای آتش، فضایی معنوی را خلق کرده بود؛ فضایی متعلق به همه مردم جهان. این اجرای موفقی بود برای بیان سکوت و عناصری که انسان هر روزه با آن مواجه است، از جمله فشارهای شدید روحی و جسمی. اجرای عابدینیراد یک «ضدکنش» توانفرسا بود. ضدکنش از جمله سختترین اشکال اجرایی است که در بسیاری از موارد با شکست مواجه میشود اما در اجرای این هنرمند درک صحیح از فضاسازی و ایده ساده اجرایی باعث موفقیت این اثر شده بود. وی هیچ معنای سرراستی را به مخاطب تحمیل نکرده و با پرتاب خود به درون سکوت و سکون یکی از بنیادینترین ضدکنشهای فیزیک و طبیعت را به نمایش گذاشت. درست همانگونه که جان کیج و مارینا آبرامویچ سکوت و سکون را به نمایش گذاشتند. این اجرا با نام «عروج» نسخه جدید و بهروز شده همان حرکات و ایدههای آوانگاردهای دهههاي 60 و 70 اما در فضا و زمانی ایرانی بود.
شاید ضدکنش اجرایی عابدینیراد چیزی میان سکوت و سکون ذن بودیسم باشد. چیزی میان مفهوم و ضدمفهوم در نوسان است. اجرای وی روی دیگری از سکه حیات بشری و هستی بود که متضادهای خود را با خود حمل میکند. انسان بهطور غریزی به صدا و حرکت بیشتر میاندیشد و واکنش نشان میدهد. شاید وقت آن رسیده است تا به آنتیتزهای بنیادین نیز توجه بیشتری کنیم.
در مجموع هر دو اثر عابدینیراد نشان داد که هنرمندان مفهومی در ایران از حالت انفعالی چند سال گذشته خارج شدهاند و رو به آینده در حرکت هستند. اما پرسش این است که چگونه میتوان این حرکتها را پویا نگه داشت؟ پاسخ در دست خود هنرمندان است. هنرمندان جوان که میراث گذشتگان را در دست دارند.
عابدینیراد در مراسم اختتامیه جشنواره فیلم ایباف در شهر مورسیا در جنوب اسپانیا که از چهارم تا نهم مارس برپا و هنرمند نامی کشورمان عباس کیارستمی نیز به دعوت مدیران جشنواره، یک کارگاه آموزشی ویديوآرت برپا کرده بود، با اجرای یک پرفورمنس سراسر خشونت که به بیل ویلا ویدیو آرتیست برجسته آمریکایی تقدیم شده بود، بار دیگر نشان داد که هنر اجرایی اگر اصیل باشد میتواند هر فرد و گروهی را تحتتاثیر قرار دهد.
عابدینیراد در این اجرا که ویولا به همراه جمع زیادی از میهمانان جشنواره و مردم عادی نظارهگر آن بودند، از مخاطبان خواست تا مقادیر زیادی آبجوش که در فلاسکهایی بود را بر روی او بریزند. خواستهایی غیرقابل تصور و بهشدت خطرناک که میتوانست آسیبهای جدی و عمیقی را بر وی وارد کند. عابدینیراد پذیرفت تا بدن خود را مورد آزمایشی اجرایی قرارداده تا به نمایندگی از همه انسانهای دردمند مقاومت خود را در برابر چنین کنشی در معرض دید مخاطبان بگذارد.
اجرای وی یک نمونه هولناک از شاخه هنرهای «میانکنشی» بود. تقاضای وی با پاسخ مثبت بسیاری از مخاطبان مواجه و این چنین شکنجه آغاز شد. شکنجهایخودخواسته که انسان را به یاد اعمال برخی فرقههای مسیحی در قرون وسطی در ایتالیا میاندازد.
آزمایشی برای «خود» که به شکلی غریزی خواستار صیانت جان و نفس است و نیز آزمونی برای مخاطبان. جالب توجه اینکه وقتی از مخاطبان شرکتکننده پرسیده میشود که چرا آبجوش روی اجراگر میریزند، پاسخ دادهاند که فکر کردیم مرتاض هندی است و در حالت خلسه دردی را احساس نمیکند.
خوشبختانه نتیجه این دقایق زجرآور و کابوسوار به سوختگی درجه سه خلاصه شد. اما این ماجرا دستاوردهای دیگری نیز داشت. اول آنکه وی ثابت کرد که هنوز بدن و جان هنرمند در ابعاد و اشکال مختلف میتواند عرصه تاختوتاز زبان و بیان دغدغههای فرهنگی و هویتی هنرمند و جامعهاش باشد. هنرمند نماینده است؛ نماینده و زبان گویای مردم. او از اجتماع جداافتاده نیست؛ برج عاج نشین نیست؛ با مردم است و برای مردم زنده است وموقعیت تراژیک انسان را به انسان نشان میدهد؛ زجرهای انسانی را و از همه مهمتر سکوت معنیدار و عمیق انسان را.
عابدینیراد در طی این اجرا کوچکترین واکنشی از خود نشان نداد نه فریادی و نه آنچنان حرکت شدیدی. این سکوت و عدم واکنش، خود تبدیل به کنشی درخشان و تکاندهنده شد. با اینکه خشونت خودخواسته این اجرا بهقدری عیان و شدید بود که هیچکدام از حضار اقدام به متوقف ساختن دیگران نکردند.
هرچه فروید درباب خشونتهای نهفته در کالبد روانی انسان گفت و هرچه از واسطهای پنهان اجتماع برای سرکوب فرد خبر داده بود، در این اجرا خلاصه و عملیاتی شده بود. بازنمایی موقعیت یک فرد تنها در محاصره حلقهای از مردم که او را نمیشناسند. اگر در روز یا شبی عادی فردی روی فرد دیگری در معابر عمومی آبجوش بریزد، قوانین و مقررات چه بر سر فرد مجرم میآورد؟ اما فرم نمایشی و هنری این اثر به مخاطب اجازه میداد تا دست بهکار شود و بدون ترس از ممانعتهای کیفری به شهروندی دیگر آسیب بزند.
این مفهوم حساسی است که تنها از طریق هنر آن هم هنری زنده و پویا قابل انتقال است. آیا چنین مفهومی به مخاطبان انتقال یافته است؟ دقیقا نمیتوان به این پرسش پاسخ داد. اما اجرای عابدینیراد مانند سایر آثار هنرمندان آوانگارد اجرایی، ورقی بود از کتاب باز و خوانای هنر معاصر که برای همیشه به یاد باقی خواهد ماند.
اجرای دیگر وی درست پس از بازگشتش به ایران در گالری ایست تهران تصویری دیگر از ایدههای مفهومی را به نمایش گذاشت. اجرا و ویدیو آرت «هفتسین» به مناسبت فرارسیدن عید نوروز بود. اما این هفتسین، هفت گناهی بود که در متون مقدس دینی به آن اشاره شده است. در بخش اجرایی این پروژه عابدینیراد یکساعتوسیدقیقه بدون کوچکترین حرکتی روی زمین گالری دراز کشید و از مخاطبان خواست تا در اطرافش شمع روشن کنند. شمعها به همراه موسیقی کلودیو مونته وردی و تصاویر زیبای ویدئویی از شعلههای آتش، فضایی معنوی را خلق کرده بود؛ فضایی متعلق به همه مردم جهان. این اجرای موفقی بود برای بیان سکوت و عناصری که انسان هر روزه با آن مواجه است، از جمله فشارهای شدید روحی و جسمی. اجرای عابدینیراد یک «ضدکنش» توانفرسا بود. ضدکنش از جمله سختترین اشکال اجرایی است که در بسیاری از موارد با شکست مواجه میشود اما در اجرای این هنرمند درک صحیح از فضاسازی و ایده ساده اجرایی باعث موفقیت این اثر شده بود. وی هیچ معنای سرراستی را به مخاطب تحمیل نکرده و با پرتاب خود به درون سکوت و سکون یکی از بنیادینترین ضدکنشهای فیزیک و طبیعت را به نمایش گذاشت. درست همانگونه که جان کیج و مارینا آبرامویچ سکوت و سکون را به نمایش گذاشتند. این اجرا با نام «عروج» نسخه جدید و بهروز شده همان حرکات و ایدههای آوانگاردهای دهههاي 60 و 70 اما در فضا و زمانی ایرانی بود.
شاید ضدکنش اجرایی عابدینیراد چیزی میان سکوت و سکون ذن بودیسم باشد. چیزی میان مفهوم و ضدمفهوم در نوسان است. اجرای وی روی دیگری از سکه حیات بشری و هستی بود که متضادهای خود را با خود حمل میکند. انسان بهطور غریزی به صدا و حرکت بیشتر میاندیشد و واکنش نشان میدهد. شاید وقت آن رسیده است تا به آنتیتزهای بنیادین نیز توجه بیشتری کنیم.
در مجموع هر دو اثر عابدینیراد نشان داد که هنرمندان مفهومی در ایران از حالت انفعالی چند سال گذشته خارج شدهاند و رو به آینده در حرکت هستند. اما پرسش این است که چگونه میتوان این حرکتها را پویا نگه داشت؟ پاسخ در دست خود هنرمندان است. هنرمندان جوان که میراث گذشتگان را در دست دارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.