|

بازگشت به نقطه صفر

فریبا پژوه

شاید کمتر کسی تصور می‌کرد که انتشار خبر مرگ «ملامحمد عمر» رهبر سابق طالبان پس از دو سال همچنان بتواند عده‌ای را به کام مرگ بکشاند. در چند روز گذشته و پس از گذر طالبان از شوک اعلام خبر مرگ رهبر این گروه، پایتخت افغانستان در دو روز متوالی آماج حمله‌های انتحاری و انفجار‌های بسیار قوی قرار گرفت و ده‌ها نفر از مردم غیرنظامی را به کام مرگ فرستاد. انگشت اتهام شهروندان کابل بلافاصله به سمت پاکستان و طالبان نشانه رفت اما این‌بار رئیس‌جمهور افغانستان هم به انتقادات شدید از پاکستان پرداخت. «محمد اشرف‌غنی» رئیس‌جمهوری افغانستان در سخنان تندی از پاکستان برای پناه‌دادن به طالبان انتقاد کرده و گفته وقتش است که پاکستان ثابت کند که دوست افغانستان است یا دشمنش. غنی گفت: پاکستان باید پناهگاه‌های طالبان را ببندد، فعالیت‌های‌شان را در خاک خود متوقف و عاملان خشونت را دستگیر کند. «عبدالله عبدالله» رئیس هیأت اجرائیه افغانستان نیز در نشست شورای وزیران گفت که پاکستان در 10 ماه گذشته همکاری صادقانه‌ای با کابل برای مبارزه با تروریسم انجام نداده است. واکنش‌های پاکستان به خشم مردم و دولت افغانستان، بسیار محافظه‌کارانه بود و به نظر می‌رسید مقامات پاکستان خشم مقامات افغانستان را چندان جدی نگرفته‌اند. نخستین موضع‌گیری به سخنان رئیس‌جمهور افغانستان را سفارت پاکستان در تاجیکستان داشت. پس از آن، سفارت پاکستان در کابل نیز اعلام کرد این کشور بورس‌های تحصیلی را که برای دانشجویان افغان در نظر گرفته بود، به حالت تعلیق در آورده است. تعلیق پذیرش دانشجوهای افغان از سوی پاکستان در حالی بود که «حامد کرزی» رئیس‌جمهور پیشین افغانستان بارها به درخواست کشور پاکستان مبنی‌بر ارسال یک هزار دانشجو به این کشور پاسخ منفی داده‌ بود و از فرستادن نظامیان افغان برای آموزش در این کشور نیز سر باز زده بود. واکنش بعدی پاکستان انتشار خبرنامه‌ای از سوی وزارت خارجه این کشور بود که در آن آمده است: «پاکستان به حفظ رابطه خوب همسایگی با افغانستان و همه کشورهای منطقه متعهد است». همچنین قاضی «خلیل‌الله» سخنگوی وزارت خارجه پاکستان در واکنشی بسیار آرام نسبت به سخنان تند رئیس‌جمهور افغانستان گفت: «ما اظهارات رئیس‌جمهوری افغانستان را شنیدیم. پاکستان این حملات مرگبار به افغانستان را با شدیدترین الفاظ محکوم می‌کند».با‌این‌همه موضع افغانستان نسبت به نا‌امنی‌ها در کابل فقط به سخنان تند اشرف‌غنی و عبدالله عبدالله محدود نشد. در چند روز گذشته یک هیأت بلندپایه از مقام‌های دولتی افغانستان وارد اسلام‌آباد، پایتخت پاکستان شد، با «نواز شریف» نخست‌وزیر و «سرتاج عزیز» مشاور امنیت ملی و روابط خارجی نخست‌وزیر این کشور دیدار کرد. وزارت خارجه پاکستان، دیدار این هیأت با آقای شریف را تأیید کرد اما تاکنون جزئیاتی از این دیدار ارائه نکرده است. ریاست این هیأت را «صلاح‌الدین ربانی»، وزیر خارجه افغانستان برعهده داشت و «معصوم استانکزی»، سرپرست وزارت دفاع و «رحمت‌الله نبیل»، رئیس اداره امنیت ملی افغانستان نیز در ترکیب آن حضور داشتند. هرچند پیش‌تر امنیت ملی افغانستان، ارتش پاکستان را متهم به سازماندهی حملات اخیر کابل و رهبری گروه طالبان کرده بود اما به نظر می‌رسد هیأت بلند‌پایه افغانستان در سفر خود نتوانستند که «راحیل شریف» رئیس ستاد ارتش پاکستان را ملاقات کنند و این می‌تواند نشانه‌هایی حاکی از بی‌رغبتی دست‌کم بخش‌هایی از حکومت پاکستان به حل مشکلات امنیتی در افغانستان داشته باشد.در‌این‌میان طالبان که همواره ابزار قدرت‌نمایی گروه‌ها و کشورهای مختلف در منطقه بوده‌اند، این‌بار تحت حمایت رهبر سازمان تروریستی القاعده قرار گرفتند و «ایمن الظواهری» رهبر القاعده، بیعت «ملا اختر محمدمنصور» رهبر جدید طالبان را پذیرفته است. القاعده، رهبر معنوی و عقیدتی بسیاری از گروه‌های فعال در منطقه پاکستان و افغانستان مانند طالبان محسوب می‌شود و به‌همین‌دلیل حمایت این گروه از رهبر جدید طالبان در عمل موضع او و حامیانش را به‌دنبال مرگ رهبر پیشین خود تقویت می‌کند. اعلام بیعت القاعده از ملا اخترمنصور اکنون فشار را دست‌کم بر تعدادی از مخالفانش برای قبولی رهبری او افزایش می‌دهد و این‌همه می‌تواند بر ادامه مذاکرات صلح تأثیر منفی جدی داشته باشد؛ به‌ویژه اینکه ایمن الظواهری در بیعت با ملا اختر از او با نام «امیرالمومنین» یاد کرده است. اگرچه پیش از اعلام خبر مرگ ملا محمد عمر، دولت افغانستان و طالبان با حمایت پاکستان و برخی کشورهای منطقه مذاکرات صلح را آغاز کرده بودند اما به نظر می‌رسد با توجه به حوادث اخیر در افغانستان و افزایش تنش‌ها بین کابل و اسلام‌آباد و همچنین ایجاد چند‌دستگی بین گروه‌های طالبان، دور دوم این مذاکرات به‌زودی آغاز نخواهد شد. این همه در حالی است که محمد اشرف‌غنی، از زمان به‌قدرت‌رسیدن، تلاش کرد تا روابط کشورش با پاکستان را بهبود بخشد. این تلاش‌ها تا جایی پیش رفت که نهادهای امنیتی افغانستان و پاکستان با هم موافقت‌نامه امضا کردند، اما به نظر می‌رسد باوجود همه تلاش‌ها و نگاه مثبت ارگ افغانستان به نوع روابط با اسلام‌آباد، روابط دو کشور امروز به نقطه صفر بازگشته است.

شاید کمتر کسی تصور می‌کرد که انتشار خبر مرگ «ملامحمد عمر» رهبر سابق طالبان پس از دو سال همچنان بتواند عده‌ای را به کام مرگ بکشاند. در چند روز گذشته و پس از گذر طالبان از شوک اعلام خبر مرگ رهبر این گروه، پایتخت افغانستان در دو روز متوالی آماج حمله‌های انتحاری و انفجار‌های بسیار قوی قرار گرفت و ده‌ها نفر از مردم غیرنظامی را به کام مرگ فرستاد. انگشت اتهام شهروندان کابل بلافاصله به سمت پاکستان و طالبان نشانه رفت اما این‌بار رئیس‌جمهور افغانستان هم به انتقادات شدید از پاکستان پرداخت. «محمد اشرف‌غنی» رئیس‌جمهوری افغانستان در سخنان تندی از پاکستان برای پناه‌دادن به طالبان انتقاد کرده و گفته وقتش است که پاکستان ثابت کند که دوست افغانستان است یا دشمنش. غنی گفت: پاکستان باید پناهگاه‌های طالبان را ببندد، فعالیت‌های‌شان را در خاک خود متوقف و عاملان خشونت را دستگیر کند. «عبدالله عبدالله» رئیس هیأت اجرائیه افغانستان نیز در نشست شورای وزیران گفت که پاکستان در 10 ماه گذشته همکاری صادقانه‌ای با کابل برای مبارزه با تروریسم انجام نداده است. واکنش‌های پاکستان به خشم مردم و دولت افغانستان، بسیار محافظه‌کارانه بود و به نظر می‌رسید مقامات پاکستان خشم مقامات افغانستان را چندان جدی نگرفته‌اند. نخستین موضع‌گیری به سخنان رئیس‌جمهور افغانستان را سفارت پاکستان در تاجیکستان داشت. پس از آن، سفارت پاکستان در کابل نیز اعلام کرد این کشور بورس‌های تحصیلی را که برای دانشجویان افغان در نظر گرفته بود، به حالت تعلیق در آورده است. تعلیق پذیرش دانشجوهای افغان از سوی پاکستان در حالی بود که «حامد کرزی» رئیس‌جمهور پیشین افغانستان بارها به درخواست کشور پاکستان مبنی‌بر ارسال یک هزار دانشجو به این کشور پاسخ منفی داده‌ بود و از فرستادن نظامیان افغان برای آموزش در این کشور نیز سر باز زده بود. واکنش بعدی پاکستان انتشار خبرنامه‌ای از سوی وزارت خارجه این کشور بود که در آن آمده است: «پاکستان به حفظ رابطه خوب همسایگی با افغانستان و همه کشورهای منطقه متعهد است». همچنین قاضی «خلیل‌الله» سخنگوی وزارت خارجه پاکستان در واکنشی بسیار آرام نسبت به سخنان تند رئیس‌جمهور افغانستان گفت: «ما اظهارات رئیس‌جمهوری افغانستان را شنیدیم. پاکستان این حملات مرگبار به افغانستان را با شدیدترین الفاظ محکوم می‌کند».با‌این‌همه موضع افغانستان نسبت به نا‌امنی‌ها در کابل فقط به سخنان تند اشرف‌غنی و عبدالله عبدالله محدود نشد. در چند روز گذشته یک هیأت بلندپایه از مقام‌های دولتی افغانستان وارد اسلام‌آباد، پایتخت پاکستان شد، با «نواز شریف» نخست‌وزیر و «سرتاج عزیز» مشاور امنیت ملی و روابط خارجی نخست‌وزیر این کشور دیدار کرد. وزارت خارجه پاکستان، دیدار این هیأت با آقای شریف را تأیید کرد اما تاکنون جزئیاتی از این دیدار ارائه نکرده است. ریاست این هیأت را «صلاح‌الدین ربانی»، وزیر خارجه افغانستان برعهده داشت و «معصوم استانکزی»، سرپرست وزارت دفاع و «رحمت‌الله نبیل»، رئیس اداره امنیت ملی افغانستان نیز در ترکیب آن حضور داشتند. هرچند پیش‌تر امنیت ملی افغانستان، ارتش پاکستان را متهم به سازماندهی حملات اخیر کابل و رهبری گروه طالبان کرده بود اما به نظر می‌رسد هیأت بلند‌پایه افغانستان در سفر خود نتوانستند که «راحیل شریف» رئیس ستاد ارتش پاکستان را ملاقات کنند و این می‌تواند نشانه‌هایی حاکی از بی‌رغبتی دست‌کم بخش‌هایی از حکومت پاکستان به حل مشکلات امنیتی در افغانستان داشته باشد.در‌این‌میان طالبان که همواره ابزار قدرت‌نمایی گروه‌ها و کشورهای مختلف در منطقه بوده‌اند، این‌بار تحت حمایت رهبر سازمان تروریستی القاعده قرار گرفتند و «ایمن الظواهری» رهبر القاعده، بیعت «ملا اختر محمدمنصور» رهبر جدید طالبان را پذیرفته است. القاعده، رهبر معنوی و عقیدتی بسیاری از گروه‌های فعال در منطقه پاکستان و افغانستان مانند طالبان محسوب می‌شود و به‌همین‌دلیل حمایت این گروه از رهبر جدید طالبان در عمل موضع او و حامیانش را به‌دنبال مرگ رهبر پیشین خود تقویت می‌کند. اعلام بیعت القاعده از ملا اخترمنصور اکنون فشار را دست‌کم بر تعدادی از مخالفانش برای قبولی رهبری او افزایش می‌دهد و این‌همه می‌تواند بر ادامه مذاکرات صلح تأثیر منفی جدی داشته باشد؛ به‌ویژه اینکه ایمن الظواهری در بیعت با ملا اختر از او با نام «امیرالمومنین» یاد کرده است. اگرچه پیش از اعلام خبر مرگ ملا محمد عمر، دولت افغانستان و طالبان با حمایت پاکستان و برخی کشورهای منطقه مذاکرات صلح را آغاز کرده بودند اما به نظر می‌رسد با توجه به حوادث اخیر در افغانستان و افزایش تنش‌ها بین کابل و اسلام‌آباد و همچنین ایجاد چند‌دستگی بین گروه‌های طالبان، دور دوم این مذاکرات به‌زودی آغاز نخواهد شد. این همه در حالی است که محمد اشرف‌غنی، از زمان به‌قدرت‌رسیدن، تلاش کرد تا روابط کشورش با پاکستان را بهبود بخشد. این تلاش‌ها تا جایی پیش رفت که نهادهای امنیتی افغانستان و پاکستان با هم موافقت‌نامه امضا کردند، اما به نظر می‌رسد باوجود همه تلاش‌ها و نگاه مثبت ارگ افغانستان به نوع روابط با اسلام‌آباد، روابط دو کشور امروز به نقطه صفر بازگشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.