معماری در روزگار پساتوافق
سعید برآبادی: سؤالات زیادی در حوزه معماری وجود دارد که همچنان بیپاسخ است؛ شاید به این خاطر که معماری به عنوان هنری که باید به جامعه سرویس دهد و نیازهایش را پاسخگو باشد، در هر شرایطی بر وجهای خاص تأکید داشته یا وادار به تأکید شده است. از سوی دیگر، شکافی که همیشه میان جامعه سفارشدهنده و جامعه مصرفکننده معماری وجود داشته، معماران را بهعنوان خلاقان اصلی این میدان، بر سر دو راهی قرار داده است. از یک سو، معمار باید به این پرسش پاسخگو باشد که چطور میتواند از دل فعالیت روزانه خود، درآمدی همیشگی و پایدار داشته باشد و دل کارفرمای خود را قرص نگه دارد و از سوی دیگر باید مراقب باشد نزدیکی بیشازحدش به مطامع سفارشدهنده، او را به طراحی و ساخت بنایی غیرقابلاستفاده برای مصرفکنندگان بدل نکند. این موضوع امروز و دیروز معماران نیست؛ معماری حتی در آن روزگار که به شکل مذهبی موردتوجه قرار میگرفته و کارفرمایانی از جنس فرمانروایان داشته و چه در دورانی که محصول تصمیم توده مردم بوده، با این دوگانگی دستوپنجه نرم کرده است. به اعتقاد نگارنده این ستون، دوگانگی همیشگی معماران امروز در جامعه پساتوافق ایران،
محتاج صورتبندی تازهای است. رکود بازار مسکن که به تورم این بازار انجامیده از یکسو و خالیبودن بسیاری از واحدهای ساختهشده در پروژههای مسکونی از سوی دیگر، معماران را در برابر یک انتخاب مهم قرار داده است: «چگونه باید وارد این بازار شد و باقی ماند؟» این سؤال اگر قرار باشد از طریق طراحی و ساخت «تیپبندیهای رایج» به پاسخی برسد، جز افزودن بر همان رکود تورمی، نتیجه دیگری نخواهد داشت و اگر قرار باشد به وجه ژورنالی معماری که این روزها در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشود تکیه کند، جز تلنبارکردن خانههای بیخریدار، نفع دیگری ندارد. معماری امروز، معماری انگیزش است، معماری دلسپردن به سودهای اندک و ارائه بیشترین میزان خلاقیت حتی در طراحی واحدهای کوچک 50، 60 متری. معماری پساتوافق، معماری آرام و بیغرغر اضافی است تا هیجان بازار مسکن از معماران، پلی برای بهدستآوردن سودهای سرشار نسازد. اگر چه در این بازار، دوباره نماهای رومی و یونانی «بفروشتر» خواهند بود، اگرچه که باز آن دسته از معمارانِ پرزنتشده، عنان پروژههای بزرگ شهری را به دست خواهند گرفت اما جامعه گسترده و کلان معمارانی که نه تن به پرزنتکردن خود میدهند و
نه مدام میان ژورنالها در سیروسیاحتاند، وارد میدان میشوند تا معنای معماری را بیش از قبل به «راحتی»، «ارتباط»، «سرزندگی»، «محیط زیست» و... متصل کنند.
در چنین شرایطی، آن سؤال بالا کماکان وجود دارد، اما با این تفاوت که این بار پاسخی برگرفته از موقعیت برای خود پیدا کرده است؛ «آیا معماران قرار است تن به خواستههای کارفرما بدهند یا برای مصرفکننده دلسوزی کنند؟» و پاسخ را میشود به این صورت ارائه کرد: معماران نه در این اردوگاه و نه در آن جبهه نخواهند جنگید؛ آنها به دنبال یافتن سنگری از آنِ خود هستند؛ سنگری که نه نمرههای دانشگاهی و نه قراردادهای آنچنانی با شرکتهای واسطهگر، بلکه خلاقیت و میزان درکشان از معماری آن را شکل میدهد. معماری پساتوافق، معماری سربهزیری است که ادعای شکافتن فلک را ندارد بلکه میخواهد در بازاری که آبستن تحول و رشد اقتصادی است، برای مردم، مسکنی مطمئن، امن، زیبا، راحت و معمارانه بسازد، بدون اینکه رپرتاژهایش از طریق رسانهها به خورد جامعه تولیدکننده و مصرفکننده معماری برود.
سعید برآبادی: سؤالات زیادی در حوزه معماری وجود دارد که همچنان بیپاسخ است؛ شاید به این خاطر که معماری به عنوان هنری که باید به جامعه سرویس دهد و نیازهایش را پاسخگو باشد، در هر شرایطی بر وجهای خاص تأکید داشته یا وادار به تأکید شده است. از سوی دیگر، شکافی که همیشه میان جامعه سفارشدهنده و جامعه مصرفکننده معماری وجود داشته، معماران را بهعنوان خلاقان اصلی این میدان، بر سر دو راهی قرار داده است. از یک سو، معمار باید به این پرسش پاسخگو باشد که چطور میتواند از دل فعالیت روزانه خود، درآمدی همیشگی و پایدار داشته باشد و دل کارفرمای خود را قرص نگه دارد و از سوی دیگر باید مراقب باشد نزدیکی بیشازحدش به مطامع سفارشدهنده، او را به طراحی و ساخت بنایی غیرقابلاستفاده برای مصرفکنندگان بدل نکند. این موضوع امروز و دیروز معماران نیست؛ معماری حتی در آن روزگار که به شکل مذهبی موردتوجه قرار میگرفته و کارفرمایانی از جنس فرمانروایان داشته و چه در دورانی که محصول تصمیم توده مردم بوده، با این دوگانگی دستوپنجه نرم کرده است. به اعتقاد نگارنده این ستون، دوگانگی همیشگی معماران امروز در جامعه پساتوافق ایران،
محتاج صورتبندی تازهای است. رکود بازار مسکن که به تورم این بازار انجامیده از یکسو و خالیبودن بسیاری از واحدهای ساختهشده در پروژههای مسکونی از سوی دیگر، معماران را در برابر یک انتخاب مهم قرار داده است: «چگونه باید وارد این بازار شد و باقی ماند؟» این سؤال اگر قرار باشد از طریق طراحی و ساخت «تیپبندیهای رایج» به پاسخی برسد، جز افزودن بر همان رکود تورمی، نتیجه دیگری نخواهد داشت و اگر قرار باشد به وجه ژورنالی معماری که این روزها در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشود تکیه کند، جز تلنبارکردن خانههای بیخریدار، نفع دیگری ندارد. معماری امروز، معماری انگیزش است، معماری دلسپردن به سودهای اندک و ارائه بیشترین میزان خلاقیت حتی در طراحی واحدهای کوچک 50، 60 متری. معماری پساتوافق، معماری آرام و بیغرغر اضافی است تا هیجان بازار مسکن از معماران، پلی برای بهدستآوردن سودهای سرشار نسازد. اگر چه در این بازار، دوباره نماهای رومی و یونانی «بفروشتر» خواهند بود، اگرچه که باز آن دسته از معمارانِ پرزنتشده، عنان پروژههای بزرگ شهری را به دست خواهند گرفت اما جامعه گسترده و کلان معمارانی که نه تن به پرزنتکردن خود میدهند و
نه مدام میان ژورنالها در سیروسیاحتاند، وارد میدان میشوند تا معنای معماری را بیش از قبل به «راحتی»، «ارتباط»، «سرزندگی»، «محیط زیست» و... متصل کنند.
در چنین شرایطی، آن سؤال بالا کماکان وجود دارد، اما با این تفاوت که این بار پاسخی برگرفته از موقعیت برای خود پیدا کرده است؛ «آیا معماران قرار است تن به خواستههای کارفرما بدهند یا برای مصرفکننده دلسوزی کنند؟» و پاسخ را میشود به این صورت ارائه کرد: معماران نه در این اردوگاه و نه در آن جبهه نخواهند جنگید؛ آنها به دنبال یافتن سنگری از آنِ خود هستند؛ سنگری که نه نمرههای دانشگاهی و نه قراردادهای آنچنانی با شرکتهای واسطهگر، بلکه خلاقیت و میزان درکشان از معماری آن را شکل میدهد. معماری پساتوافق، معماری سربهزیری است که ادعای شکافتن فلک را ندارد بلکه میخواهد در بازاری که آبستن تحول و رشد اقتصادی است، برای مردم، مسکنی مطمئن، امن، زیبا، راحت و معمارانه بسازد، بدون اینکه رپرتاژهایش از طریق رسانهها به خورد جامعه تولیدکننده و مصرفکننده معماری برود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.