سیاستهای تبعیضآمیز بزرگترین تهدید برای امنیت انرژی
هدایت توکلی.پژوهشگر حوزه انرژی
مدتهای مدیدی است که امنیت انرژی، از دغدغههای کشورهای صنعتی بهشمار میرود. دو شوک نفتی در سالهای 1973 و 1980 که به افزایش قیمت حاملهای انرژی منجر شد، نکات بسیار مهمی را به کشورهای صنعتی آموخت که میتوان آنها را در دو سرفصل زیر خلاصه کرد:
1- نقش انرژی در روشهای تولید و بهرهگیری از تکنولوژیها
2- میزان وابستگی رشد و توسعه اقتصادی کشورهای صنعتی
با درنظرگرفتن این نکات، کشورهای صنعتی به اندیشیدن درباره امنیت انرژی و کاهش وابستگی به حاملهای انرژی و فرار از عدم تأمین انرژی که مانع رشد اقتصادی خواهد شد، ترغیب شدند.
در سال 1974 در پاریس سازمانی جهت کنترل امنیت عرضه انرژی و استراتژی واکنش اضطراری در مواقع بحرانی توسط کشورهای صنعتی در زمینه عرضه انرژی و اصولا برای مهار بحرانهایی مانند تحریم نفتی اعراب، ایجاد شد.
شاید اگر فرض کنیم تحریمهایی که برای ایران قرار داده شده نیز از طریق همین سازمان در جهت کنترل منابع انرژی ایران، پیگیری خواهد شد، واقعبینانه خواهد بود که قیمت فروش نفت و حتی سرمایهگذاریهایی در زمینه نفت نیز دیگر از عهده ایران خارج خواهد بود چراکه ما در مسیری قرار میگیریم که افراد دیگری برایمان تصمیم میگیرند چون حاشیه سود پایین، منجر به سرمایهگذاری کم در فعالیتهای پاییندستی، میاندستی و بالادستی توسط این کشورهای صنعتی میشود که نهایتا اثر منفی بر امنیت انرژی دارد. سیاستهای تبعیضآمیز کشورهای صنعتی مصرفکننده انرژی در مصرف انواع حاملهای انرژی از جمله زغالسنگ، نفت، گاز، انرژی هستهای و انرژیهای تجدیدپذیر را میتوان بزرگترین تهدید برای امنیت انرژی دانست که اثرات منفیای را در تصمیمگیری کشورهای دارنده ذخایر انرژی، در زمینه توسعه منابع انرژی میگذارد و میتواند در بلندمدت حاوی آثار منفی بر امنیت انرژی باشد. بهترین رفتار برای تأمین امنیت انرژی، تأمین پایدار و پیوسته انرژی، تنوعبخشی به سبد انرژی و سوخت مورد نیاز با توجه به کاهش وابستگی به نفت و پرداختن به مبحث انرژیهای نو و تجدیدپذیر است که از
منظر اقتصادی و کیفی، راهبردی جدید برای برقراری امنیت انرژی است.
بنابراین امنیت انرژی یک عامل مؤثر بر نحوه رفتار سیاسی، اقتصادی کشورها و سیاستهای امنیت بینالمللی است که برای این امر راهکارهایی مدنظر است:
1- حمایت از تولید ملی در زمینه انرژی پاک
2- افزایش ظرفیت انرژی تجدیدپذیر در کشور
3- بهکارگیری سناریوهای محتمل در برنامهریزی مبتنیبر حاملهای انرژی
درصورتیکه بتوان ظرفیت مصرفی انرژی تجدیدپذیر را با فرهنگسازی و آموزش همگانی به حدی رساند که درآمد حاصل از فروش نفت، به توسعه ملی انرژی تجدیدپذیر منتج شود، ایران در آیندهای نزدیک به کشوری قدرتمند در این زمینه تبدیل خواهد شد. با توجه به اینکه کشورهای صنعتی همگی به سمت انرژی تجدیدپذیر در حال حرکت هستند و ایران نیز به دلیل تحریمها، توانایی تولید خود را ازدسترفته میبیند بهتر است بهجای سرمایهگذاری بیشتر در صنعت نفت و توسعه آن برای مصارف داخلی، فقط به فکر فروش آن باشد و تمرکز خود را بر سرمایهگذاری در زمینه انرژی تجدیدپذیر با هدف تولید علم و تبدیلشدن به یکی از پیشگامان این عرصه بگذارد.
مدتهای مدیدی است که امنیت انرژی، از دغدغههای کشورهای صنعتی بهشمار میرود. دو شوک نفتی در سالهای 1973 و 1980 که به افزایش قیمت حاملهای انرژی منجر شد، نکات بسیار مهمی را به کشورهای صنعتی آموخت که میتوان آنها را در دو سرفصل زیر خلاصه کرد:
1- نقش انرژی در روشهای تولید و بهرهگیری از تکنولوژیها
2- میزان وابستگی رشد و توسعه اقتصادی کشورهای صنعتی
با درنظرگرفتن این نکات، کشورهای صنعتی به اندیشیدن درباره امنیت انرژی و کاهش وابستگی به حاملهای انرژی و فرار از عدم تأمین انرژی که مانع رشد اقتصادی خواهد شد، ترغیب شدند.
در سال 1974 در پاریس سازمانی جهت کنترل امنیت عرضه انرژی و استراتژی واکنش اضطراری در مواقع بحرانی توسط کشورهای صنعتی در زمینه عرضه انرژی و اصولا برای مهار بحرانهایی مانند تحریم نفتی اعراب، ایجاد شد.
شاید اگر فرض کنیم تحریمهایی که برای ایران قرار داده شده نیز از طریق همین سازمان در جهت کنترل منابع انرژی ایران، پیگیری خواهد شد، واقعبینانه خواهد بود که قیمت فروش نفت و حتی سرمایهگذاریهایی در زمینه نفت نیز دیگر از عهده ایران خارج خواهد بود چراکه ما در مسیری قرار میگیریم که افراد دیگری برایمان تصمیم میگیرند چون حاشیه سود پایین، منجر به سرمایهگذاری کم در فعالیتهای پاییندستی، میاندستی و بالادستی توسط این کشورهای صنعتی میشود که نهایتا اثر منفی بر امنیت انرژی دارد. سیاستهای تبعیضآمیز کشورهای صنعتی مصرفکننده انرژی در مصرف انواع حاملهای انرژی از جمله زغالسنگ، نفت، گاز، انرژی هستهای و انرژیهای تجدیدپذیر را میتوان بزرگترین تهدید برای امنیت انرژی دانست که اثرات منفیای را در تصمیمگیری کشورهای دارنده ذخایر انرژی، در زمینه توسعه منابع انرژی میگذارد و میتواند در بلندمدت حاوی آثار منفی بر امنیت انرژی باشد. بهترین رفتار برای تأمین امنیت انرژی، تأمین پایدار و پیوسته انرژی، تنوعبخشی به سبد انرژی و سوخت مورد نیاز با توجه به کاهش وابستگی به نفت و پرداختن به مبحث انرژیهای نو و تجدیدپذیر است که از
منظر اقتصادی و کیفی، راهبردی جدید برای برقراری امنیت انرژی است.
بنابراین امنیت انرژی یک عامل مؤثر بر نحوه رفتار سیاسی، اقتصادی کشورها و سیاستهای امنیت بینالمللی است که برای این امر راهکارهایی مدنظر است:
1- حمایت از تولید ملی در زمینه انرژی پاک
2- افزایش ظرفیت انرژی تجدیدپذیر در کشور
3- بهکارگیری سناریوهای محتمل در برنامهریزی مبتنیبر حاملهای انرژی
درصورتیکه بتوان ظرفیت مصرفی انرژی تجدیدپذیر را با فرهنگسازی و آموزش همگانی به حدی رساند که درآمد حاصل از فروش نفت، به توسعه ملی انرژی تجدیدپذیر منتج شود، ایران در آیندهای نزدیک به کشوری قدرتمند در این زمینه تبدیل خواهد شد. با توجه به اینکه کشورهای صنعتی همگی به سمت انرژی تجدیدپذیر در حال حرکت هستند و ایران نیز به دلیل تحریمها، توانایی تولید خود را ازدسترفته میبیند بهتر است بهجای سرمایهگذاری بیشتر در صنعت نفت و توسعه آن برای مصارف داخلی، فقط به فکر فروش آن باشد و تمرکز خود را بر سرمایهگذاری در زمینه انرژی تجدیدپذیر با هدف تولید علم و تبدیلشدن به یکی از پیشگامان این عرصه بگذارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.