|

شعرهایی که فرم را پس می‌زنند

نشر نگاه در سال‌های اخیر چند کتاب از یدالله رویایی را تجدید چاپ کرده است که مجموعه شعر «هفتاد سنگ قبر» یکی از آنهاست. حجم و فضا که نقطه آغاز شعر رویایی است، در این مجموعه شکل حجم و فضای مقبره و سنگ قبر را به خود گرفته است و رویایی در «هفتاد سنگ قبر»، سنگ قبر را به مثابه یک فرم به‌کار گرفته تا ایده‌های شعری‌اش را در آن بسط دهد و حاصل کار، سنگ‌قبرهایی است که در تلاقی با شعر از سنگ‌بودن خود بیرون می‌آیند و سیال می‌شوند و شعرها نیز حین ورود به ساحت سنگ، از قالب‌های آشنا و عادت‌شده آشنایی‌زدایی می‌کنند. رؤیایی در آغاز کتاب در متنی تحت عنوان «بیرون شعر» درباره فرم این شعرها و نسبت‌شان با سنگ قبر می‌نویسد: «در متن سنگ‌ها، عامل وحدت‌دهنده مفهومی به نام «مرگ» است؛ یعنی متن‌ها یک نخ هدایت‌کننده دارند که در تکوین‌شان سهمی دارد. اما در «خارج از متن»ها مفاهیمی آمده است که ربطی به مرگ ندارند. و سنگ قبر ترکیبی از این هر دو است: متن سنگ و سرلوحه‌ سنگ که متن نیست، ولی متن را با خود به گوشه می‌برد؛ یعنی متن و «خارج از متن» بهم ریخته‌اند و حضور درهمِ مفاهیم، شعر را بیرون شعر می‌برد و از بیرون شعر سهمی به شعر می‌رسد، می‌رساند.
خواننده مدام بین فضای داخل شعر و فضایی که در خارج شعر جاری است، آمدوشد دارد. خواندن شعر را در همین آمدوشد بین این دو فضا یاد می‌گیرد. یعنی فرم شعر قرائت تازه‌ای از شعر را به خواننده تحمیل می‌کند. این شعرها فرم‌هایی گرفته‌اند که هر فرمی را پس می‌زند.
امروز گاهی شعر، شکل شعر را آن‌قدر پس می‌زند که تأملات آدم مفهومی از امری نامفهوم می‌گیرند، یعنی شعر، تاملی از شکل شعر می‌شود. و این طرح تازه‌ نوشت (نوشتار) و توقع تازه‌نوشتن می‌شود. یعنی ما امروز با «سنگ قبرها»
به جایی می‌رسیم که دیگر شعر فرم شعر را نمی‌پذیرد و جلوتر از شکل خودش می‌رود. این، یک تربیت حجمی است. یعنی شعر را فرای شعربردن، بیرون شعر را، و شکل‌های بیرونی شعر را شناختن. نه فرم شعر، بلکه شعرِ فرم».
دیگر کتابی که نشر نگاه اخیرا از یدالله رویایی تجدید چاپ کرده، کتاب «من گذشته امضا» است. کتابی که چنانکه از عنوانش پیداست، در آن امضا موضوع تاملات شاعر است. در بخشی از این کتاب می‌خوانیم: «کمان کج، امضا. آنکه از خود می‌گذرد برای این است که به خود برسد. مثل تیری که از کمان می‌گذرد. ما تیروکمان باهمیم. یک با هم تیر و کمانیم. از خود که جدا می‌شویم به قصد رسیدن به هدفیم و هدف مائیم. برای وصل به خود، فاصله از خود می‌گیریم». نشر نگاه این کتاب رویایی را همراه با ترجمه فرانسه آن منتشر کرده است. در سال‌های اخیر آثار دیگری نیز از یدالله رویایی تجدید چاپ شده‌اند که کتاب‌های «در جست‌وجوی آن لغت تنها»، «از سکوی سرخ»، «هلاک عقل به وقت اندیشیدن»، «چهره پنهان حرف» و «لبریخته‌ها» از جمله این کتاب‌ها هستند که به‌جز «لبریخته‌ها» که از طرف نشر افراز تجدید چاپ شده باقی این کتاب‌ها را نشر نگاه منتشر کرده است.

نشر نگاه در سال‌های اخیر چند کتاب از یدالله رویایی را تجدید چاپ کرده است که مجموعه شعر «هفتاد سنگ قبر» یکی از آنهاست. حجم و فضا که نقطه آغاز شعر رویایی است، در این مجموعه شکل حجم و فضای مقبره و سنگ قبر را به خود گرفته است و رویایی در «هفتاد سنگ قبر»، سنگ قبر را به مثابه یک فرم به‌کار گرفته تا ایده‌های شعری‌اش را در آن بسط دهد و حاصل کار، سنگ‌قبرهایی است که در تلاقی با شعر از سنگ‌بودن خود بیرون می‌آیند و سیال می‌شوند و شعرها نیز حین ورود به ساحت سنگ، از قالب‌های آشنا و عادت‌شده آشنایی‌زدایی می‌کنند. رؤیایی در آغاز کتاب در متنی تحت عنوان «بیرون شعر» درباره فرم این شعرها و نسبت‌شان با سنگ قبر می‌نویسد: «در متن سنگ‌ها، عامل وحدت‌دهنده مفهومی به نام «مرگ» است؛ یعنی متن‌ها یک نخ هدایت‌کننده دارند که در تکوین‌شان سهمی دارد. اما در «خارج از متن»ها مفاهیمی آمده است که ربطی به مرگ ندارند. و سنگ قبر ترکیبی از این هر دو است: متن سنگ و سرلوحه‌ سنگ که متن نیست، ولی متن را با خود به گوشه می‌برد؛ یعنی متن و «خارج از متن» بهم ریخته‌اند و حضور درهمِ مفاهیم، شعر را بیرون شعر می‌برد و از بیرون شعر سهمی به شعر می‌رسد، می‌رساند.
خواننده مدام بین فضای داخل شعر و فضایی که در خارج شعر جاری است، آمدوشد دارد. خواندن شعر را در همین آمدوشد بین این دو فضا یاد می‌گیرد. یعنی فرم شعر قرائت تازه‌ای از شعر را به خواننده تحمیل می‌کند. این شعرها فرم‌هایی گرفته‌اند که هر فرمی را پس می‌زند.
امروز گاهی شعر، شکل شعر را آن‌قدر پس می‌زند که تأملات آدم مفهومی از امری نامفهوم می‌گیرند، یعنی شعر، تاملی از شکل شعر می‌شود. و این طرح تازه‌ نوشت (نوشتار) و توقع تازه‌نوشتن می‌شود. یعنی ما امروز با «سنگ قبرها»
به جایی می‌رسیم که دیگر شعر فرم شعر را نمی‌پذیرد و جلوتر از شکل خودش می‌رود. این، یک تربیت حجمی است. یعنی شعر را فرای شعربردن، بیرون شعر را، و شکل‌های بیرونی شعر را شناختن. نه فرم شعر، بلکه شعرِ فرم».
دیگر کتابی که نشر نگاه اخیرا از یدالله رویایی تجدید چاپ کرده، کتاب «من گذشته امضا» است. کتابی که چنانکه از عنوانش پیداست، در آن امضا موضوع تاملات شاعر است. در بخشی از این کتاب می‌خوانیم: «کمان کج، امضا. آنکه از خود می‌گذرد برای این است که به خود برسد. مثل تیری که از کمان می‌گذرد. ما تیروکمان باهمیم. یک با هم تیر و کمانیم. از خود که جدا می‌شویم به قصد رسیدن به هدفیم و هدف مائیم. برای وصل به خود، فاصله از خود می‌گیریم». نشر نگاه این کتاب رویایی را همراه با ترجمه فرانسه آن منتشر کرده است. در سال‌های اخیر آثار دیگری نیز از یدالله رویایی تجدید چاپ شده‌اند که کتاب‌های «در جست‌وجوی آن لغت تنها»، «از سکوی سرخ»، «هلاک عقل به وقت اندیشیدن»، «چهره پنهان حرف» و «لبریخته‌ها» از جمله این کتاب‌ها هستند که به‌جز «لبریخته‌ها» که از طرف نشر افراز تجدید چاپ شده باقی این کتاب‌ها را نشر نگاه منتشر کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.