چرا آنکارا به سمت واشنگتن متمایل شد؟
چه اتفاق جدیدی افتاده که آنکارا را تشویق به تحرک جدی و تازهای برای برطرفکردن اختلافاتش با دولت اوباما کرده است؟ ترکیه اکنون میگوید آماده همکاری نزدیک با واشنگتن برای مبارزه با «داعش» است. ترکیه برای چه پایگاه «اینجرلیک» را روی نیروهای خارجی باز و کنترل خود را بر مرزها و نیروهای داعش بیشتر کرد؟ ترکیه و آمریکا قصد دارند در سوریه چه طرحی را به اجرا بگذارند که لازمهاش این همکاری نزدیک باشد؟ در ماهها و سالهای گذشته، عمق ائتلاف استراتژیک بین واشنگتن و آنکارا و وابستگی این دو به پیمان ناتو و نیز توسعه روابط اقتصادی و سیاسیشان، موجب بروز اختلافات بهخصوص درباره وضعیت سوریه نشد. شروع این اختلافات از تصور ترکیه ناشی میشد که فکر میکرد میتواند نمونه لیبی را در سوریه نیز پیاده کند. اما این طرح با انکار آمریکا مواجه شد. باراک اوباما با سیاستهایش نمیخواست وضعیت منطقه خاورمیانه را بهگونهای آشفته کند که بر مسئله گفتوگوهای هستهای با ایران تأثیر منفی بگذارد. برای همین دست ترکیه را برای اجرای طرحهایش در سوریه بست. محتوای اصلی اختلاف ترکیه و آمریکا بر سر اصل تغییرات در سوریه بود. زیرا آنکارا میخواست بهطور
کلی دولت اسد برداشته شود اما واشنگتن بهدنبال ایجاد تلفیق بین برخی از عناصر نظام و مخالفان بود تا به این وسیله بتواند یکپارچگی کشور را حفظ کند.
داعش؛ اولویت واشنگتن
همچنین آمریکا و ترکیه بر سر داعش با هم اختلاف داشتند زیرا برخورد با این گروه اولویت نخست آمریکا بود؛ حال آنکه آنکارا به داعش بهعنوان ابزاری برای مهار دشمنان قدیمیاش یعنی کردها مینگریست. همین مسئله موجب شد ترکیه از پیوستن به ائتلاف ضدداعش پرهیز کند. اختلاف مهمتر دیگری که بین ترکیه و آمریکا بروز کرد، مسئله کردها بود. آمریکا علاقهمند به تسلیح کردها بوده و به آنها بهعنوان یک نیروی زمینی مورد اعتماد برای جنگ طولانیمدت خود با داعش مینگریست؛ حال آنکه ترکیه بهشدت با این راهحل مخالف بود و آن را فرصتی برای کردها بهمنظور تشکیل یک دولت مستقل در حاشیه مرزهای جنوبیاش تلقی میکرد. بهخصوص اینکه گفتوگوهای صلح با «عبدالله اوجالان»، رهبر حزب «کارگران کردستان» (پکک) نیز همچنان در جا میزد.
اما دلیل همکاری جدید بین ترکیه و آمریکا چیست؟
1- اگر کسی این اتفاق را به انفجاری که در منطقه «سوروچ» رخ داد نسبت دهد، اشتباه نکرده است. این انفجار که داعش مسئولیت آن را برعهده گرفت، دهها قربانی داشت و در واقع زنگ خطری برای دولت اردوغان بود. از منظر اردوغان کار داعش نهتنها جلوی توسعه کردها را نگرفته بلکه آن را توسعه داده و آنها توانستهاند پیروزیهای مهمی را در «تل ابیض» و «الحسکه» به دست آورند.
2- اگر این تحولات به نتایج انتخابات اخیر ترکیه نیز نسبت داده شود، بیراه نیست؛ زیرا نشان داد که حزب «عدالت و توسعه» ضعیف شده و در مقابل، کردها وزن مهمی در پارلمان آینده ترکیه پیدا کردهاند؛ مسئلهای که موجب نگرانی نخبگان ترکیه شد و چهبسا آنها قصد داشته باشند همه را علیه رشد فعالیتهای جداییطلبانه کردها بسیج کنند. این درحالی است که آمریکا از عملکرد کردها خرسند بوده و پیروزیهایشان بر داعش را ستایش میکرد.
3- اگر گفته شود موضع ترکیه با امضای توافقنامه هستهای ایران با کشورهای غربی نیز ارتباط دارد باز حرف بیراهی گفته نشده است؛زیرا نتایج این توافق موجب افزایش وزن تهران در حل مسائل منطقهای شد و چهبسا بر نفوذ این کشور در سوریه، عراق، لبنان و یمن در آینده بیفزاید؛ مسئلهای که بهطور طبیعی موجب کاهش نقش آنکارا خواهد شد. نکته جالب توجه اینکه ترکیه باوجود استقبالی که از این توافق کرد، نگران آن است که نزدیکی واشنگتن و تهران موجب تقسیم کار مشترک بین آن دو در آینده شود.
پاداش آمریکا
آمریکا در مقابل این تغییر موضع ترکیه تاکنون چه پاداشی به این کشور داده است؟ آیا میتواند چشمپوشی واشنگتن از تعبیرات ترکیه مبنیبر اینکه نیروهای کرد هم مانند داعش بوده و هردو از یک خمیرمایه هستند، باشد؟ یا سکوت واشنگتن در مقابل بازداشتهای گستردهای که در جریان آن صدها نفر از هواداران حزب کارگران کردستان تحت عنوان طرفداران داعش دستگیر شدند؟ یا دادن چراغ سبز به آنکارا برای شروع عملیات نظامی علیه نیروهای کرد در عراق و سوریه؟ یا چشمپوشی از تشکیل جزایر امن و موقت برای تشدید محاصره داعش و نیروهای کرد بهصورت همزمان و اینکه به هر صورت اجازه تأسیس یک دولت مستقل کردی داده نشود؟
در مجموع به نظر میرسد دولت اردوغان دریافته که ورق برگشته است و تقریبا همه به نقش پنهان این کشور در حمایت از نیروهای جهادی پی بردهاند. پس به نظر میرسد ترکیه با تغییر سیاست خود و پیوستن به ائتلاف ضدداعش قصد دارد، وجهه خود را ترمیم کند و درعینحال نگذارد کردها دایره نفوذشان را توسعه داده و ثبات این کشور را دچار تزلزل کنند. ترکیه میخواهد نفوذ منطقهای خود را داشته باشد؛ نفوذی که در پرتو ائتلافهای جدید رو به کاهش رفته بود. اردوغان همچنین میخواهد جلوی هرگونه برخورد احتمالی بین خود و نیروهای ارتش را بگیرد؛ زیرا در شرایط کنونی و با نزدیکشدن به یک انتخابات زودهنگام موجب کاهش بیشتر محبوبیتش خواهد شد.
چه اتفاق جدیدی افتاده که آنکارا را تشویق به تحرک جدی و تازهای برای برطرفکردن اختلافاتش با دولت اوباما کرده است؟ ترکیه اکنون میگوید آماده همکاری نزدیک با واشنگتن برای مبارزه با «داعش» است. ترکیه برای چه پایگاه «اینجرلیک» را روی نیروهای خارجی باز و کنترل خود را بر مرزها و نیروهای داعش بیشتر کرد؟ ترکیه و آمریکا قصد دارند در سوریه چه طرحی را به اجرا بگذارند که لازمهاش این همکاری نزدیک باشد؟ در ماهها و سالهای گذشته، عمق ائتلاف استراتژیک بین واشنگتن و آنکارا و وابستگی این دو به پیمان ناتو و نیز توسعه روابط اقتصادی و سیاسیشان، موجب بروز اختلافات بهخصوص درباره وضعیت سوریه نشد. شروع این اختلافات از تصور ترکیه ناشی میشد که فکر میکرد میتواند نمونه لیبی را در سوریه نیز پیاده کند. اما این طرح با انکار آمریکا مواجه شد. باراک اوباما با سیاستهایش نمیخواست وضعیت منطقه خاورمیانه را بهگونهای آشفته کند که بر مسئله گفتوگوهای هستهای با ایران تأثیر منفی بگذارد. برای همین دست ترکیه را برای اجرای طرحهایش در سوریه بست. محتوای اصلی اختلاف ترکیه و آمریکا بر سر اصل تغییرات در سوریه بود. زیرا آنکارا میخواست بهطور
کلی دولت اسد برداشته شود اما واشنگتن بهدنبال ایجاد تلفیق بین برخی از عناصر نظام و مخالفان بود تا به این وسیله بتواند یکپارچگی کشور را حفظ کند.
داعش؛ اولویت واشنگتن
همچنین آمریکا و ترکیه بر سر داعش با هم اختلاف داشتند زیرا برخورد با این گروه اولویت نخست آمریکا بود؛ حال آنکه آنکارا به داعش بهعنوان ابزاری برای مهار دشمنان قدیمیاش یعنی کردها مینگریست. همین مسئله موجب شد ترکیه از پیوستن به ائتلاف ضدداعش پرهیز کند. اختلاف مهمتر دیگری که بین ترکیه و آمریکا بروز کرد، مسئله کردها بود. آمریکا علاقهمند به تسلیح کردها بوده و به آنها بهعنوان یک نیروی زمینی مورد اعتماد برای جنگ طولانیمدت خود با داعش مینگریست؛ حال آنکه ترکیه بهشدت با این راهحل مخالف بود و آن را فرصتی برای کردها بهمنظور تشکیل یک دولت مستقل در حاشیه مرزهای جنوبیاش تلقی میکرد. بهخصوص اینکه گفتوگوهای صلح با «عبدالله اوجالان»، رهبر حزب «کارگران کردستان» (پکک) نیز همچنان در جا میزد.
اما دلیل همکاری جدید بین ترکیه و آمریکا چیست؟
1- اگر کسی این اتفاق را به انفجاری که در منطقه «سوروچ» رخ داد نسبت دهد، اشتباه نکرده است. این انفجار که داعش مسئولیت آن را برعهده گرفت، دهها قربانی داشت و در واقع زنگ خطری برای دولت اردوغان بود. از منظر اردوغان کار داعش نهتنها جلوی توسعه کردها را نگرفته بلکه آن را توسعه داده و آنها توانستهاند پیروزیهای مهمی را در «تل ابیض» و «الحسکه» به دست آورند.
2- اگر این تحولات به نتایج انتخابات اخیر ترکیه نیز نسبت داده شود، بیراه نیست؛ زیرا نشان داد که حزب «عدالت و توسعه» ضعیف شده و در مقابل، کردها وزن مهمی در پارلمان آینده ترکیه پیدا کردهاند؛ مسئلهای که موجب نگرانی نخبگان ترکیه شد و چهبسا آنها قصد داشته باشند همه را علیه رشد فعالیتهای جداییطلبانه کردها بسیج کنند. این درحالی است که آمریکا از عملکرد کردها خرسند بوده و پیروزیهایشان بر داعش را ستایش میکرد.
3- اگر گفته شود موضع ترکیه با امضای توافقنامه هستهای ایران با کشورهای غربی نیز ارتباط دارد باز حرف بیراهی گفته نشده است؛زیرا نتایج این توافق موجب افزایش وزن تهران در حل مسائل منطقهای شد و چهبسا بر نفوذ این کشور در سوریه، عراق، لبنان و یمن در آینده بیفزاید؛ مسئلهای که بهطور طبیعی موجب کاهش نقش آنکارا خواهد شد. نکته جالب توجه اینکه ترکیه باوجود استقبالی که از این توافق کرد، نگران آن است که نزدیکی واشنگتن و تهران موجب تقسیم کار مشترک بین آن دو در آینده شود.
پاداش آمریکا
آمریکا در مقابل این تغییر موضع ترکیه تاکنون چه پاداشی به این کشور داده است؟ آیا میتواند چشمپوشی واشنگتن از تعبیرات ترکیه مبنیبر اینکه نیروهای کرد هم مانند داعش بوده و هردو از یک خمیرمایه هستند، باشد؟ یا سکوت واشنگتن در مقابل بازداشتهای گستردهای که در جریان آن صدها نفر از هواداران حزب کارگران کردستان تحت عنوان طرفداران داعش دستگیر شدند؟ یا دادن چراغ سبز به آنکارا برای شروع عملیات نظامی علیه نیروهای کرد در عراق و سوریه؟ یا چشمپوشی از تشکیل جزایر امن و موقت برای تشدید محاصره داعش و نیروهای کرد بهصورت همزمان و اینکه به هر صورت اجازه تأسیس یک دولت مستقل کردی داده نشود؟
در مجموع به نظر میرسد دولت اردوغان دریافته که ورق برگشته است و تقریبا همه به نقش پنهان این کشور در حمایت از نیروهای جهادی پی بردهاند. پس به نظر میرسد ترکیه با تغییر سیاست خود و پیوستن به ائتلاف ضدداعش قصد دارد، وجهه خود را ترمیم کند و درعینحال نگذارد کردها دایره نفوذشان را توسعه داده و ثبات این کشور را دچار تزلزل کنند. ترکیه میخواهد نفوذ منطقهای خود را داشته باشد؛ نفوذی که در پرتو ائتلافهای جدید رو به کاهش رفته بود. اردوغان همچنین میخواهد جلوی هرگونه برخورد احتمالی بین خود و نیروهای ارتش را بگیرد؛ زیرا در شرایط کنونی و با نزدیکشدن به یک انتخابات زودهنگام موجب کاهش بیشتر محبوبیتش خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.