نوستالژی مجروح
احمد غلامی . سردبیر
حیات سیاسی تندروهای ایران را میشود وابسته به مفهومی به نام «نوستالژی مجروح» دانست که آنها را در روح تاریخ زنده نگاه میدارد. آنها بیش از هر طیف سیاسی دروننظام و حتی نهاد روحانیت از این مفهوم که همان تاریخ زخمی سنت است سود بردهاند، و گاه آگاهانه و گاه غریزی این تاریخ را غیرتحلیلی و احساسی کردهاند، تا از اتوریته مظلومیت نهفته در این مفهوم، طیفهای سیاسی دیگر را مطیع و مرعوب کنند. در طول چند دهه تاریخ انقلاب این رویکرد بهترین دستاوردها را برای آنها به ارمغان آورده است. بیدلیل نیست که مداحان، بیشترین تاثیرشان در سیاست به دوره هشتساله احمدینژاد بازمیگردد. زیرا دولت رویکارآمده از درون همین فرهنگ برآمده بود. در هیچ دورهای از تاریخ انقلاب، مداحی اینگونه شکوفا و اثرگذار نشده بود و با اینکه مداحانِ نامی، پستهای سیاسی و اقتصادی قابل رؤیتی نداشتند، اما از اقتدار لازم برای کارها برخوردار بودند. پیوند دولت و مداحان در این دوران رویکرد تازهای به شکل سیاسی ایران داد که قابل تأمل و تحلیل است. این تفکر (مداحی) با رویکرد نوستالژیک به سنتِ زخمی از بیعدالتیها، مروج غم غربتی عمیق ناشی از مظلومیت است. حضور
مداحان بهعنوان حامیان دولت، معنای مدرن دولت را با تضاد اساسی روبهرو کرد. از این روست که آوای حزین مداحان با آنکه در جغرافیای سیاسی ایران طنینانداز است، اما احساسی را دامن میزند که فراتر از مرزها و فراتر از هر جغرافیای دیگر است.
آنها بیشتر اتوپیایی در درون تاریخ را بشارت میدهند. چنین اتوپیایی بیش از آنکه رسیدن یا وعده رسیدن را مطرح کند، در صدد مستحیل یا فناشدن در این اتوپیا است. رویکردی که ناخودآگاه آنها را از هر ناسیونالیسمی و از هر وطنی جدا میکند و به جایی از تاریخ منتقل میکند که زمینی نیست و بیشتر شعر است و شور. اما برای آنها دستاوردهای زمینی دارد و حفظ این دستاورد در گرو هرچه بیشتر محزون جلوهدادن این تاریخ است. آنها از همین موضع، شکاف سیاسی عمیقی در دولت ایجاد میکنند. یا «در» دولتاند و «با» دولت نیستند یا «با» دولتاند و «در» دولت نیستند. در عین حال که به دولت اقتدار میدهند از دولت اقتدار نیز میگیرند. ازاین رو به حق گاه در برابر دولت تمکین نمیکنند. شاید احمدینژاد نمیدانست که مداحان در نقش پوزیسیون، آن کارایی لازم را ندارند و بیشتر شریک هستند تا حامی. حتی در موقع لزوم حمایتشان در نقش پوزیسیون، جلایی که ندارد هیچ، گاه مزاحم دولت هم خواهند شد. حمله به مشایی نمونه بارز این اتفاق است. مداحان تا قبل از دولت احمدینژاد همواره نقش اپوزیسیون را داشتند و اهرم فشاری بودند در برابر دولت اصلاحطلبان. پوزیسیونساختن آنها در دل
دولت نهتنها موردی نداشت، بلکه موجب شکاف عمیقتری شد. شکاف بین دولت و ملت. ملت تنوعی از همه آدمهاست. آدمهایی از هر طبقه، سیاه و سفید و خاکستری. احمدینژاد چون جایگزینی برای ملت میخواست تلاش کرد از طریق مداحان مردمسازی کند. تودههای هوادار و شیفته مداحان را جایگزین مردمی کرد که وجود نداشتند. غافل از اینکه با اینها میشود ملت ساخت، اما نه ملتی در برابر ملتی دیگر. ازهمینرو او با ایجاد این رویکرد دو شکاف عمیق در مفهوم سیاسی دولت و ملت به وجود آورد و باعث شد دولتش کوچک و کوچکتر و محدود به «اقلیتی» شود. با این استدلال میتوان به بیاعتمادی احمدینژاد به وزرایش پی برد.
میتوان نگرانی او را از آینده کاملا درک کرد و علاقه افراطیاش به مشایی را. چون غیر از او کس دیگری در کنارش نخواهد ماند. حالا میشود حدس زد چرا او از نزدیکانش که انتظار دفاع از آنها میرفت دفاع نکرد. آخر آنها نه به معنای دولت کنار یکدیگر جمع شده بودند نه به معنای رفیق. احمدینژاد با تغییر مفاهیم دولت و ملت، هم خودش را تنها کرد و هم اطرافیانش را. و چون ایده و مفهومی در دولتش مستقر نبود، جنگی به راه افتاد که تلفاتش بسیار بود. اما بازماندگان این میدان تندروهای مستقل از دولتاند که حیات سیاسی آنها از نوستالژی مجروح سیراب میشود. شاید آنها بیش از هرکسی از احمدینژاد و دولتش انتقاد داشته باشند اما چون دوست دشمن است، شکایت به که برند.
حیات سیاسی تندروهای ایران را میشود وابسته به مفهومی به نام «نوستالژی مجروح» دانست که آنها را در روح تاریخ زنده نگاه میدارد. آنها بیش از هر طیف سیاسی دروننظام و حتی نهاد روحانیت از این مفهوم که همان تاریخ زخمی سنت است سود بردهاند، و گاه آگاهانه و گاه غریزی این تاریخ را غیرتحلیلی و احساسی کردهاند، تا از اتوریته مظلومیت نهفته در این مفهوم، طیفهای سیاسی دیگر را مطیع و مرعوب کنند. در طول چند دهه تاریخ انقلاب این رویکرد بهترین دستاوردها را برای آنها به ارمغان آورده است. بیدلیل نیست که مداحان، بیشترین تاثیرشان در سیاست به دوره هشتساله احمدینژاد بازمیگردد. زیرا دولت رویکارآمده از درون همین فرهنگ برآمده بود. در هیچ دورهای از تاریخ انقلاب، مداحی اینگونه شکوفا و اثرگذار نشده بود و با اینکه مداحانِ نامی، پستهای سیاسی و اقتصادی قابل رؤیتی نداشتند، اما از اقتدار لازم برای کارها برخوردار بودند. پیوند دولت و مداحان در این دوران رویکرد تازهای به شکل سیاسی ایران داد که قابل تأمل و تحلیل است. این تفکر (مداحی) با رویکرد نوستالژیک به سنتِ زخمی از بیعدالتیها، مروج غم غربتی عمیق ناشی از مظلومیت است. حضور
مداحان بهعنوان حامیان دولت، معنای مدرن دولت را با تضاد اساسی روبهرو کرد. از این روست که آوای حزین مداحان با آنکه در جغرافیای سیاسی ایران طنینانداز است، اما احساسی را دامن میزند که فراتر از مرزها و فراتر از هر جغرافیای دیگر است.
آنها بیشتر اتوپیایی در درون تاریخ را بشارت میدهند. چنین اتوپیایی بیش از آنکه رسیدن یا وعده رسیدن را مطرح کند، در صدد مستحیل یا فناشدن در این اتوپیا است. رویکردی که ناخودآگاه آنها را از هر ناسیونالیسمی و از هر وطنی جدا میکند و به جایی از تاریخ منتقل میکند که زمینی نیست و بیشتر شعر است و شور. اما برای آنها دستاوردهای زمینی دارد و حفظ این دستاورد در گرو هرچه بیشتر محزون جلوهدادن این تاریخ است. آنها از همین موضع، شکاف سیاسی عمیقی در دولت ایجاد میکنند. یا «در» دولتاند و «با» دولت نیستند یا «با» دولتاند و «در» دولت نیستند. در عین حال که به دولت اقتدار میدهند از دولت اقتدار نیز میگیرند. ازاین رو به حق گاه در برابر دولت تمکین نمیکنند. شاید احمدینژاد نمیدانست که مداحان در نقش پوزیسیون، آن کارایی لازم را ندارند و بیشتر شریک هستند تا حامی. حتی در موقع لزوم حمایتشان در نقش پوزیسیون، جلایی که ندارد هیچ، گاه مزاحم دولت هم خواهند شد. حمله به مشایی نمونه بارز این اتفاق است. مداحان تا قبل از دولت احمدینژاد همواره نقش اپوزیسیون را داشتند و اهرم فشاری بودند در برابر دولت اصلاحطلبان. پوزیسیونساختن آنها در دل
دولت نهتنها موردی نداشت، بلکه موجب شکاف عمیقتری شد. شکاف بین دولت و ملت. ملت تنوعی از همه آدمهاست. آدمهایی از هر طبقه، سیاه و سفید و خاکستری. احمدینژاد چون جایگزینی برای ملت میخواست تلاش کرد از طریق مداحان مردمسازی کند. تودههای هوادار و شیفته مداحان را جایگزین مردمی کرد که وجود نداشتند. غافل از اینکه با اینها میشود ملت ساخت، اما نه ملتی در برابر ملتی دیگر. ازهمینرو او با ایجاد این رویکرد دو شکاف عمیق در مفهوم سیاسی دولت و ملت به وجود آورد و باعث شد دولتش کوچک و کوچکتر و محدود به «اقلیتی» شود. با این استدلال میتوان به بیاعتمادی احمدینژاد به وزرایش پی برد.
میتوان نگرانی او را از آینده کاملا درک کرد و علاقه افراطیاش به مشایی را. چون غیر از او کس دیگری در کنارش نخواهد ماند. حالا میشود حدس زد چرا او از نزدیکانش که انتظار دفاع از آنها میرفت دفاع نکرد. آخر آنها نه به معنای دولت کنار یکدیگر جمع شده بودند نه به معنای رفیق. احمدینژاد با تغییر مفاهیم دولت و ملت، هم خودش را تنها کرد و هم اطرافیانش را. و چون ایده و مفهومی در دولتش مستقر نبود، جنگی به راه افتاد که تلفاتش بسیار بود. اما بازماندگان این میدان تندروهای مستقل از دولتاند که حیات سیاسی آنها از نوستالژی مجروح سیراب میشود. شاید آنها بیش از هرکسی از احمدینژاد و دولتش انتقاد داشته باشند اما چون دوست دشمن است، شکایت به که برند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.