|

ضرورت نقد معماری در حوزه عمومی

علی اعطا

در دهه اخیر، مقوله معماری به‌صورت خاص مورد توجه رسانه‌های عمومی قرار گرفته است. امروزه شاهد هستیم حجم تولید محتوای معماری در رسانه‌های عمومی، اعم از روزنامه‌ها، سایت‌های خبری، رادیو و تلویزیون و نظایر آنها، افزایش یافته است. این افزایش، نشانگر آن است که از یک‌سو، در جامعه غیرتخصصی، مقوله معماری به‌عنوان یک مسئله درخور توجه مطرح شده است و از سوی دیگر، به همان نسبت، دست‌اندرکاران رسانه‌های عمومی، همان‌گونه که به مسائلی مانند اقتصاد، سیاست، هنر و ادبیات و دیگر حوزه‌ها توجه نشان می‌دهند، مقوله معماری را به‌عنوان یک حوزه قابل توجه رسانه‌ای پذیرفته‌اند. با وجود این تحول که در 10، 12سال اخیر در حوزه رسانه به‌وقوع پیوسته، طبیعی است کارکرد اصلی رسانه‌ها، یعنی انعکاس رویدادها، اطلاع‌رسانی و نظارت بر فعالیت‌های جاری، در حوزه معماری نیز مصداق یابد.
در این میان، با وجود افزایش تولید محتوای معماری در رسانه‌های عمومی، همچنان «نقد معماری» نتوانسته جایگاه شایسته خود را پیدا کند. گفته می‌شود ما سابقه قابل‌توجهی در امر «نقد» نداریم. این حرف درست است. همچنین گفته می‌شود نقد‌پذیری، در فرهنگ ما آن‌گونه که باید، جایگاهی ندارد. این حرف را هم می‌توان پذیرفت. اما باید توجه کرد در میان حوزه‌های مختلفی که مورد توجه رسانه‌هاست، نقد معماری یکی از ضعیف‌ترین جایگاه‌ها را به خود اختصاص می‌دهد.
کارکرد نقد معماری در عرصه عمومی
جان‌گرفتن نقد در عرصه رسانه‌های عمومی و به تعبیری حضور نقد معماری در حوزه عمومی، فی‌نفسه آگاهی‌بخش است. نوع آگاهی‌ای که از طریق نقد، تجزیه و تحلیل یک موضوع در بسترهای واقعی آن انجام می‌گیرد، با اطلاع‌رسانی‌های صرف که در برخی از رسانه‌ها جریان دارد، متفاوت است. در حوزه عمومی، ارتقای سطح بینش و دانش افراد -و درنتیجه ارتقای سطح مطالبات آنان- به‌طور اخص از طریق مباحثاتی می‌تواند صورت گیرد که ظرف آن، نقد عالمانه مسائل است. امروزه بخش قابل‌توجهی از مشکلات ما در حوزه معماری، حجم ارائه اطلاعات از رسانه‌های مختلف و به‌ویژه رسانه‌های نوین، بدون نقد و بررسی و تجزیه و تحلیل عالمانه آن است. حجم عمده‌ای از اطلاعات، تصاویر و روایت‌ها از طریق رسانه‌ها منتقل می‌شود و جامعه غیرتخصصی - و حتی در مواردی جامعه تخصصی - نمی‌تواند به‌درستی مسائل را در بستر فرهنگی- اجتماعی خاص ایران، مورد تجزیه و تحلیل و بازخوانی قرار دهد.
معماری امروز ما، به‌طور عمومی، سال‌هاست نسبت به مقوله معماری واکنش‌هایی نشان می‌دهد که گاه محصول انفعال، گاه محصول هیجان و گاه محصول عدم تشخیص صورت‌مسئله است. گمان می‌کنم دست‌اندرکاران فعالیت‌های رسانه‌ای در حوزه معماری، لازم است ضمن فعالیت‌های ناظر به تولید محتوای تخصصی معماری، تلاش کنند تجزیه و تحلیل، بررسی‌های عالمانه و در یک کلام عمل نقد معماری را به‌عنوان یک امر ضروری مورد توجه قرار دهند و نسبت به رویدادهای جاری معماری در عرصه شهرها نگاه تیزبین‌تری داشته باشند. کارکرد اصلی نقد معماری در رسانه‌های عمومی، در معرض دید جامعه غیرمتخصص‌گذاردن تجزیه و تحلیل‌های عالمانه به‌منظور ارتقای سطح درک و فهم عموم نسبت به معماری است. فقط در این صورت است که می‌توان توقع داشت سطح مطالبات عموم از معماری، با ارتقای کیفیت معماری گره بخورد.

در دهه اخیر، مقوله معماری به‌صورت خاص مورد توجه رسانه‌های عمومی قرار گرفته است. امروزه شاهد هستیم حجم تولید محتوای معماری در رسانه‌های عمومی، اعم از روزنامه‌ها، سایت‌های خبری، رادیو و تلویزیون و نظایر آنها، افزایش یافته است. این افزایش، نشانگر آن است که از یک‌سو، در جامعه غیرتخصصی، مقوله معماری به‌عنوان یک مسئله درخور توجه مطرح شده است و از سوی دیگر، به همان نسبت، دست‌اندرکاران رسانه‌های عمومی، همان‌گونه که به مسائلی مانند اقتصاد، سیاست، هنر و ادبیات و دیگر حوزه‌ها توجه نشان می‌دهند، مقوله معماری را به‌عنوان یک حوزه قابل توجه رسانه‌ای پذیرفته‌اند. با وجود این تحول که در 10، 12سال اخیر در حوزه رسانه به‌وقوع پیوسته، طبیعی است کارکرد اصلی رسانه‌ها، یعنی انعکاس رویدادها، اطلاع‌رسانی و نظارت بر فعالیت‌های جاری، در حوزه معماری نیز مصداق یابد.
در این میان، با وجود افزایش تولید محتوای معماری در رسانه‌های عمومی، همچنان «نقد معماری» نتوانسته جایگاه شایسته خود را پیدا کند. گفته می‌شود ما سابقه قابل‌توجهی در امر «نقد» نداریم. این حرف درست است. همچنین گفته می‌شود نقد‌پذیری، در فرهنگ ما آن‌گونه که باید، جایگاهی ندارد. این حرف را هم می‌توان پذیرفت. اما باید توجه کرد در میان حوزه‌های مختلفی که مورد توجه رسانه‌هاست، نقد معماری یکی از ضعیف‌ترین جایگاه‌ها را به خود اختصاص می‌دهد.
کارکرد نقد معماری در عرصه عمومی
جان‌گرفتن نقد در عرصه رسانه‌های عمومی و به تعبیری حضور نقد معماری در حوزه عمومی، فی‌نفسه آگاهی‌بخش است. نوع آگاهی‌ای که از طریق نقد، تجزیه و تحلیل یک موضوع در بسترهای واقعی آن انجام می‌گیرد، با اطلاع‌رسانی‌های صرف که در برخی از رسانه‌ها جریان دارد، متفاوت است. در حوزه عمومی، ارتقای سطح بینش و دانش افراد -و درنتیجه ارتقای سطح مطالبات آنان- به‌طور اخص از طریق مباحثاتی می‌تواند صورت گیرد که ظرف آن، نقد عالمانه مسائل است. امروزه بخش قابل‌توجهی از مشکلات ما در حوزه معماری، حجم ارائه اطلاعات از رسانه‌های مختلف و به‌ویژه رسانه‌های نوین، بدون نقد و بررسی و تجزیه و تحلیل عالمانه آن است. حجم عمده‌ای از اطلاعات، تصاویر و روایت‌ها از طریق رسانه‌ها منتقل می‌شود و جامعه غیرتخصصی - و حتی در مواردی جامعه تخصصی - نمی‌تواند به‌درستی مسائل را در بستر فرهنگی- اجتماعی خاص ایران، مورد تجزیه و تحلیل و بازخوانی قرار دهد.
معماری امروز ما، به‌طور عمومی، سال‌هاست نسبت به مقوله معماری واکنش‌هایی نشان می‌دهد که گاه محصول انفعال، گاه محصول هیجان و گاه محصول عدم تشخیص صورت‌مسئله است. گمان می‌کنم دست‌اندرکاران فعالیت‌های رسانه‌ای در حوزه معماری، لازم است ضمن فعالیت‌های ناظر به تولید محتوای تخصصی معماری، تلاش کنند تجزیه و تحلیل، بررسی‌های عالمانه و در یک کلام عمل نقد معماری را به‌عنوان یک امر ضروری مورد توجه قرار دهند و نسبت به رویدادهای جاری معماری در عرصه شهرها نگاه تیزبین‌تری داشته باشند. کارکرد اصلی نقد معماری در رسانه‌های عمومی، در معرض دید جامعه غیرمتخصص‌گذاردن تجزیه و تحلیل‌های عالمانه به‌منظور ارتقای سطح درک و فهم عموم نسبت به معماری است. فقط در این صورت است که می‌توان توقع داشت سطح مطالبات عموم از معماری، با ارتقای کیفیت معماری گره بخورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.