گفتوگو با دیوید کراننبرگ
اشباح شبیه به خاطره هستند
دیوید کراننبرگ، کارگردان کانادایی فیلمهایی مثل «مگس»، «دو نیمه سیب»، «سابقه خشونت» و «یک روش خطرناک» در «نقشه ستارگان» به هالیوود رفته و آشفتگیهای زندگی چند بازیگر و اطرافیان آنها را بررسی کرده است؛ فیلمی که در جشنواره فیلم کن نمایش داشت و تا حدودی در مضمون خود جسورانه است و هرچند در انتها آنطور که باید تأثیرگذار نیست، اما بهانه خوبی بوده برای گراهام فولر (منتقد) که پای حرفهای کراننبرگ درباره این فیلم و ساختهشدنش بنشیند. آنچه در ادامه میخوانید بخشی از این مصاحبه است که در نشریه فیلمکامنت منتشر شده است.
در «نقشه ستارگان» یک خواهر و برادر داریم که از همان ابتدا محکوم به نابودی هستند. انگار ربطی بین این دو و برادران دوقلوی «دو نیمه سیب» (1988) وجود دارد.
دو آدمی که در انتها دست به خودکشی آرام میزنند. بله، حتما ارتباطی وجود دارد.
شما از این رابطه مطلع بودید؟
نه. بروس واگنر این فیلمنامه را حدود 20 سال پیش نوشته. رابطه میان اعضای یک خانواده اغلب نقش مهمی در فیلمنامههای او و نه رمانی که نوشته، بازی میکند و برای همین این شباهت به نظرم تا حد زیادی اتفاقی بوده. اما شاید یکی از دلایلی که باعث شد من به فیلمنامه «نقشه ستارگان» علاقه پیدا کنم همین شباهت و رابطه بوده است. امکانش زیاد است.
اولینبار کی فیلمنامه را خواندید؟ آیا فیلمنامه در طول این سالها خیلی تغییر کرده است؟
اولینبار حدود 10 سال پیش آن را خواندم و همان موقع سعی کردم با تهیهکننده کانادایی بهطور مشترک آنرا بسازم یا حتی با تهیهکننده آمریکایی. از همان اول معلوم بود که یک فیلم مستقل میشود و هرگز فیلمی استودیویی نخواهد بود. فیلمنامه خیلی تغییر نکرد و من فقط آن را کوتاه کردم و این کاری است که بهعنوان کارگردان اغلب انجام میدهم. بروس میتواند هزاران صفحه بنویسد. من حس میکردم که از جایی به بعد تکراری میشود و برای همین برخی شخصیتها را حذف کردم و صحنههایی را هم کوتاه کردم. بعد دیگر سروشکل فیلمنامه عوض نشد و ما فقط در آن دست میبردیم؛ مثلا گوشیهای همراه هوشمند را وارد فیلمنامه کردیم چون موقعی که اولین نسخه فیلمنامه نوشته شده بود گوشی هوشمند وجود نداشت. از طرفی مسئله ارجاع به فرهنگ عامه هم بود. واگنر اصلا دوست ندارد در کارهایش به آخرین اتفاقات دنیا، کلیپ معروفی در یوتیوب یا سریالی مطرح اشاره کند. این چیزها عمر کوتاهی دارند و زود هم فراموش میشوند و برای همین بخشی از فیلمنامه را که درباره یک بازیکن فوتبال بود، حذف کردیم. درواقع ما تغییراتی در فیلمنامه اعمال کردیم اما رابطه خانوادگی و دیالوگها در این 10
سال یا حتی 20 سال عوض نشدند.
فیلمهای شما درباره فساد و سقوط اخلاق هستند و در این سالها این موضوع را در جاهای مختلفی دنبال کردید و برای همین به نظرم شما نفرت مشخصی به هالیوود ندارید.
ندارم. وقتی فیلم در کن نمایش داده شد، لوموند تیتر زد: «من از هالیوود متنفر نیستم». دلیلش این بود که فرانسویها فکر میکردند من سالها نفرت از هالیوود را در خودم جمع کردهام و با این فیلم آن را بیرون ریختم، اما من گفتم اصلا اینطور نیست. اشاره به هالیوود در این فیلم فکر بروس بوده. همانطور که شما گفتید، میشود حرص، دورویی و قدرتطلبی را که در «نقشه ستارگان» وجود دارد، در شکلهای مختلف و در سراسر دنیا دید. هالیوود یک مثال بسیار مناسب است چون خیلی خوب در دیدرس است؛ برای اینکه اشتیاق یک بازیگر برای دیدهشدن در فیلمی یا حضور روی فرش قرمز را میشود دید. همین میل و اشتیاق را میشود در والاستریت یا دنیای فناوری یا حتی در صنعت ماشینسازی دیترویت هم دید، اما خب آن فضاها خیلی در دیدرس نیستند.
برای این فیلم یک هفته در لسآنجلس فیلمبرداری کردید. موقع فیلمبرداری زیر نشان هالیوود، احساس نکردید ارواحی از گذشته شما را زیر نظر دارند؟
فقط پنج روز آنجا بودم. بله، احساس اینکه دارم در دل تاریکی فیلمبرداری میکنم، خیلی برایم سنگین بود. فیلمبرداری در آنجا بهشدت رضایتبخش و مثمرثمر بود چون من تا آنموقع در آمریکا فیلمبرداری نکرده بودم، نه در آنجا و نه در نیویورک و نه در هیچ شهر دیگری و این در حالی است که داستان چند تا از فیلمهای من در آمریکا میگذرد. همیشه هم بهدلیل بحث مالی بود. دلار کانادا همیشه خیلی ارزانتر بوده و آمریکاییهایی که گاهی در فیلمهایم باهاشان سروکار داشتم مثل کمپانی «نیو لاین» موقع ساخت «سابقه خشونت» (2005) ترجیح میدادند فیلمبرداری در کانادا انجام شود؛ یعنی موضوع این نبود که من نخواهم در آمریکا فیلم بسازم، موضوع این بود که ساخت فیلم در کانادا همیشه ارزانتر بوده. «نقشه ستارگان» یک محصول مشترک کانادایی-آلمانی است و عواملش آمریکایی و کانادایی هستند و خیلی هم با هم خوب راه آمدند. خیلی برایشان جالب بود که دارند در لسآنجلس فیلم میگیرند، چون حالا فیلمهای کمتری آنجا ساخته میشود و همهاش شده سریالهای تلویزیونی. عجیب است اما واقعیت دارد.
نظر خودتان درباره اشباحی که شخصیتهای هاوانا و بنجی در فیلم میبینند، چیست؟
خب، یکی از صحنههایی که من از فیلم حذف کردم، جایی بود که آگاتا سوار ماشین داشت رانندگی میکرد و وقتی بیرون را نگاه میکرد چندین و چند بچه مرده میدید! به بروس گفتم که به شبح و اینطور چیزها باور ندارم و گفتم میفهمم یعنی چه که آدم در زندگیاش تحتتأثیر مردگان قرار بگیرد اما اینکه آنها را به شکلی فیزیکی ببیند معنایی ندارد. آن صحنه را حذف کردم؛ چون آگاتا آن بچهها را نمیشناخت و همین حالت واقعی فیلم را بهم میزد. بروس هم پذیرفت. رویکرد من به اشباح اینطور بود که اشباح شبیه خاطره هستند، ممکن است شما نتوانید خاطره والدین مردهتان را فراموش کنید و صدایشان در گوش شما باشد و این حضوری فیزیکی است. من هم چنین چیزی را قبول دارم اما اصلا اشباح را قبول ندارم.
دیوید کراننبرگ، کارگردان کانادایی فیلمهایی مثل «مگس»، «دو نیمه سیب»، «سابقه خشونت» و «یک روش خطرناک» در «نقشه ستارگان» به هالیوود رفته و آشفتگیهای زندگی چند بازیگر و اطرافیان آنها را بررسی کرده است؛ فیلمی که در جشنواره فیلم کن نمایش داشت و تا حدودی در مضمون خود جسورانه است و هرچند در انتها آنطور که باید تأثیرگذار نیست، اما بهانه خوبی بوده برای گراهام فولر (منتقد) که پای حرفهای کراننبرگ درباره این فیلم و ساختهشدنش بنشیند. آنچه در ادامه میخوانید بخشی از این مصاحبه است که در نشریه فیلمکامنت منتشر شده است.
در «نقشه ستارگان» یک خواهر و برادر داریم که از همان ابتدا محکوم به نابودی هستند. انگار ربطی بین این دو و برادران دوقلوی «دو نیمه سیب» (1988) وجود دارد.
دو آدمی که در انتها دست به خودکشی آرام میزنند. بله، حتما ارتباطی وجود دارد.
شما از این رابطه مطلع بودید؟
نه. بروس واگنر این فیلمنامه را حدود 20 سال پیش نوشته. رابطه میان اعضای یک خانواده اغلب نقش مهمی در فیلمنامههای او و نه رمانی که نوشته، بازی میکند و برای همین این شباهت به نظرم تا حد زیادی اتفاقی بوده. اما شاید یکی از دلایلی که باعث شد من به فیلمنامه «نقشه ستارگان» علاقه پیدا کنم همین شباهت و رابطه بوده است. امکانش زیاد است.
اولینبار کی فیلمنامه را خواندید؟ آیا فیلمنامه در طول این سالها خیلی تغییر کرده است؟
اولینبار حدود 10 سال پیش آن را خواندم و همان موقع سعی کردم با تهیهکننده کانادایی بهطور مشترک آنرا بسازم یا حتی با تهیهکننده آمریکایی. از همان اول معلوم بود که یک فیلم مستقل میشود و هرگز فیلمی استودیویی نخواهد بود. فیلمنامه خیلی تغییر نکرد و من فقط آن را کوتاه کردم و این کاری است که بهعنوان کارگردان اغلب انجام میدهم. بروس میتواند هزاران صفحه بنویسد. من حس میکردم که از جایی به بعد تکراری میشود و برای همین برخی شخصیتها را حذف کردم و صحنههایی را هم کوتاه کردم. بعد دیگر سروشکل فیلمنامه عوض نشد و ما فقط در آن دست میبردیم؛ مثلا گوشیهای همراه هوشمند را وارد فیلمنامه کردیم چون موقعی که اولین نسخه فیلمنامه نوشته شده بود گوشی هوشمند وجود نداشت. از طرفی مسئله ارجاع به فرهنگ عامه هم بود. واگنر اصلا دوست ندارد در کارهایش به آخرین اتفاقات دنیا، کلیپ معروفی در یوتیوب یا سریالی مطرح اشاره کند. این چیزها عمر کوتاهی دارند و زود هم فراموش میشوند و برای همین بخشی از فیلمنامه را که درباره یک بازیکن فوتبال بود، حذف کردیم. درواقع ما تغییراتی در فیلمنامه اعمال کردیم اما رابطه خانوادگی و دیالوگها در این 10
سال یا حتی 20 سال عوض نشدند.
فیلمهای شما درباره فساد و سقوط اخلاق هستند و در این سالها این موضوع را در جاهای مختلفی دنبال کردید و برای همین به نظرم شما نفرت مشخصی به هالیوود ندارید.
ندارم. وقتی فیلم در کن نمایش داده شد، لوموند تیتر زد: «من از هالیوود متنفر نیستم». دلیلش این بود که فرانسویها فکر میکردند من سالها نفرت از هالیوود را در خودم جمع کردهام و با این فیلم آن را بیرون ریختم، اما من گفتم اصلا اینطور نیست. اشاره به هالیوود در این فیلم فکر بروس بوده. همانطور که شما گفتید، میشود حرص، دورویی و قدرتطلبی را که در «نقشه ستارگان» وجود دارد، در شکلهای مختلف و در سراسر دنیا دید. هالیوود یک مثال بسیار مناسب است چون خیلی خوب در دیدرس است؛ برای اینکه اشتیاق یک بازیگر برای دیدهشدن در فیلمی یا حضور روی فرش قرمز را میشود دید. همین میل و اشتیاق را میشود در والاستریت یا دنیای فناوری یا حتی در صنعت ماشینسازی دیترویت هم دید، اما خب آن فضاها خیلی در دیدرس نیستند.
برای این فیلم یک هفته در لسآنجلس فیلمبرداری کردید. موقع فیلمبرداری زیر نشان هالیوود، احساس نکردید ارواحی از گذشته شما را زیر نظر دارند؟
فقط پنج روز آنجا بودم. بله، احساس اینکه دارم در دل تاریکی فیلمبرداری میکنم، خیلی برایم سنگین بود. فیلمبرداری در آنجا بهشدت رضایتبخش و مثمرثمر بود چون من تا آنموقع در آمریکا فیلمبرداری نکرده بودم، نه در آنجا و نه در نیویورک و نه در هیچ شهر دیگری و این در حالی است که داستان چند تا از فیلمهای من در آمریکا میگذرد. همیشه هم بهدلیل بحث مالی بود. دلار کانادا همیشه خیلی ارزانتر بوده و آمریکاییهایی که گاهی در فیلمهایم باهاشان سروکار داشتم مثل کمپانی «نیو لاین» موقع ساخت «سابقه خشونت» (2005) ترجیح میدادند فیلمبرداری در کانادا انجام شود؛ یعنی موضوع این نبود که من نخواهم در آمریکا فیلم بسازم، موضوع این بود که ساخت فیلم در کانادا همیشه ارزانتر بوده. «نقشه ستارگان» یک محصول مشترک کانادایی-آلمانی است و عواملش آمریکایی و کانادایی هستند و خیلی هم با هم خوب راه آمدند. خیلی برایشان جالب بود که دارند در لسآنجلس فیلم میگیرند، چون حالا فیلمهای کمتری آنجا ساخته میشود و همهاش شده سریالهای تلویزیونی. عجیب است اما واقعیت دارد.
نظر خودتان درباره اشباحی که شخصیتهای هاوانا و بنجی در فیلم میبینند، چیست؟
خب، یکی از صحنههایی که من از فیلم حذف کردم، جایی بود که آگاتا سوار ماشین داشت رانندگی میکرد و وقتی بیرون را نگاه میکرد چندین و چند بچه مرده میدید! به بروس گفتم که به شبح و اینطور چیزها باور ندارم و گفتم میفهمم یعنی چه که آدم در زندگیاش تحتتأثیر مردگان قرار بگیرد اما اینکه آنها را به شکلی فیزیکی ببیند معنایی ندارد. آن صحنه را حذف کردم؛ چون آگاتا آن بچهها را نمیشناخت و همین حالت واقعی فیلم را بهم میزد. بروس هم پذیرفت. رویکرد من به اشباح اینطور بود که اشباح شبیه خاطره هستند، ممکن است شما نتوانید خاطره والدین مردهتان را فراموش کنید و صدایشان در گوش شما باشد و این حضوری فیزیکی است. من هم چنین چیزی را قبول دارم اما اصلا اشباح را قبول ندارم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.