مناطق آزاد، پایلوت جذب سرمایهگذاری خارجی
رئیسجمهوری در صدونوزدهمین جلسه ستاد هماهنگی اقتصاد مقاومتی، با تأکید بر ضرورت ادامه روند اصلاحات ساختاری و مبارزه با رانت و مفاسد اداری در مناطق آزاد کشور، خواستار آن شد که مدیریت مناطق آزاد بهسرعت شرایط لازم را برای استفاده از فرصت پساتحریم در جذب سرمایهگذاری خارجی و داخلی و گسترش تولید صادراتگرا فراهم کند. روحانی تأکید کرد مناطق آزاد باید بهجای واردات بر توسعه صادرات تمرکز کنند و باید شرایط لازم در این مناطق برای استفاده از فرصت پساتحریم فراهم شود. رئیسجمهور در این جلسه تصریح کرد مناطق آزاد در کشور باید بهجای تمرکز بر واردات، به هدف اولیه تأسیس خود که همانا توسعه صادرات بوده است نزدیکتر شوند و برای این کار باید بهترین خدمات تجاری لازم در حوزه خدمات بانک، بیمه و حملونقل در سطح استانداردهای بینالمللی ارائه شود و زمینههای تولید ارزش افزوده با استفاده از فناوریهای پیشرفته و با کمترین بوروکراسی فراهم شود. وضعیت جاری مناطق آزاد کشور با توجه به مسائل و مشکلات تجارت، ترانزیت، سیاستهای تقویت زمینههای تخصصی هر یک از مناطق و تشویق سرمایهگذاری و تولید در آنها، نشان میدهد که فرصتهای پیشروی اقتصاد
مناطق آزاد، بهدور از هرگونه تنگنظری مقامات اقتصادی داخل سرزمین اصلی باید در خدمت مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور قرار گیرند. یعنی این مناطق باید در اولویت جذب سرمایهگذاری خارجی پساتحریم باشند.
با توجه به فزونییافتن انتظارات مقام ریاستجمهوری از مناطق آزاد، در اینجا به برخی ملاحظات کلیدی برای توسعه مناطق آزاد و جذب سرمایهگذاری خارجی اشاره میشود. این ملاحظات کلیدی نشان میدهد که صرفا اختصاص یک ناحیه به منطقه آزاد
به خودیخود، ناحیهای را برای جذب سرمایهگذاری و توسعه صنعت صادرات جذاب نمیکند، بلکه باید شرایط اساسی برای این فعالیتها به وجود آیند، در غیر این صورت سرمایهگذاری کیفیتی پایینتر از حد انتظار خواهد داشت یا بهطورکلی هیچگاه صورت نخواهد گرفت. این ملاحظات کلیدی که ثبات سیاسی و امنیت اقتصادی از مهمترین آنها بهشمار میروند را میتوان به شرح زیر برشمرد:
ثبات سیاسی و امنیت اقتصادی: برای اکثر سرمایهگذاران، این مسئلهای مهم است و آنچه برای سرمایهگذاران داخلی و خارجی مهم است، برخورداری کشور از سیاست اقتصادی دائمی مبتنیبر تشکیلات اقتصادی خصوصی، سرمایهگذاری خارجی و توسعه صادرات و همچنین داشتن محیطی با ثبات از نظر سیاسی است.
تسهیلات حملونقل و ارتباطی مناسب: برخورداری از تسهیلات حملونقل و ارتباطی مناسب نیز برای بیشتر صنایع منطقه آزاد مانند الکترونیک، مهندسی سبک و پوشاک، تسهیلات حملونقل و ارتباطات هوایی بسیار مهم بهشمار میرود. این به معنی ظرفیت حمل هوایی متناسب و ارائه خدمات در تمام مسیرهای اصلی است و برای فعالیتهای خدماتی بینالمللی، تسهیلات ارتباطی خوب بسیار اهمیت دارد.
محیط فیزیکی سالم: بیشتر سرمایهگذاران، شرکتهای داخلی و بینالمللی هستند که همواره دنبال محیطی عاری از آلودگی با رعایت استانداردهای خوب و مناسب برنامهریزی فیزیکی هستند. توجه به چگونگی ایجاد پشتوانههای تولیدی و خدماتی در این مناطق بسیار بااهمیت است.
زیربنای قابل اطمینان: منابع مطمئن آب، برق، انرژی و مخابرات برای سرمایهگذاران اهمیت ویژهای دارد، هرگونه کاستی در اینباره تأثیر قابلتوجهی در کاهش سرمایهگذاریها برجای خواهد گذاشت.
دسترسی به بازار: دسترسی ترجیحی به یک بازار مهم و اصلی، امتیازی بزرگ است، برای مثال درحالحاضر اتحادیه اروپا، 27 کشور اروپایی اعم از شرقی و غربی را دربر دارد. همچنین میتوان به آسیای میانه، حوزه قفقاز، کشورهای حاشیه خلیجفارس، افغانستان، پاکستان و... بهعنوان بازار هدف برای اقتصاد ایران اشاره کرد که این موارد البته نیازمند عزم جدی برای مطالعات تقاضای بازار و ظرفیتسازی با هدف پاسخگویی به آن است.
خدمات حمایتی: خدمات حمایتی اصلی نظیر بانکداری و فورواردینگ (خدمات اداری حملونقل) ازجمله ملزومات تمام مناطق آزاد بهشمار میروند. اگر منطقهای بهدنبال فعالیتهای الکترونیکی و مهندسی فوقتخصصی با ارزش افزوده بالاست، وجود مقاطعهکاران فرعی و تهیهکنندگان قطعات یدکی با کیفیت خوب، یک امتیاز محسوب میشود.
نیروی کار: هزینه و بازدهی نیروی کار و دامنه مهارتها، بیش از عوامل دیگر، تعیینکننده نوع صنعتی است که جذب منطقه آزاد میشود.
سازماندهی مناسب: سازمانی که اولا با تقاضاهای سرمایهگذاران سازگاری مناسب و سریع دارد و ثانیا زمانی که تقاضایشان پذیرفته شد، در مرحله تأسیس و راهاندازی با آنها همکاری میکند، اهمیت ویژهای دارد. بهطور معمول تفاوت میان دو موقعیت مکانی و انتخاب محل، به درنظرگرفتن موارد جزئی وابسته است، در چنین شرایطی، تأثیر سازماندهی منطقه روی سرمایهگذار میتواند سرنوشتساز باشد.
محیط شهری توسعهیافته: درصورتیکه یک منطقه آزاد درصدد جذب صنعت سبک باکیفیت بالا و پرسنل غیربومی باشد، باید از محیط شهری توسعهیافتهای برخوردار باشد. مناطق آزادی که در ایران در مجاورت اماکن توسعهیافته هستند، از این امتیاز بهرهمند میشوند.
صنعت موجود: وجود بخش معینی از صنعت توسعهیافته که از قبل در منطقه آزاد یا در نزدیکی آن ایجاد شده است، امتیازی برای کارخانه دردستتأسیس و نیز کشور میزبان به حساب میآید. مجموعه مواردی که در بالا به آنها اشاره شد، از ملزومات یک منطقه آزاد خوب هستند.
در پایان باید گفت با وجود اینکه درحالحاضر در میان بیش از سه هزار منطقه آزادی که در سرتاسر جهان وجود دارند و بهطور دائم بر تعداد آنها افزوده میشود مناطق آزاد نقش و اهمیتی استراتژیک برای جذب سرمایهگذار دارند. حمایت از این مناطق میتواند استفاده از فرصتها را برای بهرهگیری از ظرفیتها و جذب فعالان اقتصادی داخلی و خارجی پیشروی مدیران اقتصادی بالادست کشور قرار دهد، تا هرچهزودتر انتظارهای رئیسجمهور برای تعیین نقش مناطق آزاد در اقتصاد کشور برآورده شود.
رئیسجمهوری در صدونوزدهمین جلسه ستاد هماهنگی اقتصاد مقاومتی، با تأکید بر ضرورت ادامه روند اصلاحات ساختاری و مبارزه با رانت و مفاسد اداری در مناطق آزاد کشور، خواستار آن شد که مدیریت مناطق آزاد بهسرعت شرایط لازم را برای استفاده از فرصت پساتحریم در جذب سرمایهگذاری خارجی و داخلی و گسترش تولید صادراتگرا فراهم کند. روحانی تأکید کرد مناطق آزاد باید بهجای واردات بر توسعه صادرات تمرکز کنند و باید شرایط لازم در این مناطق برای استفاده از فرصت پساتحریم فراهم شود. رئیسجمهور در این جلسه تصریح کرد مناطق آزاد در کشور باید بهجای تمرکز بر واردات، به هدف اولیه تأسیس خود که همانا توسعه صادرات بوده است نزدیکتر شوند و برای این کار باید بهترین خدمات تجاری لازم در حوزه خدمات بانک، بیمه و حملونقل در سطح استانداردهای بینالمللی ارائه شود و زمینههای تولید ارزش افزوده با استفاده از فناوریهای پیشرفته و با کمترین بوروکراسی فراهم شود. وضعیت جاری مناطق آزاد کشور با توجه به مسائل و مشکلات تجارت، ترانزیت، سیاستهای تقویت زمینههای تخصصی هر یک از مناطق و تشویق سرمایهگذاری و تولید در آنها، نشان میدهد که فرصتهای پیشروی اقتصاد
مناطق آزاد، بهدور از هرگونه تنگنظری مقامات اقتصادی داخل سرزمین اصلی باید در خدمت مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور قرار گیرند. یعنی این مناطق باید در اولویت جذب سرمایهگذاری خارجی پساتحریم باشند.
با توجه به فزونییافتن انتظارات مقام ریاستجمهوری از مناطق آزاد، در اینجا به برخی ملاحظات کلیدی برای توسعه مناطق آزاد و جذب سرمایهگذاری خارجی اشاره میشود. این ملاحظات کلیدی نشان میدهد که صرفا اختصاص یک ناحیه به منطقه آزاد
به خودیخود، ناحیهای را برای جذب سرمایهگذاری و توسعه صنعت صادرات جذاب نمیکند، بلکه باید شرایط اساسی برای این فعالیتها به وجود آیند، در غیر این صورت سرمایهگذاری کیفیتی پایینتر از حد انتظار خواهد داشت یا بهطورکلی هیچگاه صورت نخواهد گرفت. این ملاحظات کلیدی که ثبات سیاسی و امنیت اقتصادی از مهمترین آنها بهشمار میروند را میتوان به شرح زیر برشمرد:
ثبات سیاسی و امنیت اقتصادی: برای اکثر سرمایهگذاران، این مسئلهای مهم است و آنچه برای سرمایهگذاران داخلی و خارجی مهم است، برخورداری کشور از سیاست اقتصادی دائمی مبتنیبر تشکیلات اقتصادی خصوصی، سرمایهگذاری خارجی و توسعه صادرات و همچنین داشتن محیطی با ثبات از نظر سیاسی است.
تسهیلات حملونقل و ارتباطی مناسب: برخورداری از تسهیلات حملونقل و ارتباطی مناسب نیز برای بیشتر صنایع منطقه آزاد مانند الکترونیک، مهندسی سبک و پوشاک، تسهیلات حملونقل و ارتباطات هوایی بسیار مهم بهشمار میرود. این به معنی ظرفیت حمل هوایی متناسب و ارائه خدمات در تمام مسیرهای اصلی است و برای فعالیتهای خدماتی بینالمللی، تسهیلات ارتباطی خوب بسیار اهمیت دارد.
محیط فیزیکی سالم: بیشتر سرمایهگذاران، شرکتهای داخلی و بینالمللی هستند که همواره دنبال محیطی عاری از آلودگی با رعایت استانداردهای خوب و مناسب برنامهریزی فیزیکی هستند. توجه به چگونگی ایجاد پشتوانههای تولیدی و خدماتی در این مناطق بسیار بااهمیت است.
زیربنای قابل اطمینان: منابع مطمئن آب، برق، انرژی و مخابرات برای سرمایهگذاران اهمیت ویژهای دارد، هرگونه کاستی در اینباره تأثیر قابلتوجهی در کاهش سرمایهگذاریها برجای خواهد گذاشت.
دسترسی به بازار: دسترسی ترجیحی به یک بازار مهم و اصلی، امتیازی بزرگ است، برای مثال درحالحاضر اتحادیه اروپا، 27 کشور اروپایی اعم از شرقی و غربی را دربر دارد. همچنین میتوان به آسیای میانه، حوزه قفقاز، کشورهای حاشیه خلیجفارس، افغانستان، پاکستان و... بهعنوان بازار هدف برای اقتصاد ایران اشاره کرد که این موارد البته نیازمند عزم جدی برای مطالعات تقاضای بازار و ظرفیتسازی با هدف پاسخگویی به آن است.
خدمات حمایتی: خدمات حمایتی اصلی نظیر بانکداری و فورواردینگ (خدمات اداری حملونقل) ازجمله ملزومات تمام مناطق آزاد بهشمار میروند. اگر منطقهای بهدنبال فعالیتهای الکترونیکی و مهندسی فوقتخصصی با ارزش افزوده بالاست، وجود مقاطعهکاران فرعی و تهیهکنندگان قطعات یدکی با کیفیت خوب، یک امتیاز محسوب میشود.
نیروی کار: هزینه و بازدهی نیروی کار و دامنه مهارتها، بیش از عوامل دیگر، تعیینکننده نوع صنعتی است که جذب منطقه آزاد میشود.
سازماندهی مناسب: سازمانی که اولا با تقاضاهای سرمایهگذاران سازگاری مناسب و سریع دارد و ثانیا زمانی که تقاضایشان پذیرفته شد، در مرحله تأسیس و راهاندازی با آنها همکاری میکند، اهمیت ویژهای دارد. بهطور معمول تفاوت میان دو موقعیت مکانی و انتخاب محل، به درنظرگرفتن موارد جزئی وابسته است، در چنین شرایطی، تأثیر سازماندهی منطقه روی سرمایهگذار میتواند سرنوشتساز باشد.
محیط شهری توسعهیافته: درصورتیکه یک منطقه آزاد درصدد جذب صنعت سبک باکیفیت بالا و پرسنل غیربومی باشد، باید از محیط شهری توسعهیافتهای برخوردار باشد. مناطق آزادی که در ایران در مجاورت اماکن توسعهیافته هستند، از این امتیاز بهرهمند میشوند.
صنعت موجود: وجود بخش معینی از صنعت توسعهیافته که از قبل در منطقه آزاد یا در نزدیکی آن ایجاد شده است، امتیازی برای کارخانه دردستتأسیس و نیز کشور میزبان به حساب میآید. مجموعه مواردی که در بالا به آنها اشاره شد، از ملزومات یک منطقه آزاد خوب هستند.
در پایان باید گفت با وجود اینکه درحالحاضر در میان بیش از سه هزار منطقه آزادی که در سرتاسر جهان وجود دارند و بهطور دائم بر تعداد آنها افزوده میشود مناطق آزاد نقش و اهمیتی استراتژیک برای جذب سرمایهگذار دارند. حمایت از این مناطق میتواند استفاده از فرصتها را برای بهرهگیری از ظرفیتها و جذب فعالان اقتصادی داخلی و خارجی پیشروی مدیران اقتصادی بالادست کشور قرار دهد، تا هرچهزودتر انتظارهای رئیسجمهور برای تعیین نقش مناطق آزاد در اقتصاد کشور برآورده شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.