مصر سلفیها و عربستان
فریدون مجلسی . تحلیلگر مسایل بینالملل
حمله به اقامتگاه حافظ منافع ایران در مصر را باید با توجه به تمام پیچیدگیهای حاصل از اتفاقات سال2011، بررسی کرد. میگویم «اتفاقات»، زیرا تحولی که در مصر صورت گرفت از عمق کافی برای «انقلاب» شناخته شدن برخوردار نبود. جنبشی که در مصر رخ داد مانند اکثر جنبشهای جهان سوم از سوی روشنفکران آغاز ولی از سوی تودههای هیجانزده تصاحب شد. طیفی از تودههای مصری، تحصیلات، دانش و آگاهی چندانی ندارند و حداقل وحدت آنها در طول دوران جنبش میدان «التحریر» مصر، در سایه تعصبات گوناگون شکل گرفت. دولت عربستان که مشروعیتش در ذات زیر سوال است، از این تودههای بیشکل اما هیجانزده حمایت میکند؛ مانند حمایتهایی که از «القاعده» و «طالبان» میکرد. حمایت عربستان و دیگر کشورهایی که نگاه متعصبانه بر آنها حاکم است از خواست این بخش از تودههای مصری، باعث شده که اوضاع کشور مصر همچنان پرتنش باقی بماند و گروههای مختلف برای به کرسی نشاندن آرا و نظراتشان، حتی به رقابتهای خصومتآمیز نیز دست بزنند. همانطور که در عراق، سنیهای حاکم در دوران حکومت بعث، با کمترین تعلقات مذهبی و دینی دست به شیعهکشی یا آزار شهروندان شیعی آن کشور میزدند، امروز هم
تودههای متعصب سنی مصر از حضور ایران شیعی در جامعه سنیشان در هراسند.
اگر به تصاویر منتشرشده از حمله به خانه حافظ منافع ایران در مصر نگاه کنید، متوجه میشوید کسانی که در این حمله شرکت داشتهاند بیکاران و فلاحان بودهاند. طبقهای که زود هیجانزده میشود و تحتتاثیر آن هیجان، دست به اعمال خشونتآمیز میزنند. مانند برادرانشان که در افغانستان دیپلماتهای شیعه ایرانی را سر بریدند. ایران باید بداند در بین کشورهای مسلمان جز چند مورد استثنا که در آنها برتری قومی یا قدرتی با شیعیان است، شرایط متفاوتی حاکم است. کشورهای جدیدی که با انقلاب صاحب حکومتهای سنی- اسلامی میشوند دوستان ایران اسلامی- شیعی نیستند. یکی از افرادی که در حمله به خانه حافظ منافع ایران در مصر شرکت داشت، در اخبار امروز با شجاعت و چهرهای باز در مقابل دوربین تلویزیون حاضر شده و عنوان میکرد که هر شیعهای را که پا به مصر بگذارد خواهد کشت. دولت مصر نخواهد توانست در مقابل این عمل شرمآور و خارج از چارچوب دیپلماتیک کار زیادی صورت دهد. در عین حال روابط دیپلماتیک بین دو کشور پس از قطع ارتباط 30ساله بهگونهای شایسته و بایسته، بازسازی نشد. دولت مصر نمیتواند به منظور حفظ تعادل بین سنی و شیعی در کشورش، از پاسخگویی به نزدیک
25درصد از شهروندانش که همین افراطگرایان هستند، سر باز زند. سلفیان مصر از نظر قدرت، ثروت و جمعیت اقلیت قابلتوجهی هستند. از سوی دیگر دولت فعلی مصر ترجیح میدهد ضمن رعایت حساسیتهای سلفیان، از کمکهای دولت عربستان برخوردار شود. در نهایت برقراری ارتباط کامل دیپلماتیک با مصر به نفع ایران نخواهد بود. در صورت برقراری، دولت و ملت مصر از منافع مادی حاصل از سود گردشگران ایرانی و کمکهای دولت ایران منتفع میشوند، اما این ارتباط برای دولت ایران هم ضرر مادی - به دلیل خروج مقدار زیادی ارز- در بردارد و هم به دلیل خدشهدار شدن چهره ایران در مجامع دیپلماتیک، متضرر خواهیم شد. در هر حال این تحول و تحولات دیگر به خوبی نشان میدهد، برقراری ارتباط دوباره دو کشور در کوتاهمدت، عملی نخواهد بود.
حمله به اقامتگاه حافظ منافع ایران در مصر را باید با توجه به تمام پیچیدگیهای حاصل از اتفاقات سال2011، بررسی کرد. میگویم «اتفاقات»، زیرا تحولی که در مصر صورت گرفت از عمق کافی برای «انقلاب» شناخته شدن برخوردار نبود. جنبشی که در مصر رخ داد مانند اکثر جنبشهای جهان سوم از سوی روشنفکران آغاز ولی از سوی تودههای هیجانزده تصاحب شد. طیفی از تودههای مصری، تحصیلات، دانش و آگاهی چندانی ندارند و حداقل وحدت آنها در طول دوران جنبش میدان «التحریر» مصر، در سایه تعصبات گوناگون شکل گرفت. دولت عربستان که مشروعیتش در ذات زیر سوال است، از این تودههای بیشکل اما هیجانزده حمایت میکند؛ مانند حمایتهایی که از «القاعده» و «طالبان» میکرد. حمایت عربستان و دیگر کشورهایی که نگاه متعصبانه بر آنها حاکم است از خواست این بخش از تودههای مصری، باعث شده که اوضاع کشور مصر همچنان پرتنش باقی بماند و گروههای مختلف برای به کرسی نشاندن آرا و نظراتشان، حتی به رقابتهای خصومتآمیز نیز دست بزنند. همانطور که در عراق، سنیهای حاکم در دوران حکومت بعث، با کمترین تعلقات مذهبی و دینی دست به شیعهکشی یا آزار شهروندان شیعی آن کشور میزدند، امروز هم
تودههای متعصب سنی مصر از حضور ایران شیعی در جامعه سنیشان در هراسند.
اگر به تصاویر منتشرشده از حمله به خانه حافظ منافع ایران در مصر نگاه کنید، متوجه میشوید کسانی که در این حمله شرکت داشتهاند بیکاران و فلاحان بودهاند. طبقهای که زود هیجانزده میشود و تحتتاثیر آن هیجان، دست به اعمال خشونتآمیز میزنند. مانند برادرانشان که در افغانستان دیپلماتهای شیعه ایرانی را سر بریدند. ایران باید بداند در بین کشورهای مسلمان جز چند مورد استثنا که در آنها برتری قومی یا قدرتی با شیعیان است، شرایط متفاوتی حاکم است. کشورهای جدیدی که با انقلاب صاحب حکومتهای سنی- اسلامی میشوند دوستان ایران اسلامی- شیعی نیستند. یکی از افرادی که در حمله به خانه حافظ منافع ایران در مصر شرکت داشت، در اخبار امروز با شجاعت و چهرهای باز در مقابل دوربین تلویزیون حاضر شده و عنوان میکرد که هر شیعهای را که پا به مصر بگذارد خواهد کشت. دولت مصر نخواهد توانست در مقابل این عمل شرمآور و خارج از چارچوب دیپلماتیک کار زیادی صورت دهد. در عین حال روابط دیپلماتیک بین دو کشور پس از قطع ارتباط 30ساله بهگونهای شایسته و بایسته، بازسازی نشد. دولت مصر نمیتواند به منظور حفظ تعادل بین سنی و شیعی در کشورش، از پاسخگویی به نزدیک
25درصد از شهروندانش که همین افراطگرایان هستند، سر باز زند. سلفیان مصر از نظر قدرت، ثروت و جمعیت اقلیت قابلتوجهی هستند. از سوی دیگر دولت فعلی مصر ترجیح میدهد ضمن رعایت حساسیتهای سلفیان، از کمکهای دولت عربستان برخوردار شود. در نهایت برقراری ارتباط کامل دیپلماتیک با مصر به نفع ایران نخواهد بود. در صورت برقراری، دولت و ملت مصر از منافع مادی حاصل از سود گردشگران ایرانی و کمکهای دولت ایران منتفع میشوند، اما این ارتباط برای دولت ایران هم ضرر مادی - به دلیل خروج مقدار زیادی ارز- در بردارد و هم به دلیل خدشهدار شدن چهره ایران در مجامع دیپلماتیک، متضرر خواهیم شد. در هر حال این تحول و تحولات دیگر به خوبی نشان میدهد، برقراری ارتباط دوباره دو کشور در کوتاهمدت، عملی نخواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.