|

مسجدجامعي، سينايي، کثیریان و عقيقي از «جام حسنلو» گفتند

انتقاد اصلاني از گم‌شدن نگاتيو فيلمش

شرق: محمدرضا اصلانی با بيان اينكه نگاتیو «جام حسنلو» در صداوسيما گم شده، چنين آرشيوهايي را موجب نابودي فیلم‌هایی دانست که متعلق به گنجینه سینمای ایران هستند. فیلم مستند «جام حسنلو»، ساخته محمدرضا اصلانی، دوشنبه، پنجم مرداد در تالار استاد ناصری خانه هنرمندان ایران نقد شد. در ابتدای این نشست، محمدرضا اصلانی، مستندساز شناخته‌شده ايراني، به روند ساخت نسخه اول این فیلم اشاره کرد:«این فیلم در سال ۱۳۴۶ فیلمی غریب و دورازذهن به‌شمار می‌رفت و مخالفت‌های زیادی را برانگیخت، حتی کسانی که به ما سینمای آوانگارد تدریس می‌کردند نیز از پرداخت بودجه برای ساخت چنین فیلم‌هایی انتقاد کردند. پس از ساخت آن، حدود دو سال نفس‌کشیدن هم برایم سخت شده بود اما در ادامه فریدون رهنما فیلم را ترجمه کرد و به سینماتک فرانسه فرستاد که در آنجا مورد تحسین قرار گرفت و به همین مناسبت شب فیلم‌های کوتاه ایرانی را برگزار کردند. این امر موجب تعدیل نگاه‌های خصمانه در سینمای ایران شد و من توانستم دوباره به این عرصه برگردم اما این برخوردها متأسفانه تبدیل به یک منش تاریخی در ایران شده است». او ادامه داد: «اوایل سال گذشته فیلمخانه ملی ایران برای ترمیم نسخه اول فیلم ابراز تمایل کرد و من نیز از صداوسیما خواستم کپی فیلم را در اختیار ما بگذارند اما با وجود پادرمیانی برخی از مدیران بانفوذ صداوسیما، این اتفاق نیفتاد و متوجه شدیم نگاتیو فیلم را هم گم کرده‌اند». این کارگردان سینمای موج‌نو ایران در مورد ساخت نسخه دوم فیلم که همین امسال ساخته شد، گفت:«خوشبختانه موزه ایران باستان برای ساخت نسخه جدید نهایت همکاری را با ما داشت. بنیاد نخبگان نیز بودجه‌ای پژوهشی برای آن تعریف کرد و توانستم بر اساس همان دکوپاژ، فیلم را به شکل رنگی بازسازی کنم. با وجود این، این فیلم کپی فیلم قبلی نیست و دچار تغییراتی شده است». در ادامه سعید عقیقی، منتقد، «جام حسنلو» را یکی از نمونه‌های مهم سینمای آوانگارد ایران دانست: «اساسا می‌توان این پرسش را مطرح کرد که چه ضرورتی برای ساخت چنین فیلم‌هایي وجود دارد و پس از آن شیوه‌های برخورد با سینما از نگاه تاریخی را مورد بررسی قرار داد. اگر به روش تاریخی فیلم‌های سینمایی ایران را ببینیم، عدم درکِ تقریبا کاملی از مفهوم سینما را شاهد خواهیم بود. این نادانی در زمینه شناخت مفهوم سینما خود را در استفاده از عناصر مدرن اما با درکی پیشامدرن نشان می‌دهد. سینمای داستان‌گوی ایران بیشتر از مدل پاورقی و روحوضی وام گرفته است؛ مدل‌هایی که با داستان‌گویی ارسطویی در تنازع قرار می‌گیرد و این خود از برخورد کج ما با دلالت‌های ارسطویی ریشه می‌گیرد». در ادامه این نشست، احمد مسجدجامعی، عضو شوراي شهر، که در میان تماشاگران حاضر بود، گفت: «همان‌گونه که پرده‌خوان، توانایی به حرف‌آوردن یک تابلو غیرمتحرک را دارد، اصلانی نیز با توانایی فرهنگی‌اش، از هر نقطه و خط و نشانه این جام بیانی پدید آورده و همه عناصر را به خدمت فهم بهتر معنا درآورده است. این توانایی کارگردان مبتنی‌بر آن مقدمات و داشتن دانش‌های لازم در این زمینه است و این نشان می‌دهد سینماگران ما در ابتدا باید ایران‌شناس بوده و به تمدن و فرهنگ سرزمین خود آگاهی داشته باشند. خلاقیت و نوآوری محمدرضا اصلانی جای تبریک فراوان دارد».
در پایان خسرو سینایی، كارگردان سينما، نیز به بحث شعر و سینما پرداخت:«من با فیلم قصه‌گو مشکلی ندارم اما باور دارم که تصویر، صدا، موسیقی و... صرفا نباید در خدمت قصه قرار بگیرند. سینما ابزاری است که باید آن را به‌خوبی شناخت و با ذهنیت خود آن را به کار بست و از آن برداشت کرد. سینما هنری ترکیبی است که هم می‌تواند شکلی تجربی به خود بگیرد و هم شکلی ادبی- نمایشی. مهم‌ترین ویژگی «جام حسنلو» را هم چندصدایی‌بودن آن می‌دانم که اصلانی توانسته با جرئت فراوان به خلق آن دست بزند».

شرق: محمدرضا اصلانی با بيان اينكه نگاتیو «جام حسنلو» در صداوسيما گم شده، چنين آرشيوهايي را موجب نابودي فیلم‌هایی دانست که متعلق به گنجینه سینمای ایران هستند. فیلم مستند «جام حسنلو»، ساخته محمدرضا اصلانی، دوشنبه، پنجم مرداد در تالار استاد ناصری خانه هنرمندان ایران نقد شد. در ابتدای این نشست، محمدرضا اصلانی، مستندساز شناخته‌شده ايراني، به روند ساخت نسخه اول این فیلم اشاره کرد:«این فیلم در سال ۱۳۴۶ فیلمی غریب و دورازذهن به‌شمار می‌رفت و مخالفت‌های زیادی را برانگیخت، حتی کسانی که به ما سینمای آوانگارد تدریس می‌کردند نیز از پرداخت بودجه برای ساخت چنین فیلم‌هایی انتقاد کردند. پس از ساخت آن، حدود دو سال نفس‌کشیدن هم برایم سخت شده بود اما در ادامه فریدون رهنما فیلم را ترجمه کرد و به سینماتک فرانسه فرستاد که در آنجا مورد تحسین قرار گرفت و به همین مناسبت شب فیلم‌های کوتاه ایرانی را برگزار کردند. این امر موجب تعدیل نگاه‌های خصمانه در سینمای ایران شد و من توانستم دوباره به این عرصه برگردم اما این برخوردها متأسفانه تبدیل به یک منش تاریخی در ایران شده است». او ادامه داد: «اوایل سال گذشته فیلمخانه ملی ایران برای ترمیم نسخه اول فیلم ابراز تمایل کرد و من نیز از صداوسیما خواستم کپی فیلم را در اختیار ما بگذارند اما با وجود پادرمیانی برخی از مدیران بانفوذ صداوسیما، این اتفاق نیفتاد و متوجه شدیم نگاتیو فیلم را هم گم کرده‌اند». این کارگردان سینمای موج‌نو ایران در مورد ساخت نسخه دوم فیلم که همین امسال ساخته شد، گفت:«خوشبختانه موزه ایران باستان برای ساخت نسخه جدید نهایت همکاری را با ما داشت. بنیاد نخبگان نیز بودجه‌ای پژوهشی برای آن تعریف کرد و توانستم بر اساس همان دکوپاژ، فیلم را به شکل رنگی بازسازی کنم. با وجود این، این فیلم کپی فیلم قبلی نیست و دچار تغییراتی شده است». در ادامه سعید عقیقی، منتقد، «جام حسنلو» را یکی از نمونه‌های مهم سینمای آوانگارد ایران دانست: «اساسا می‌توان این پرسش را مطرح کرد که چه ضرورتی برای ساخت چنین فیلم‌هایي وجود دارد و پس از آن شیوه‌های برخورد با سینما از نگاه تاریخی را مورد بررسی قرار داد. اگر به روش تاریخی فیلم‌های سینمایی ایران را ببینیم، عدم درکِ تقریبا کاملی از مفهوم سینما را شاهد خواهیم بود. این نادانی در زمینه شناخت مفهوم سینما خود را در استفاده از عناصر مدرن اما با درکی پیشامدرن نشان می‌دهد. سینمای داستان‌گوی ایران بیشتر از مدل پاورقی و روحوضی وام گرفته است؛ مدل‌هایی که با داستان‌گویی ارسطویی در تنازع قرار می‌گیرد و این خود از برخورد کج ما با دلالت‌های ارسطویی ریشه می‌گیرد». در ادامه این نشست، احمد مسجدجامعی، عضو شوراي شهر، که در میان تماشاگران حاضر بود، گفت: «همان‌گونه که پرده‌خوان، توانایی به حرف‌آوردن یک تابلو غیرمتحرک را دارد، اصلانی نیز با توانایی فرهنگی‌اش، از هر نقطه و خط و نشانه این جام بیانی پدید آورده و همه عناصر را به خدمت فهم بهتر معنا درآورده است. این توانایی کارگردان مبتنی‌بر آن مقدمات و داشتن دانش‌های لازم در این زمینه است و این نشان می‌دهد سینماگران ما در ابتدا باید ایران‌شناس بوده و به تمدن و فرهنگ سرزمین خود آگاهی داشته باشند. خلاقیت و نوآوری محمدرضا اصلانی جای تبریک فراوان دارد».
در پایان خسرو سینایی، كارگردان سينما، نیز به بحث شعر و سینما پرداخت:«من با فیلم قصه‌گو مشکلی ندارم اما باور دارم که تصویر، صدا، موسیقی و... صرفا نباید در خدمت قصه قرار بگیرند. سینما ابزاری است که باید آن را به‌خوبی شناخت و با ذهنیت خود آن را به کار بست و از آن برداشت کرد. سینما هنری ترکیبی است که هم می‌تواند شکلی تجربی به خود بگیرد و هم شکلی ادبی- نمایشی. مهم‌ترین ویژگی «جام حسنلو» را هم چندصدایی‌بودن آن می‌دانم که اصلانی توانسته با جرئت فراوان به خلق آن دست بزند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.