«مالكي» هشدار داد
خطر جنگ داخلی در عراق تحت تاثیر بحران سوریه
نوری المالکی، نخستوزیر عراق شخصیتی بحثبرانگیز چه در داخل و چه خارج از این کشور است. برخی او را دیکتاتور میدانند اما برخی دیگر او را فردی دوراندیش بهحساب میآورند؛ کسی که عراق در شرایط کنونی به او نیازمند است. به هرحال او در جایگاهی قرار گرفته است که نمیتوان جایگزینی برایش پیدا کرد. صحنه سیاسی عراق همچنان پیچیده است. نزاع شیعی- سنی از یک طرف و کردها و عراقیها از طرف دیگر، در این میان نزاع بین روحانیون و سکولارها از یک سو و لیبرالها و کمونیستها نیز از سوی دیگر در جریان است و موضوع را پیچیدهتر میکند. در صحنه خارجی نیز مساله سوریه و موضعگیریهای عراق درباره بحران این کشور مزید بر علت شده است. مشکلات عراق با ترکیه نیز وجه دیگری از این ماجراست که در مجموع روابط عراق را با برخی از همسایگانش حساس کرده است. در این مصاحبه نوری المالکی از جایگاه استراتژیک کشورش و نیز موج افراطگرایی در منطقه و نحوه رابطه این کشور با همسایگان و با آمریکا میگوید.
روابط مصر و عراق را چگونه میبینید؟
واقعیت این است که روابط از لحاظ استراتژیک در مسیر درستی قرار دارد. در دوران گذشته من دوبار از مصر دیدن کردم. درحال حاضر روابط به شکل عادی درآمده است. سفیر مصر دوباره بازگشته و شرکتهای مصری روند سرمایهگذاریشان را شروع کردهاند. ما همچنان بر توسعه روابط در سطوح مختلف تاکید داریم. دیدار اخیر نخستوزیر مصر از عراق نیز برای ما فرصت مغتنمی بود. ما کمیتهای مشترک برای همکاری تشکیل دادهایم که نیازمند پیگیری است. تاکنون چند وزیر عراقی از مصر بازدید کردهاند و یادداشت تفاهمهایی امضا شده است که برخی از آنها درباره ارسال نفت عراق به مصر و کشیدن لولههای گاز از طریق بندر عقبه است. عراق در مصر سرمایهگذاریهای مختلفی دارد همچنانکه در عراق نیز شرکتهای مصری هستند. از آن گذشته کارگران مصری همچنان در کشور ما مشغول فعالیت هستند.
از اینها گذشته ما به مصر به عنوان یک مرکز ثقل توازن قوا مینگریم که بیانگر یک جبهه اعتدال در برابر تندروی و افراطگرایی است؛ افراطگراییهایی که به اشکال مختلف طایفهای یا سیاسی یا قومی ایجاد میشود. به نظر ما مصر محور این اعتدال و میانهروی بوده و میکوشد تا بیطرفی خود را حفظ کرده و اجازه ندهد که سایر کشورها در امور منطقه عربی دخالت کنند. دو کشور عراق و مصر میتوانند الگویی برای سایر کشورهای منطقه بهخصوص پس از موج موسوم به « بهار عربی» باشند. انقلابهایی که از یک سو موجب سقوط نظامهای دیکتاتوری شد اما از سوی دیگر وضع آشفتهای را به وجود آورد و متاسفانه طرفداران افراطگرایی زمینه مساعدی را برای رشد افکار خود در آن یافتند. اکثر کشورهای منطقه از این موج افراطگرایی بیم دارند و همه به دنبال راهحلی آرام و معتدل برای رفع آن هستند. ما در عراق به دنبال همین هستیم و احساس میکنیم مصر نیز همین وضعیت را دارد. با اردن و سایر کشورهای خلیجفارس هم درباره این موضوع صحبت کردیم و به آنها گفتیم که باید جبهه اعتدال را تقویت کرد و به اعتقاد ما مصر باید در این جبهه پیشگام باشد.
اوضاع عراق را در این مرحله چگونه میبینید؟
عراق در مسیر ساخت دولت به پیش میرود بهخصوص در زمینه قانون اساسی و پارلمان و دولت و انتخابات و گردش مسالمتآمیز قدرت. البته عراق هم بخشی از همین منطقه است. اگر بخواهم صریح حرف بزنم باید گفت عراق همچنان مشکلات امنیتی دارد و تاکنون عراقیهای زیادی در جریان این نزاعهای طایفهای و مذهبی کشته شدهاند. طایفهگرایی به عراق هم صادر شده است و کسانی هستند که در پشت این نقاب دست به آشوب میزنند. با این حال استانهای غربی طایفهگرایی را نپذیرفته و با آن مخالفت کردهاند. با این حال در پارلمان عراق کسانی هستند که طایفهگرایی و تجزیه را آشکارا اعلام میکنند و حتی کسانی را که دست به انفجار خودروهای بمبگذاری شده میزنند تروریسم نمیدانند و آنها را مجاهد به شمار میآورند. حال آنکه به اعتقاد ما کسی که بمب منفجر میکند مجاهد نیست. یک آدم مجاهد مردم را نمیکشد و برای دیگران مشکلات به وجود نمیآورد.
پس شما با این رای مخالف هستید که گفته میشود بهار عربی به عراق هم رسیده است؟
بهار عربی اینطور نیست. وقتی در مصر اتفاق افتاد علیه دولتی بود با آن شرایط که شما میدانید. وقتی در لیبی چنین اتفاقی افتاد علیه نظام قذافی بود. در سوریه از حکومت بشار اسد حرف زده میشود اما عراق چنین نیست و ما چنین و چنان افرادی را نداریم. ما دموکراسی و انتخابات داریم. دولتی میرود و دولت دیگری میآید. استانها برای خود اختیارات دارند. ما آزادی و دموکراسی داریم. ما حتی یک زندانی سیاسی هم نداریم. در عراق آزادی وجود دارد حتی به حدی که مرزهای موجود را رد میکند. مرزهایی که در کشورهای دیگر هرگز اجازه داده نمیشود. پس معنای بهار عربی در عراق چیست؟ و علیه چه کسی است؟ این طایفهگرایی است. به آن نمیگویند بهار بلکه باید آن را جهنم نامید.
از برخی اتفاقات ناراحت نیستید. مثل استعفای رافع العیساوی، وزیر دارایی یا کنار کشیدن جریان صدر از دولت و اظهارات رییس منطقه کردستان که خواستار مشارکت واقعی یا ترک همکاری است. همچنین کردها مشارکتشان را در دولت بلوکه کردهاند. مجموع اینها شما را نگران نمیکند؟
چرا همه اینها دردناک است. ما ناراحت هستیم که علیه وزیری حکم صادر شود یا او را متهم به تروریسم کنند. ناراحت هستیم که شریکی بگوید نسبت به قانون اساسی و ... بیتفاوت است. اگر همه این اقدامات در چارچوب قانون صورت گیرد کسی را ناراحت نمیکند. مثل این است که یک استان تبدیل به یک منطقه خودمختار شود. چون نظام حاکم بر عراق چنین اجازهای را میدهد و قانون مقرر کرده است که چند استان میتوانند با هم یک منطقه خودمختار را به وجود آورند. چنین منطقهای در چارچوب نظام فدرالیسم اختیارات مشخصی خواهد داشت. در واقع مثل بخشی از دولت مرکزی عمل میکند و در زمینه سیاست خارجی یا دفاعی اختیارات ویژهای ندارد و نمیتواند برای خودش روابط دیپلماتیک ایجاد کند یا ارتش تشکیل دهد. مشکل ما در عراق این است که این خودمختاریها از حدود اختیاراتشان خارج میشوند و قانون اساسی را زیر پا میگذارند.
آیا میتوان گفت در عراق مسایل تحت کنترل است یا اینکه رویکرد بعضی برای تجزیه نگرانکننده است؟
تاکنون اینها تحت کنترل بوده است. مشکل ما از داخل نیست بلکه بیشتر از خارج و از طریق کشورهای همسایه است که در این مسایل ما دخالت میکنند و میخواهند بخشهایی را تجزیه کنند. آیا این وضعیت منجر به نزاعهای طایفهای نخواهد شد؟
میتوانید در اینباره دولتهای خاصی را مثال بزنید؟
در حقیقت هر دولتی که بخواهد در امور عراق با این نگرش دخالت کند از نظر ما مردود است. من کسی را سرزنش نمیکنم بلکه بیشتر عراقیها را سرزنش میکنم که چرا اجازه میدهند دنباله این یا آن دولت باشند. من میخواهم با دولتهای همسایه دوستی داشته باشیم نه اینکه تابع آنها باشیم.
در این میان نقش آمریکا چیست و به شما کمک میکند یا شما را برآن میدارد که تسلیم این خواستهها شوید؟
آمریکا آنچنانکه ما انتظارش را داریم عمل نمیکند. درگذشته بهعنوان یک طرف برای حل بحرانها دخالت میکرد اما الان نمیبینیم که راهحلی برای این بحرانها داشته باشد و تنها سعی میکند بهگونهای آنها را مدیریت کند. هرچند اداره این بحرانها برای خود آمریکا و برای جامعه بینالمللی یا اتحادیه عرب دشوار شده است. اعراب نمیتوانند این بحرانها را مدیریت کنند و شورای امنیت و آمریکا و دیگران هم نمیتوانند و این مساله بسیار خطرناک است. مسالهای که ما را نگران میکند اینکه در یک کشور از تروریسم حمایت میکنند و در دیگری با آن مبارزه میکنند. برای مثال در مالی با تروریسم مبارزه میکنند و در کشورهای دیگر از آن حمایت میکنند و هدفشان هم ارضای اسراییل یا برخی دیگر از کشورهای منطقه است.
عراق سعی میکند به خودش متکی باشد و به ترکیه و ایران و کویت و عربستان و تمام کشورهای همسایه نیز همین پیام را ارسال کرده است. ما به تلاشهای خودمان متکی هستیم و میخواهیم با آنها همزیستی مسالمتآمیز داشته باشیم و مشکلات باقیمانده از دوران گذشته را حل و فصل کنیم. برای مثال در رابطهمان با کویت پیشرفتهای زیادی داشتهایم.
کشورهایی که تلاش میکنند برای عراق ایجاد مشکل کنند این مساله را چگونه انجام میدهند؟ کمکهای سیاسی میکنند یا مالی؟
همه نوع کمکی اعم از سیاسی و مادی و رسانهای میکنند اما این جبهه داخلی است که میتواند به آنها پیغام دهد که شما از آشفته کردن عراق سودی نمیبرید. آشوب در عراق به معنای آشوب در سایر کشورهای همسایه است و آشوب در کشورهای همسایه به معنای آشوب در عراق است. اتفاقاتی که در سوریه میافتد بر کشور ما یا لبنان و ترکیه تاثیر میگذارد. از این رو ما تلاش میکنیم مشکلات را به صورت مستقیم حل کنیم. درحال حاضر ما با ترکیه درحال گفتوگو هستیم تا تنشهای بهوجود آمده بین دو کشور را حل کنیم. هر دو کشور منافع مشترکی دارند که بدون دخالت در امور یکدیگر میتوانند به آنها دست یابند. با کویت و سودان و الجزایر و کشورهای مغرب عربی و مصر و... نیز همین روش را دنبال میکنیم و قصدمان این است که همانطور که گفتم یک جبهه اعتدال و میانهروی تشکیل شود.
آیا شما از امکان وقوع یک جنگ طایفهای در عراق نگران نیستید. آیا در کل روند امور رو به بهبودی است یا برعکس؟
به صراحت میگویم آنچه در سوریه در جریان است میتواند یک جنگ داخلی را در عراق هم به وجود آورد. مساله جنگ در سوریه میتواند به جنگ در عراق منجر شود و برخی تلاش میکنند این اتفاق رخ دهد. اگر تغییرات در سوریه به سمتی برود که جبهه النصره در آن پیروز شود یا افراطگرایان بر سرکار بیایند این مساله بهطور مستقیم بر عراق تاثیر خواهد گذاشت. از این رو موضع ما در سوریه به نفع تغییراتی است که در جهت اعتدال باشد. یعنی نیروهایی که خواستار مشارکت و تاسیس دولت در سوریه باشند نه اینکه این کشور را به زمینهای برای رشد تروریسم یا افراطگرایی تبدیل کنند.
چشمانداز حل بحران سوریه را چگونه میبینید؟
به اعتقاد ما باید تلاشها در جهت حرکتهای مسالمتآمیز صورت گیرد. فعلا هیچ چشمانداز مثبتی به نظر نمیرسد. نظام حاکم قادر به جذب مخالفان نیست و آنها هم نمیتوانند نظام حاکم را سرنگون کنند.
نظر شما درباره اقدام اخیر اتحادیه عرب برای دادن حق نمایندگی سوریه به مخالفان چیست؟
این اقدام تاسف بار بود. ما با آن موافق نبودیم و نمیخواستیم صندلی سوریه دراختیار مخالفان قرار گیرد چون نمیدانیم آنها کیستند. این عمل خطرناکی بود و نباید به یک رسم تبدیل شود که صندلی دولتها به هیاتها و گروههای مخالف داده شود. ما مخالف این هستیم که سفارت سوریه به مخالفان داده شود. این مساله میتواند درمورد عراق یا مصر یا هر دولت دیگری هم رخ دهد و خطرناک خواهد بود.
بعضی از این میترسند که یک دولت سنی در سوریه تشکیل شود، نظر شما دراینباره چیست؟
ما نگران تشکیل یک دولت سنی در سوریه نیستیم. ما میخواهیم که یک دولت طایفهای یا افراطگرا بر سرکار نیاید. مثل اینکه در عراق اکثریت شیعه هستند در سوریه نیز اکثریت سنی هستند. ما نمیخواهیم عراق به یک دولت شیعی افراطگرا تبدیل شود همچنان نمیخواهیم در سوریه یا هر جای دیگری یک دولت سنی افراطگرا تشکیل شود
شما بارها گفتهاید که دولت سوریه تسلیم نمیشود یا سقوط نمیکند. آیا برای این حرفها استدلالهایی دارید؟
ما وقتی از آمریکا شنیدیم که گفت نظام سوریه تا دوماه دیگر سقوط میکند با این نظر موافق نبودیم. من خودم در سوریه زندگی کردهام و مشکلات طایفهگرایی (اعم از سنی و علوی و وسطی و دروز و ...) را میشناسم. در این کشور ارتش هست و میتواند مقابله کند. دستگاههای امنیتی هستند و ساقط کردن چنین نظامی آسان نیست. من درعوض گفتم تا دو سال دیگر هم نظام سوریه سقوط نمیکند. این مساله از روی میل شخصی من نبود بلکه ارزیابی من از واقعیتها بود. حال میبینیم که دو سال گذشته است و هنوز این نظام سقوط نکرده است. باید در سوریه نظامی بیاید که متوازن باشد حتی اگر سنی باشد. باید معتدل باشد و به پایگاهی برای آسیب رساندن به سایر کشورها تبدیل نشود. اگر یک نظام افراطگرا برسرکار بیاید به همه از جمله عراق آسیب میرساند.
آیا برنامه هستهای همسایهها برای عراق نگرانکننده نیست؟
وقتی شرایط به حالت جنگی میرسد طبعا برای ما نیز نگرانکننده است. وقتی صحبت از سلاح اتمی میشود طبعا برای ما نیز نگرانکننده است چون ما هم بخشی از این منطقه هستیم. ما با داشتن هرگونه سلاح اتمی هر جای منطقه مخالف هستیم و تاسف میخوریم که جامعه بینالمللی طوری برخورد میکند که به نظر میرسد برای معیارهای بینالمللی اهمیتی قایل نیست. وجود هرگونه سلاح اتمی در منطقه برای ما نگرانکننده است. چرا جامعه بینالمللی درباره سلاح اتمی اسراییل سکوت میکند. این مساله ما را جریحهدار میکند و نمیتوانیم بپذیریم. از جامعه بینالمللی میخواهیم که ما را از شر سلاح اتمی اسراییل برهاند تا دیگران هم به سمت تولید اینگونه سلاحها پیش نروند. این مساله برای منطقه حساسی چون خاورمیانه خطرناک خواهد بود.
موضع عراق دراینباره برخورد آمریکا و دیگران با ایران با توجه به آن معیار دوگانهای که اشاره کردید چیست؟
ما قطعا این مساله را نمیپذیریم. دنیا میداند که حمله به ایران یعنی چه. همه دولتهای منطقه واکنش ایران را میدانند. این واکنش میتواند به سمت دولتهای خلیجفارس باشد یا اسراییل؟ و پیامدهای این مساله برای منطقه چه خواهد بود؟
طبیعی است که درصورت وقوع جنگ ما در عراق بیشتر از دیگران آسیب خواهیم دید. زیرا تمام نفت ما از بنادر صادر میشود و اگر تنگههرمز بسته شود عراق چگونه میتواند به درآمدهای نفتیاش برسد. از آن گذشته فتنهای در منطقه به راه میافتد که دامن عراق و لبنان و کشورهای خلیجفارس را هم خواهد گرفت. من پیوسته با طرفهای آمریکایی دراینباره صحبت کردهام. احساس میکنم آمریکا مخالف حمله نظامی به ایران است چون آنها میدانند که این کار چه پیامدهایی را به همراه خواهد داشت.
رابطه شما با ترکیه و کویت و بحرین به چه مراحلی رسیده است؟
درباره ترکیه کلید سحرآمیزی وجود ندارد. ما نمیخواهیم که در مسایل آنها دخالت کنیم یا آنها در مسایل ما دخالت کنند. رابطه ما با کشورهای خلیجفارس خوب و طبیعی است. درمورد کویت پیشرفتهای زیادی کردهایم و مساله مرزها مشخص شده است. زندانیان کویتی که در عراق بودند آزاد شدند. رابطه ما با عربستان هم مثبت است و دیدارهای امنیتی و سیاسی بین طرفین در جریان است. با بحرین نیز روابطی طبیعی داریم. عراق در امور این کشور دخالت نمیکند اگر هم چنین امری بوده تنها به درخواست برادران بحرینی بوده است.
آیا آمریکا در امور عراق همچنان دخالت میکند؟
دخالت نمیکند بلکه ما با آمریکا همکاری میکنیم. در عراق دیگر یک سرباز آمریکایی هم نیست. تانک یا خودرو یا کشتی یا هواپیمایی آمریکایی وجود ندارد. ما یک توافقنامه همکاریهای استراتژیک داریم که یکی از بندهای آن مساله فروش تسلیحات و دادن اطلاعات است. با کشورهای اروپایی هم چنین توافقنامههایی را داریم و حتی در حوزههای امنیتی همکاری میکنیم.
چرا اقدام به تعویق انداختن انتخابات در برخی از شهرهای عراق کردید؟
این شیوهای است که در همه کشورها معمول است. اگر شرایط مناسب نباشد و نتواند زمینه را برای مشارکت و نامزدی فراهم کند، انتخابات به تعویق میافتد. ما تاریخ انتخابات را 20 آوریل اعلام کردیم اما برخی خواستار تعویق آن شدند. من خودم با این کار مخالف بودم تا گفته نشود که برای مثال استانهای سنینشین شرکت نکرده یا استانهای مرکزی و جنوبی شرکت کردند. به هرحال خود من با این مساله مخالف هستم. ولی ما نامزدهایی داریم که به خاطر تهدیدهای القاعده مجبور شدند کنار بکشند. بقایای حزب بعث و سازمانهای تروریستی همچنان به افراطگرایی دامن میزنند. حتی کارمندان برگزارکننده انتخابات تهدید به قتل شدند و آنها کنار کشیدند. دریک مورد هشت نفر کشته شدند و فهرستی را منتشر کردند که باید بقیه هم کشته میشدند. ما میخواهیم یک نامزد امنیت داشته باشد و بتواند تبلیغات انتخاباتی کند.
10 سال از سقوط نظام سابق میگذرد. آیا اعتقاد دارید اهدافی را که داشتید از جمله کسب آزادی و دموکراسی و آسایش محقق شده است؟
هدف ما خلاصی از یک نظام دیکتاتوری بود که تحقق پیدا کرد. همچنین هدف ما آزادی بود که الان داریم. در عراق رسانهها کاملا آزاد هستند و ما نزدیک به 50 کانال ماهوارهای داریم. آزادی احزاب به شکلی کامل وجود دارد. آزادی سیاسی و فکری و دینی هست. ما زندانی سیاسی یا مطبوعاتی نداریم. از طریق انتخابات مردم در دولت مشارکت دارند. آسایش و رفاه هم هست اما نه در حد مطلوب. زیرا عراق از شروع دوران جنگ با ایران تاکنون همچنان در رکود بوده است و سازندگی نداشته. اما اکنون در این کشور سازندگی شروع شده و همه جا درحال ساختوساز است. تنها چیزی که ما را همچنان آزار میدهد اینکه هنوز ثبات سیاسی در عراق به شکل کامل به وجود نیامده است.
نوری المالکی، نخستوزیر عراق شخصیتی بحثبرانگیز چه در داخل و چه خارج از این کشور است. برخی او را دیکتاتور میدانند اما برخی دیگر او را فردی دوراندیش بهحساب میآورند؛ کسی که عراق در شرایط کنونی به او نیازمند است. به هرحال او در جایگاهی قرار گرفته است که نمیتوان جایگزینی برایش پیدا کرد. صحنه سیاسی عراق همچنان پیچیده است. نزاع شیعی- سنی از یک طرف و کردها و عراقیها از طرف دیگر، در این میان نزاع بین روحانیون و سکولارها از یک سو و لیبرالها و کمونیستها نیز از سوی دیگر در جریان است و موضوع را پیچیدهتر میکند. در صحنه خارجی نیز مساله سوریه و موضعگیریهای عراق درباره بحران این کشور مزید بر علت شده است. مشکلات عراق با ترکیه نیز وجه دیگری از این ماجراست که در مجموع روابط عراق را با برخی از همسایگانش حساس کرده است. در این مصاحبه نوری المالکی از جایگاه استراتژیک کشورش و نیز موج افراطگرایی در منطقه و نحوه رابطه این کشور با همسایگان و با آمریکا میگوید.
روابط مصر و عراق را چگونه میبینید؟
واقعیت این است که روابط از لحاظ استراتژیک در مسیر درستی قرار دارد. در دوران گذشته من دوبار از مصر دیدن کردم. درحال حاضر روابط به شکل عادی درآمده است. سفیر مصر دوباره بازگشته و شرکتهای مصری روند سرمایهگذاریشان را شروع کردهاند. ما همچنان بر توسعه روابط در سطوح مختلف تاکید داریم. دیدار اخیر نخستوزیر مصر از عراق نیز برای ما فرصت مغتنمی بود. ما کمیتهای مشترک برای همکاری تشکیل دادهایم که نیازمند پیگیری است. تاکنون چند وزیر عراقی از مصر بازدید کردهاند و یادداشت تفاهمهایی امضا شده است که برخی از آنها درباره ارسال نفت عراق به مصر و کشیدن لولههای گاز از طریق بندر عقبه است. عراق در مصر سرمایهگذاریهای مختلفی دارد همچنانکه در عراق نیز شرکتهای مصری هستند. از آن گذشته کارگران مصری همچنان در کشور ما مشغول فعالیت هستند.
از اینها گذشته ما به مصر به عنوان یک مرکز ثقل توازن قوا مینگریم که بیانگر یک جبهه اعتدال در برابر تندروی و افراطگرایی است؛ افراطگراییهایی که به اشکال مختلف طایفهای یا سیاسی یا قومی ایجاد میشود. به نظر ما مصر محور این اعتدال و میانهروی بوده و میکوشد تا بیطرفی خود را حفظ کرده و اجازه ندهد که سایر کشورها در امور منطقه عربی دخالت کنند. دو کشور عراق و مصر میتوانند الگویی برای سایر کشورهای منطقه بهخصوص پس از موج موسوم به « بهار عربی» باشند. انقلابهایی که از یک سو موجب سقوط نظامهای دیکتاتوری شد اما از سوی دیگر وضع آشفتهای را به وجود آورد و متاسفانه طرفداران افراطگرایی زمینه مساعدی را برای رشد افکار خود در آن یافتند. اکثر کشورهای منطقه از این موج افراطگرایی بیم دارند و همه به دنبال راهحلی آرام و معتدل برای رفع آن هستند. ما در عراق به دنبال همین هستیم و احساس میکنیم مصر نیز همین وضعیت را دارد. با اردن و سایر کشورهای خلیجفارس هم درباره این موضوع صحبت کردیم و به آنها گفتیم که باید جبهه اعتدال را تقویت کرد و به اعتقاد ما مصر باید در این جبهه پیشگام باشد.
اوضاع عراق را در این مرحله چگونه میبینید؟
عراق در مسیر ساخت دولت به پیش میرود بهخصوص در زمینه قانون اساسی و پارلمان و دولت و انتخابات و گردش مسالمتآمیز قدرت. البته عراق هم بخشی از همین منطقه است. اگر بخواهم صریح حرف بزنم باید گفت عراق همچنان مشکلات امنیتی دارد و تاکنون عراقیهای زیادی در جریان این نزاعهای طایفهای و مذهبی کشته شدهاند. طایفهگرایی به عراق هم صادر شده است و کسانی هستند که در پشت این نقاب دست به آشوب میزنند. با این حال استانهای غربی طایفهگرایی را نپذیرفته و با آن مخالفت کردهاند. با این حال در پارلمان عراق کسانی هستند که طایفهگرایی و تجزیه را آشکارا اعلام میکنند و حتی کسانی را که دست به انفجار خودروهای بمبگذاری شده میزنند تروریسم نمیدانند و آنها را مجاهد به شمار میآورند. حال آنکه به اعتقاد ما کسی که بمب منفجر میکند مجاهد نیست. یک آدم مجاهد مردم را نمیکشد و برای دیگران مشکلات به وجود نمیآورد.
پس شما با این رای مخالف هستید که گفته میشود بهار عربی به عراق هم رسیده است؟
بهار عربی اینطور نیست. وقتی در مصر اتفاق افتاد علیه دولتی بود با آن شرایط که شما میدانید. وقتی در لیبی چنین اتفاقی افتاد علیه نظام قذافی بود. در سوریه از حکومت بشار اسد حرف زده میشود اما عراق چنین نیست و ما چنین و چنان افرادی را نداریم. ما دموکراسی و انتخابات داریم. دولتی میرود و دولت دیگری میآید. استانها برای خود اختیارات دارند. ما آزادی و دموکراسی داریم. ما حتی یک زندانی سیاسی هم نداریم. در عراق آزادی وجود دارد حتی به حدی که مرزهای موجود را رد میکند. مرزهایی که در کشورهای دیگر هرگز اجازه داده نمیشود. پس معنای بهار عربی در عراق چیست؟ و علیه چه کسی است؟ این طایفهگرایی است. به آن نمیگویند بهار بلکه باید آن را جهنم نامید.
از برخی اتفاقات ناراحت نیستید. مثل استعفای رافع العیساوی، وزیر دارایی یا کنار کشیدن جریان صدر از دولت و اظهارات رییس منطقه کردستان که خواستار مشارکت واقعی یا ترک همکاری است. همچنین کردها مشارکتشان را در دولت بلوکه کردهاند. مجموع اینها شما را نگران نمیکند؟
چرا همه اینها دردناک است. ما ناراحت هستیم که علیه وزیری حکم صادر شود یا او را متهم به تروریسم کنند. ناراحت هستیم که شریکی بگوید نسبت به قانون اساسی و ... بیتفاوت است. اگر همه این اقدامات در چارچوب قانون صورت گیرد کسی را ناراحت نمیکند. مثل این است که یک استان تبدیل به یک منطقه خودمختار شود. چون نظام حاکم بر عراق چنین اجازهای را میدهد و قانون مقرر کرده است که چند استان میتوانند با هم یک منطقه خودمختار را به وجود آورند. چنین منطقهای در چارچوب نظام فدرالیسم اختیارات مشخصی خواهد داشت. در واقع مثل بخشی از دولت مرکزی عمل میکند و در زمینه سیاست خارجی یا دفاعی اختیارات ویژهای ندارد و نمیتواند برای خودش روابط دیپلماتیک ایجاد کند یا ارتش تشکیل دهد. مشکل ما در عراق این است که این خودمختاریها از حدود اختیاراتشان خارج میشوند و قانون اساسی را زیر پا میگذارند.
آیا میتوان گفت در عراق مسایل تحت کنترل است یا اینکه رویکرد بعضی برای تجزیه نگرانکننده است؟
تاکنون اینها تحت کنترل بوده است. مشکل ما از داخل نیست بلکه بیشتر از خارج و از طریق کشورهای همسایه است که در این مسایل ما دخالت میکنند و میخواهند بخشهایی را تجزیه کنند. آیا این وضعیت منجر به نزاعهای طایفهای نخواهد شد؟
میتوانید در اینباره دولتهای خاصی را مثال بزنید؟
در حقیقت هر دولتی که بخواهد در امور عراق با این نگرش دخالت کند از نظر ما مردود است. من کسی را سرزنش نمیکنم بلکه بیشتر عراقیها را سرزنش میکنم که چرا اجازه میدهند دنباله این یا آن دولت باشند. من میخواهم با دولتهای همسایه دوستی داشته باشیم نه اینکه تابع آنها باشیم.
در این میان نقش آمریکا چیست و به شما کمک میکند یا شما را برآن میدارد که تسلیم این خواستهها شوید؟
آمریکا آنچنانکه ما انتظارش را داریم عمل نمیکند. درگذشته بهعنوان یک طرف برای حل بحرانها دخالت میکرد اما الان نمیبینیم که راهحلی برای این بحرانها داشته باشد و تنها سعی میکند بهگونهای آنها را مدیریت کند. هرچند اداره این بحرانها برای خود آمریکا و برای جامعه بینالمللی یا اتحادیه عرب دشوار شده است. اعراب نمیتوانند این بحرانها را مدیریت کنند و شورای امنیت و آمریکا و دیگران هم نمیتوانند و این مساله بسیار خطرناک است. مسالهای که ما را نگران میکند اینکه در یک کشور از تروریسم حمایت میکنند و در دیگری با آن مبارزه میکنند. برای مثال در مالی با تروریسم مبارزه میکنند و در کشورهای دیگر از آن حمایت میکنند و هدفشان هم ارضای اسراییل یا برخی دیگر از کشورهای منطقه است.
عراق سعی میکند به خودش متکی باشد و به ترکیه و ایران و کویت و عربستان و تمام کشورهای همسایه نیز همین پیام را ارسال کرده است. ما به تلاشهای خودمان متکی هستیم و میخواهیم با آنها همزیستی مسالمتآمیز داشته باشیم و مشکلات باقیمانده از دوران گذشته را حل و فصل کنیم. برای مثال در رابطهمان با کویت پیشرفتهای زیادی داشتهایم.
کشورهایی که تلاش میکنند برای عراق ایجاد مشکل کنند این مساله را چگونه انجام میدهند؟ کمکهای سیاسی میکنند یا مالی؟
همه نوع کمکی اعم از سیاسی و مادی و رسانهای میکنند اما این جبهه داخلی است که میتواند به آنها پیغام دهد که شما از آشفته کردن عراق سودی نمیبرید. آشوب در عراق به معنای آشوب در سایر کشورهای همسایه است و آشوب در کشورهای همسایه به معنای آشوب در عراق است. اتفاقاتی که در سوریه میافتد بر کشور ما یا لبنان و ترکیه تاثیر میگذارد. از این رو ما تلاش میکنیم مشکلات را به صورت مستقیم حل کنیم. درحال حاضر ما با ترکیه درحال گفتوگو هستیم تا تنشهای بهوجود آمده بین دو کشور را حل کنیم. هر دو کشور منافع مشترکی دارند که بدون دخالت در امور یکدیگر میتوانند به آنها دست یابند. با کویت و سودان و الجزایر و کشورهای مغرب عربی و مصر و... نیز همین روش را دنبال میکنیم و قصدمان این است که همانطور که گفتم یک جبهه اعتدال و میانهروی تشکیل شود.
آیا شما از امکان وقوع یک جنگ طایفهای در عراق نگران نیستید. آیا در کل روند امور رو به بهبودی است یا برعکس؟
به صراحت میگویم آنچه در سوریه در جریان است میتواند یک جنگ داخلی را در عراق هم به وجود آورد. مساله جنگ در سوریه میتواند به جنگ در عراق منجر شود و برخی تلاش میکنند این اتفاق رخ دهد. اگر تغییرات در سوریه به سمتی برود که جبهه النصره در آن پیروز شود یا افراطگرایان بر سرکار بیایند این مساله بهطور مستقیم بر عراق تاثیر خواهد گذاشت. از این رو موضع ما در سوریه به نفع تغییراتی است که در جهت اعتدال باشد. یعنی نیروهایی که خواستار مشارکت و تاسیس دولت در سوریه باشند نه اینکه این کشور را به زمینهای برای رشد تروریسم یا افراطگرایی تبدیل کنند.
چشمانداز حل بحران سوریه را چگونه میبینید؟
به اعتقاد ما باید تلاشها در جهت حرکتهای مسالمتآمیز صورت گیرد. فعلا هیچ چشمانداز مثبتی به نظر نمیرسد. نظام حاکم قادر به جذب مخالفان نیست و آنها هم نمیتوانند نظام حاکم را سرنگون کنند.
نظر شما درباره اقدام اخیر اتحادیه عرب برای دادن حق نمایندگی سوریه به مخالفان چیست؟
این اقدام تاسف بار بود. ما با آن موافق نبودیم و نمیخواستیم صندلی سوریه دراختیار مخالفان قرار گیرد چون نمیدانیم آنها کیستند. این عمل خطرناکی بود و نباید به یک رسم تبدیل شود که صندلی دولتها به هیاتها و گروههای مخالف داده شود. ما مخالف این هستیم که سفارت سوریه به مخالفان داده شود. این مساله میتواند درمورد عراق یا مصر یا هر دولت دیگری هم رخ دهد و خطرناک خواهد بود.
بعضی از این میترسند که یک دولت سنی در سوریه تشکیل شود، نظر شما دراینباره چیست؟
ما نگران تشکیل یک دولت سنی در سوریه نیستیم. ما میخواهیم که یک دولت طایفهای یا افراطگرا بر سرکار نیاید. مثل اینکه در عراق اکثریت شیعه هستند در سوریه نیز اکثریت سنی هستند. ما نمیخواهیم عراق به یک دولت شیعی افراطگرا تبدیل شود همچنان نمیخواهیم در سوریه یا هر جای دیگری یک دولت سنی افراطگرا تشکیل شود
شما بارها گفتهاید که دولت سوریه تسلیم نمیشود یا سقوط نمیکند. آیا برای این حرفها استدلالهایی دارید؟
ما وقتی از آمریکا شنیدیم که گفت نظام سوریه تا دوماه دیگر سقوط میکند با این نظر موافق نبودیم. من خودم در سوریه زندگی کردهام و مشکلات طایفهگرایی (اعم از سنی و علوی و وسطی و دروز و ...) را میشناسم. در این کشور ارتش هست و میتواند مقابله کند. دستگاههای امنیتی هستند و ساقط کردن چنین نظامی آسان نیست. من درعوض گفتم تا دو سال دیگر هم نظام سوریه سقوط نمیکند. این مساله از روی میل شخصی من نبود بلکه ارزیابی من از واقعیتها بود. حال میبینیم که دو سال گذشته است و هنوز این نظام سقوط نکرده است. باید در سوریه نظامی بیاید که متوازن باشد حتی اگر سنی باشد. باید معتدل باشد و به پایگاهی برای آسیب رساندن به سایر کشورها تبدیل نشود. اگر یک نظام افراطگرا برسرکار بیاید به همه از جمله عراق آسیب میرساند.
آیا برنامه هستهای همسایهها برای عراق نگرانکننده نیست؟
وقتی شرایط به حالت جنگی میرسد طبعا برای ما نیز نگرانکننده است. وقتی صحبت از سلاح اتمی میشود طبعا برای ما نیز نگرانکننده است چون ما هم بخشی از این منطقه هستیم. ما با داشتن هرگونه سلاح اتمی هر جای منطقه مخالف هستیم و تاسف میخوریم که جامعه بینالمللی طوری برخورد میکند که به نظر میرسد برای معیارهای بینالمللی اهمیتی قایل نیست. وجود هرگونه سلاح اتمی در منطقه برای ما نگرانکننده است. چرا جامعه بینالمللی درباره سلاح اتمی اسراییل سکوت میکند. این مساله ما را جریحهدار میکند و نمیتوانیم بپذیریم. از جامعه بینالمللی میخواهیم که ما را از شر سلاح اتمی اسراییل برهاند تا دیگران هم به سمت تولید اینگونه سلاحها پیش نروند. این مساله برای منطقه حساسی چون خاورمیانه خطرناک خواهد بود.
موضع عراق دراینباره برخورد آمریکا و دیگران با ایران با توجه به آن معیار دوگانهای که اشاره کردید چیست؟
ما قطعا این مساله را نمیپذیریم. دنیا میداند که حمله به ایران یعنی چه. همه دولتهای منطقه واکنش ایران را میدانند. این واکنش میتواند به سمت دولتهای خلیجفارس باشد یا اسراییل؟ و پیامدهای این مساله برای منطقه چه خواهد بود؟
طبیعی است که درصورت وقوع جنگ ما در عراق بیشتر از دیگران آسیب خواهیم دید. زیرا تمام نفت ما از بنادر صادر میشود و اگر تنگههرمز بسته شود عراق چگونه میتواند به درآمدهای نفتیاش برسد. از آن گذشته فتنهای در منطقه به راه میافتد که دامن عراق و لبنان و کشورهای خلیجفارس را هم خواهد گرفت. من پیوسته با طرفهای آمریکایی دراینباره صحبت کردهام. احساس میکنم آمریکا مخالف حمله نظامی به ایران است چون آنها میدانند که این کار چه پیامدهایی را به همراه خواهد داشت.
رابطه شما با ترکیه و کویت و بحرین به چه مراحلی رسیده است؟
درباره ترکیه کلید سحرآمیزی وجود ندارد. ما نمیخواهیم که در مسایل آنها دخالت کنیم یا آنها در مسایل ما دخالت کنند. رابطه ما با کشورهای خلیجفارس خوب و طبیعی است. درمورد کویت پیشرفتهای زیادی کردهایم و مساله مرزها مشخص شده است. زندانیان کویتی که در عراق بودند آزاد شدند. رابطه ما با عربستان هم مثبت است و دیدارهای امنیتی و سیاسی بین طرفین در جریان است. با بحرین نیز روابطی طبیعی داریم. عراق در امور این کشور دخالت نمیکند اگر هم چنین امری بوده تنها به درخواست برادران بحرینی بوده است.
آیا آمریکا در امور عراق همچنان دخالت میکند؟
دخالت نمیکند بلکه ما با آمریکا همکاری میکنیم. در عراق دیگر یک سرباز آمریکایی هم نیست. تانک یا خودرو یا کشتی یا هواپیمایی آمریکایی وجود ندارد. ما یک توافقنامه همکاریهای استراتژیک داریم که یکی از بندهای آن مساله فروش تسلیحات و دادن اطلاعات است. با کشورهای اروپایی هم چنین توافقنامههایی را داریم و حتی در حوزههای امنیتی همکاری میکنیم.
چرا اقدام به تعویق انداختن انتخابات در برخی از شهرهای عراق کردید؟
این شیوهای است که در همه کشورها معمول است. اگر شرایط مناسب نباشد و نتواند زمینه را برای مشارکت و نامزدی فراهم کند، انتخابات به تعویق میافتد. ما تاریخ انتخابات را 20 آوریل اعلام کردیم اما برخی خواستار تعویق آن شدند. من خودم با این کار مخالف بودم تا گفته نشود که برای مثال استانهای سنینشین شرکت نکرده یا استانهای مرکزی و جنوبی شرکت کردند. به هرحال خود من با این مساله مخالف هستم. ولی ما نامزدهایی داریم که به خاطر تهدیدهای القاعده مجبور شدند کنار بکشند. بقایای حزب بعث و سازمانهای تروریستی همچنان به افراطگرایی دامن میزنند. حتی کارمندان برگزارکننده انتخابات تهدید به قتل شدند و آنها کنار کشیدند. دریک مورد هشت نفر کشته شدند و فهرستی را منتشر کردند که باید بقیه هم کشته میشدند. ما میخواهیم یک نامزد امنیت داشته باشد و بتواند تبلیغات انتخاباتی کند.
10 سال از سقوط نظام سابق میگذرد. آیا اعتقاد دارید اهدافی را که داشتید از جمله کسب آزادی و دموکراسی و آسایش محقق شده است؟
هدف ما خلاصی از یک نظام دیکتاتوری بود که تحقق پیدا کرد. همچنین هدف ما آزادی بود که الان داریم. در عراق رسانهها کاملا آزاد هستند و ما نزدیک به 50 کانال ماهوارهای داریم. آزادی احزاب به شکلی کامل وجود دارد. آزادی سیاسی و فکری و دینی هست. ما زندانی سیاسی یا مطبوعاتی نداریم. از طریق انتخابات مردم در دولت مشارکت دارند. آسایش و رفاه هم هست اما نه در حد مطلوب. زیرا عراق از شروع دوران جنگ با ایران تاکنون همچنان در رکود بوده است و سازندگی نداشته. اما اکنون در این کشور سازندگی شروع شده و همه جا درحال ساختوساز است. تنها چیزی که ما را همچنان آزار میدهد اینکه هنوز ثبات سیاسی در عراق به شکل کامل به وجود نیامده است.
روابط مصر و عراق را چگونه میبینید؟
واقعیت این است که روابط از لحاظ استراتژیک در مسیر درستی قرار دارد. در دوران گذشته من دوبار از مصر دیدن کردم. درحال حاضر روابط به شکل عادی درآمده است. سفیر مصر دوباره بازگشته و شرکتهای مصری روند سرمایهگذاریشان را شروع کردهاند. ما همچنان بر توسعه روابط در سطوح مختلف تاکید داریم. دیدار اخیر نخستوزیر مصر از عراق نیز برای ما فرصت مغتنمی بود. ما کمیتهای مشترک برای همکاری تشکیل دادهایم که نیازمند پیگیری است. تاکنون چند وزیر عراقی از مصر بازدید کردهاند و یادداشت تفاهمهایی امضا شده است که برخی از آنها درباره ارسال نفت عراق به مصر و کشیدن لولههای گاز از طریق بندر عقبه است. عراق در مصر سرمایهگذاریهای مختلفی دارد همچنانکه در عراق نیز شرکتهای مصری هستند. از آن گذشته کارگران مصری همچنان در کشور ما مشغول فعالیت هستند.
از اینها گذشته ما به مصر به عنوان یک مرکز ثقل توازن قوا مینگریم که بیانگر یک جبهه اعتدال در برابر تندروی و افراطگرایی است؛ افراطگراییهایی که به اشکال مختلف طایفهای یا سیاسی یا قومی ایجاد میشود. به نظر ما مصر محور این اعتدال و میانهروی بوده و میکوشد تا بیطرفی خود را حفظ کرده و اجازه ندهد که سایر کشورها در امور منطقه عربی دخالت کنند. دو کشور عراق و مصر میتوانند الگویی برای سایر کشورهای منطقه بهخصوص پس از موج موسوم به « بهار عربی» باشند. انقلابهایی که از یک سو موجب سقوط نظامهای دیکتاتوری شد اما از سوی دیگر وضع آشفتهای را به وجود آورد و متاسفانه طرفداران افراطگرایی زمینه مساعدی را برای رشد افکار خود در آن یافتند. اکثر کشورهای منطقه از این موج افراطگرایی بیم دارند و همه به دنبال راهحلی آرام و معتدل برای رفع آن هستند. ما در عراق به دنبال همین هستیم و احساس میکنیم مصر نیز همین وضعیت را دارد. با اردن و سایر کشورهای خلیجفارس هم درباره این موضوع صحبت کردیم و به آنها گفتیم که باید جبهه اعتدال را تقویت کرد و به اعتقاد ما مصر باید در این جبهه پیشگام باشد.
اوضاع عراق را در این مرحله چگونه میبینید؟
عراق در مسیر ساخت دولت به پیش میرود بهخصوص در زمینه قانون اساسی و پارلمان و دولت و انتخابات و گردش مسالمتآمیز قدرت. البته عراق هم بخشی از همین منطقه است. اگر بخواهم صریح حرف بزنم باید گفت عراق همچنان مشکلات امنیتی دارد و تاکنون عراقیهای زیادی در جریان این نزاعهای طایفهای و مذهبی کشته شدهاند. طایفهگرایی به عراق هم صادر شده است و کسانی هستند که در پشت این نقاب دست به آشوب میزنند. با این حال استانهای غربی طایفهگرایی را نپذیرفته و با آن مخالفت کردهاند. با این حال در پارلمان عراق کسانی هستند که طایفهگرایی و تجزیه را آشکارا اعلام میکنند و حتی کسانی را که دست به انفجار خودروهای بمبگذاری شده میزنند تروریسم نمیدانند و آنها را مجاهد به شمار میآورند. حال آنکه به اعتقاد ما کسی که بمب منفجر میکند مجاهد نیست. یک آدم مجاهد مردم را نمیکشد و برای دیگران مشکلات به وجود نمیآورد.
پس شما با این رای مخالف هستید که گفته میشود بهار عربی به عراق هم رسیده است؟
بهار عربی اینطور نیست. وقتی در مصر اتفاق افتاد علیه دولتی بود با آن شرایط که شما میدانید. وقتی در لیبی چنین اتفاقی افتاد علیه نظام قذافی بود. در سوریه از حکومت بشار اسد حرف زده میشود اما عراق چنین نیست و ما چنین و چنان افرادی را نداریم. ما دموکراسی و انتخابات داریم. دولتی میرود و دولت دیگری میآید. استانها برای خود اختیارات دارند. ما آزادی و دموکراسی داریم. ما حتی یک زندانی سیاسی هم نداریم. در عراق آزادی وجود دارد حتی به حدی که مرزهای موجود را رد میکند. مرزهایی که در کشورهای دیگر هرگز اجازه داده نمیشود. پس معنای بهار عربی در عراق چیست؟ و علیه چه کسی است؟ این طایفهگرایی است. به آن نمیگویند بهار بلکه باید آن را جهنم نامید.
از برخی اتفاقات ناراحت نیستید. مثل استعفای رافع العیساوی، وزیر دارایی یا کنار کشیدن جریان صدر از دولت و اظهارات رییس منطقه کردستان که خواستار مشارکت واقعی یا ترک همکاری است. همچنین کردها مشارکتشان را در دولت بلوکه کردهاند. مجموع اینها شما را نگران نمیکند؟
چرا همه اینها دردناک است. ما ناراحت هستیم که علیه وزیری حکم صادر شود یا او را متهم به تروریسم کنند. ناراحت هستیم که شریکی بگوید نسبت به قانون اساسی و ... بیتفاوت است. اگر همه این اقدامات در چارچوب قانون صورت گیرد کسی را ناراحت نمیکند. مثل این است که یک استان تبدیل به یک منطقه خودمختار شود. چون نظام حاکم بر عراق چنین اجازهای را میدهد و قانون مقرر کرده است که چند استان میتوانند با هم یک منطقه خودمختار را به وجود آورند. چنین منطقهای در چارچوب نظام فدرالیسم اختیارات مشخصی خواهد داشت. در واقع مثل بخشی از دولت مرکزی عمل میکند و در زمینه سیاست خارجی یا دفاعی اختیارات ویژهای ندارد و نمیتواند برای خودش روابط دیپلماتیک ایجاد کند یا ارتش تشکیل دهد. مشکل ما در عراق این است که این خودمختاریها از حدود اختیاراتشان خارج میشوند و قانون اساسی را زیر پا میگذارند.
آیا میتوان گفت در عراق مسایل تحت کنترل است یا اینکه رویکرد بعضی برای تجزیه نگرانکننده است؟
تاکنون اینها تحت کنترل بوده است. مشکل ما از داخل نیست بلکه بیشتر از خارج و از طریق کشورهای همسایه است که در این مسایل ما دخالت میکنند و میخواهند بخشهایی را تجزیه کنند. آیا این وضعیت منجر به نزاعهای طایفهای نخواهد شد؟
میتوانید در اینباره دولتهای خاصی را مثال بزنید؟
در حقیقت هر دولتی که بخواهد در امور عراق با این نگرش دخالت کند از نظر ما مردود است. من کسی را سرزنش نمیکنم بلکه بیشتر عراقیها را سرزنش میکنم که چرا اجازه میدهند دنباله این یا آن دولت باشند. من میخواهم با دولتهای همسایه دوستی داشته باشیم نه اینکه تابع آنها باشیم.
در این میان نقش آمریکا چیست و به شما کمک میکند یا شما را برآن میدارد که تسلیم این خواستهها شوید؟
آمریکا آنچنانکه ما انتظارش را داریم عمل نمیکند. درگذشته بهعنوان یک طرف برای حل بحرانها دخالت میکرد اما الان نمیبینیم که راهحلی برای این بحرانها داشته باشد و تنها سعی میکند بهگونهای آنها را مدیریت کند. هرچند اداره این بحرانها برای خود آمریکا و برای جامعه بینالمللی یا اتحادیه عرب دشوار شده است. اعراب نمیتوانند این بحرانها را مدیریت کنند و شورای امنیت و آمریکا و دیگران هم نمیتوانند و این مساله بسیار خطرناک است. مسالهای که ما را نگران میکند اینکه در یک کشور از تروریسم حمایت میکنند و در دیگری با آن مبارزه میکنند. برای مثال در مالی با تروریسم مبارزه میکنند و در کشورهای دیگر از آن حمایت میکنند و هدفشان هم ارضای اسراییل یا برخی دیگر از کشورهای منطقه است.
عراق سعی میکند به خودش متکی باشد و به ترکیه و ایران و کویت و عربستان و تمام کشورهای همسایه نیز همین پیام را ارسال کرده است. ما به تلاشهای خودمان متکی هستیم و میخواهیم با آنها همزیستی مسالمتآمیز داشته باشیم و مشکلات باقیمانده از دوران گذشته را حل و فصل کنیم. برای مثال در رابطهمان با کویت پیشرفتهای زیادی داشتهایم.
کشورهایی که تلاش میکنند برای عراق ایجاد مشکل کنند این مساله را چگونه انجام میدهند؟ کمکهای سیاسی میکنند یا مالی؟
همه نوع کمکی اعم از سیاسی و مادی و رسانهای میکنند اما این جبهه داخلی است که میتواند به آنها پیغام دهد که شما از آشفته کردن عراق سودی نمیبرید. آشوب در عراق به معنای آشوب در سایر کشورهای همسایه است و آشوب در کشورهای همسایه به معنای آشوب در عراق است. اتفاقاتی که در سوریه میافتد بر کشور ما یا لبنان و ترکیه تاثیر میگذارد. از این رو ما تلاش میکنیم مشکلات را به صورت مستقیم حل کنیم. درحال حاضر ما با ترکیه درحال گفتوگو هستیم تا تنشهای بهوجود آمده بین دو کشور را حل کنیم. هر دو کشور منافع مشترکی دارند که بدون دخالت در امور یکدیگر میتوانند به آنها دست یابند. با کویت و سودان و الجزایر و کشورهای مغرب عربی و مصر و... نیز همین روش را دنبال میکنیم و قصدمان این است که همانطور که گفتم یک جبهه اعتدال و میانهروی تشکیل شود.
آیا شما از امکان وقوع یک جنگ طایفهای در عراق نگران نیستید. آیا در کل روند امور رو به بهبودی است یا برعکس؟
به صراحت میگویم آنچه در سوریه در جریان است میتواند یک جنگ داخلی را در عراق هم به وجود آورد. مساله جنگ در سوریه میتواند به جنگ در عراق منجر شود و برخی تلاش میکنند این اتفاق رخ دهد. اگر تغییرات در سوریه به سمتی برود که جبهه النصره در آن پیروز شود یا افراطگرایان بر سرکار بیایند این مساله بهطور مستقیم بر عراق تاثیر خواهد گذاشت. از این رو موضع ما در سوریه به نفع تغییراتی است که در جهت اعتدال باشد. یعنی نیروهایی که خواستار مشارکت و تاسیس دولت در سوریه باشند نه اینکه این کشور را به زمینهای برای رشد تروریسم یا افراطگرایی تبدیل کنند.
چشمانداز حل بحران سوریه را چگونه میبینید؟
به اعتقاد ما باید تلاشها در جهت حرکتهای مسالمتآمیز صورت گیرد. فعلا هیچ چشمانداز مثبتی به نظر نمیرسد. نظام حاکم قادر به جذب مخالفان نیست و آنها هم نمیتوانند نظام حاکم را سرنگون کنند.
نظر شما درباره اقدام اخیر اتحادیه عرب برای دادن حق نمایندگی سوریه به مخالفان چیست؟
این اقدام تاسف بار بود. ما با آن موافق نبودیم و نمیخواستیم صندلی سوریه دراختیار مخالفان قرار گیرد چون نمیدانیم آنها کیستند. این عمل خطرناکی بود و نباید به یک رسم تبدیل شود که صندلی دولتها به هیاتها و گروههای مخالف داده شود. ما مخالف این هستیم که سفارت سوریه به مخالفان داده شود. این مساله میتواند درمورد عراق یا مصر یا هر دولت دیگری هم رخ دهد و خطرناک خواهد بود.
بعضی از این میترسند که یک دولت سنی در سوریه تشکیل شود، نظر شما دراینباره چیست؟
ما نگران تشکیل یک دولت سنی در سوریه نیستیم. ما میخواهیم که یک دولت طایفهای یا افراطگرا بر سرکار نیاید. مثل اینکه در عراق اکثریت شیعه هستند در سوریه نیز اکثریت سنی هستند. ما نمیخواهیم عراق به یک دولت شیعی افراطگرا تبدیل شود همچنان نمیخواهیم در سوریه یا هر جای دیگری یک دولت سنی افراطگرا تشکیل شود
شما بارها گفتهاید که دولت سوریه تسلیم نمیشود یا سقوط نمیکند. آیا برای این حرفها استدلالهایی دارید؟
ما وقتی از آمریکا شنیدیم که گفت نظام سوریه تا دوماه دیگر سقوط میکند با این نظر موافق نبودیم. من خودم در سوریه زندگی کردهام و مشکلات طایفهگرایی (اعم از سنی و علوی و وسطی و دروز و ...) را میشناسم. در این کشور ارتش هست و میتواند مقابله کند. دستگاههای امنیتی هستند و ساقط کردن چنین نظامی آسان نیست. من درعوض گفتم تا دو سال دیگر هم نظام سوریه سقوط نمیکند. این مساله از روی میل شخصی من نبود بلکه ارزیابی من از واقعیتها بود. حال میبینیم که دو سال گذشته است و هنوز این نظام سقوط نکرده است. باید در سوریه نظامی بیاید که متوازن باشد حتی اگر سنی باشد. باید معتدل باشد و به پایگاهی برای آسیب رساندن به سایر کشورها تبدیل نشود. اگر یک نظام افراطگرا برسرکار بیاید به همه از جمله عراق آسیب میرساند.
آیا برنامه هستهای همسایهها برای عراق نگرانکننده نیست؟
وقتی شرایط به حالت جنگی میرسد طبعا برای ما نیز نگرانکننده است. وقتی صحبت از سلاح اتمی میشود طبعا برای ما نیز نگرانکننده است چون ما هم بخشی از این منطقه هستیم. ما با داشتن هرگونه سلاح اتمی هر جای منطقه مخالف هستیم و تاسف میخوریم که جامعه بینالمللی طوری برخورد میکند که به نظر میرسد برای معیارهای بینالمللی اهمیتی قایل نیست. وجود هرگونه سلاح اتمی در منطقه برای ما نگرانکننده است. چرا جامعه بینالمللی درباره سلاح اتمی اسراییل سکوت میکند. این مساله ما را جریحهدار میکند و نمیتوانیم بپذیریم. از جامعه بینالمللی میخواهیم که ما را از شر سلاح اتمی اسراییل برهاند تا دیگران هم به سمت تولید اینگونه سلاحها پیش نروند. این مساله برای منطقه حساسی چون خاورمیانه خطرناک خواهد بود.
موضع عراق دراینباره برخورد آمریکا و دیگران با ایران با توجه به آن معیار دوگانهای که اشاره کردید چیست؟
ما قطعا این مساله را نمیپذیریم. دنیا میداند که حمله به ایران یعنی چه. همه دولتهای منطقه واکنش ایران را میدانند. این واکنش میتواند به سمت دولتهای خلیجفارس باشد یا اسراییل؟ و پیامدهای این مساله برای منطقه چه خواهد بود؟
طبیعی است که درصورت وقوع جنگ ما در عراق بیشتر از دیگران آسیب خواهیم دید. زیرا تمام نفت ما از بنادر صادر میشود و اگر تنگههرمز بسته شود عراق چگونه میتواند به درآمدهای نفتیاش برسد. از آن گذشته فتنهای در منطقه به راه میافتد که دامن عراق و لبنان و کشورهای خلیجفارس را هم خواهد گرفت. من پیوسته با طرفهای آمریکایی دراینباره صحبت کردهام. احساس میکنم آمریکا مخالف حمله نظامی به ایران است چون آنها میدانند که این کار چه پیامدهایی را به همراه خواهد داشت.
رابطه شما با ترکیه و کویت و بحرین به چه مراحلی رسیده است؟
درباره ترکیه کلید سحرآمیزی وجود ندارد. ما نمیخواهیم که در مسایل آنها دخالت کنیم یا آنها در مسایل ما دخالت کنند. رابطه ما با کشورهای خلیجفارس خوب و طبیعی است. درمورد کویت پیشرفتهای زیادی کردهایم و مساله مرزها مشخص شده است. زندانیان کویتی که در عراق بودند آزاد شدند. رابطه ما با عربستان هم مثبت است و دیدارهای امنیتی و سیاسی بین طرفین در جریان است. با بحرین نیز روابطی طبیعی داریم. عراق در امور این کشور دخالت نمیکند اگر هم چنین امری بوده تنها به درخواست برادران بحرینی بوده است.
آیا آمریکا در امور عراق همچنان دخالت میکند؟
دخالت نمیکند بلکه ما با آمریکا همکاری میکنیم. در عراق دیگر یک سرباز آمریکایی هم نیست. تانک یا خودرو یا کشتی یا هواپیمایی آمریکایی وجود ندارد. ما یک توافقنامه همکاریهای استراتژیک داریم که یکی از بندهای آن مساله فروش تسلیحات و دادن اطلاعات است. با کشورهای اروپایی هم چنین توافقنامههایی را داریم و حتی در حوزههای امنیتی همکاری میکنیم.
چرا اقدام به تعویق انداختن انتخابات در برخی از شهرهای عراق کردید؟
این شیوهای است که در همه کشورها معمول است. اگر شرایط مناسب نباشد و نتواند زمینه را برای مشارکت و نامزدی فراهم کند، انتخابات به تعویق میافتد. ما تاریخ انتخابات را 20 آوریل اعلام کردیم اما برخی خواستار تعویق آن شدند. من خودم با این کار مخالف بودم تا گفته نشود که برای مثال استانهای سنینشین شرکت نکرده یا استانهای مرکزی و جنوبی شرکت کردند. به هرحال خود من با این مساله مخالف هستم. ولی ما نامزدهایی داریم که به خاطر تهدیدهای القاعده مجبور شدند کنار بکشند. بقایای حزب بعث و سازمانهای تروریستی همچنان به افراطگرایی دامن میزنند. حتی کارمندان برگزارکننده انتخابات تهدید به قتل شدند و آنها کنار کشیدند. دریک مورد هشت نفر کشته شدند و فهرستی را منتشر کردند که باید بقیه هم کشته میشدند. ما میخواهیم یک نامزد امنیت داشته باشد و بتواند تبلیغات انتخاباتی کند.
10 سال از سقوط نظام سابق میگذرد. آیا اعتقاد دارید اهدافی را که داشتید از جمله کسب آزادی و دموکراسی و آسایش محقق شده است؟
هدف ما خلاصی از یک نظام دیکتاتوری بود که تحقق پیدا کرد. همچنین هدف ما آزادی بود که الان داریم. در عراق رسانهها کاملا آزاد هستند و ما نزدیک به 50 کانال ماهوارهای داریم. آزادی احزاب به شکلی کامل وجود دارد. آزادی سیاسی و فکری و دینی هست. ما زندانی سیاسی یا مطبوعاتی نداریم. از طریق انتخابات مردم در دولت مشارکت دارند. آسایش و رفاه هم هست اما نه در حد مطلوب. زیرا عراق از شروع دوران جنگ با ایران تاکنون همچنان در رکود بوده است و سازندگی نداشته. اما اکنون در این کشور سازندگی شروع شده و همه جا درحال ساختوساز است. تنها چیزی که ما را همچنان آزار میدهد اینکه هنوز ثبات سیاسی در عراق به شکل کامل به وجود نیامده است.
نوری المالکی، نخستوزیر عراق شخصیتی بحثبرانگیز چه در داخل و چه خارج از این کشور است. برخی او را دیکتاتور میدانند اما برخی دیگر او را فردی دوراندیش بهحساب میآورند؛ کسی که عراق در شرایط کنونی به او نیازمند است. به هرحال او در جایگاهی قرار گرفته است که نمیتوان جایگزینی برایش پیدا کرد. صحنه سیاسی عراق همچنان پیچیده است. نزاع شیعی- سنی از یک طرف و کردها و عراقیها از طرف دیگر، در این میان نزاع بین روحانیون و سکولارها از یک سو و لیبرالها و کمونیستها نیز از سوی دیگر در جریان است و موضوع را پیچیدهتر میکند. در صحنه خارجی نیز مساله سوریه و موضعگیریهای عراق درباره بحران این کشور مزید بر علت شده است. مشکلات عراق با ترکیه نیز وجه دیگری از این ماجراست که در مجموع روابط عراق را با برخی از همسایگانش حساس کرده است. در این مصاحبه نوری المالکی از جایگاه استراتژیک کشورش و نیز موج افراطگرایی در منطقه و نحوه رابطه این کشور با همسایگان و با آمریکا میگوید.
روابط مصر و عراق را چگونه میبینید؟
واقعیت این است که روابط از لحاظ استراتژیک در مسیر درستی قرار دارد. در دوران گذشته من دوبار از مصر دیدن کردم. درحال حاضر روابط به شکل عادی درآمده است. سفیر مصر دوباره بازگشته و شرکتهای مصری روند سرمایهگذاریشان را شروع کردهاند. ما همچنان بر توسعه روابط در سطوح مختلف تاکید داریم. دیدار اخیر نخستوزیر مصر از عراق نیز برای ما فرصت مغتنمی بود. ما کمیتهای مشترک برای همکاری تشکیل دادهایم که نیازمند پیگیری است. تاکنون چند وزیر عراقی از مصر بازدید کردهاند و یادداشت تفاهمهایی امضا شده است که برخی از آنها درباره ارسال نفت عراق به مصر و کشیدن لولههای گاز از طریق بندر عقبه است. عراق در مصر سرمایهگذاریهای مختلفی دارد همچنانکه در عراق نیز شرکتهای مصری هستند. از آن گذشته کارگران مصری همچنان در کشور ما مشغول فعالیت هستند.
از اینها گذشته ما به مصر به عنوان یک مرکز ثقل توازن قوا مینگریم که بیانگر یک جبهه اعتدال در برابر تندروی و افراطگرایی است؛ افراطگراییهایی که به اشکال مختلف طایفهای یا سیاسی یا قومی ایجاد میشود. به نظر ما مصر محور این اعتدال و میانهروی بوده و میکوشد تا بیطرفی خود را حفظ کرده و اجازه ندهد که سایر کشورها در امور منطقه عربی دخالت کنند. دو کشور عراق و مصر میتوانند الگویی برای سایر کشورهای منطقه بهخصوص پس از موج موسوم به « بهار عربی» باشند. انقلابهایی که از یک سو موجب سقوط نظامهای دیکتاتوری شد اما از سوی دیگر وضع آشفتهای را به وجود آورد و متاسفانه طرفداران افراطگرایی زمینه مساعدی را برای رشد افکار خود در آن یافتند. اکثر کشورهای منطقه از این موج افراطگرایی بیم دارند و همه به دنبال راهحلی آرام و معتدل برای رفع آن هستند. ما در عراق به دنبال همین هستیم و احساس میکنیم مصر نیز همین وضعیت را دارد. با اردن و سایر کشورهای خلیجفارس هم درباره این موضوع صحبت کردیم و به آنها گفتیم که باید جبهه اعتدال را تقویت کرد و به اعتقاد ما مصر باید در این جبهه پیشگام باشد.
اوضاع عراق را در این مرحله چگونه میبینید؟
عراق در مسیر ساخت دولت به پیش میرود بهخصوص در زمینه قانون اساسی و پارلمان و دولت و انتخابات و گردش مسالمتآمیز قدرت. البته عراق هم بخشی از همین منطقه است. اگر بخواهم صریح حرف بزنم باید گفت عراق همچنان مشکلات امنیتی دارد و تاکنون عراقیهای زیادی در جریان این نزاعهای طایفهای و مذهبی کشته شدهاند. طایفهگرایی به عراق هم صادر شده است و کسانی هستند که در پشت این نقاب دست به آشوب میزنند. با این حال استانهای غربی طایفهگرایی را نپذیرفته و با آن مخالفت کردهاند. با این حال در پارلمان عراق کسانی هستند که طایفهگرایی و تجزیه را آشکارا اعلام میکنند و حتی کسانی را که دست به انفجار خودروهای بمبگذاری شده میزنند تروریسم نمیدانند و آنها را مجاهد به شمار میآورند. حال آنکه به اعتقاد ما کسی که بمب منفجر میکند مجاهد نیست. یک آدم مجاهد مردم را نمیکشد و برای دیگران مشکلات به وجود نمیآورد.
پس شما با این رای مخالف هستید که گفته میشود بهار عربی به عراق هم رسیده است؟
بهار عربی اینطور نیست. وقتی در مصر اتفاق افتاد علیه دولتی بود با آن شرایط که شما میدانید. وقتی در لیبی چنین اتفاقی افتاد علیه نظام قذافی بود. در سوریه از حکومت بشار اسد حرف زده میشود اما عراق چنین نیست و ما چنین و چنان افرادی را نداریم. ما دموکراسی و انتخابات داریم. دولتی میرود و دولت دیگری میآید. استانها برای خود اختیارات دارند. ما آزادی و دموکراسی داریم. ما حتی یک زندانی سیاسی هم نداریم. در عراق آزادی وجود دارد حتی به حدی که مرزهای موجود را رد میکند. مرزهایی که در کشورهای دیگر هرگز اجازه داده نمیشود. پس معنای بهار عربی در عراق چیست؟ و علیه چه کسی است؟ این طایفهگرایی است. به آن نمیگویند بهار بلکه باید آن را جهنم نامید.
از برخی اتفاقات ناراحت نیستید. مثل استعفای رافع العیساوی، وزیر دارایی یا کنار کشیدن جریان صدر از دولت و اظهارات رییس منطقه کردستان که خواستار مشارکت واقعی یا ترک همکاری است. همچنین کردها مشارکتشان را در دولت بلوکه کردهاند. مجموع اینها شما را نگران نمیکند؟
چرا همه اینها دردناک است. ما ناراحت هستیم که علیه وزیری حکم صادر شود یا او را متهم به تروریسم کنند. ناراحت هستیم که شریکی بگوید نسبت به قانون اساسی و ... بیتفاوت است. اگر همه این اقدامات در چارچوب قانون صورت گیرد کسی را ناراحت نمیکند. مثل این است که یک استان تبدیل به یک منطقه خودمختار شود. چون نظام حاکم بر عراق چنین اجازهای را میدهد و قانون مقرر کرده است که چند استان میتوانند با هم یک منطقه خودمختار را به وجود آورند. چنین منطقهای در چارچوب نظام فدرالیسم اختیارات مشخصی خواهد داشت. در واقع مثل بخشی از دولت مرکزی عمل میکند و در زمینه سیاست خارجی یا دفاعی اختیارات ویژهای ندارد و نمیتواند برای خودش روابط دیپلماتیک ایجاد کند یا ارتش تشکیل دهد. مشکل ما در عراق این است که این خودمختاریها از حدود اختیاراتشان خارج میشوند و قانون اساسی را زیر پا میگذارند.
آیا میتوان گفت در عراق مسایل تحت کنترل است یا اینکه رویکرد بعضی برای تجزیه نگرانکننده است؟
تاکنون اینها تحت کنترل بوده است. مشکل ما از داخل نیست بلکه بیشتر از خارج و از طریق کشورهای همسایه است که در این مسایل ما دخالت میکنند و میخواهند بخشهایی را تجزیه کنند. آیا این وضعیت منجر به نزاعهای طایفهای نخواهد شد؟
میتوانید در اینباره دولتهای خاصی را مثال بزنید؟
در حقیقت هر دولتی که بخواهد در امور عراق با این نگرش دخالت کند از نظر ما مردود است. من کسی را سرزنش نمیکنم بلکه بیشتر عراقیها را سرزنش میکنم که چرا اجازه میدهند دنباله این یا آن دولت باشند. من میخواهم با دولتهای همسایه دوستی داشته باشیم نه اینکه تابع آنها باشیم.
در این میان نقش آمریکا چیست و به شما کمک میکند یا شما را برآن میدارد که تسلیم این خواستهها شوید؟
آمریکا آنچنانکه ما انتظارش را داریم عمل نمیکند. درگذشته بهعنوان یک طرف برای حل بحرانها دخالت میکرد اما الان نمیبینیم که راهحلی برای این بحرانها داشته باشد و تنها سعی میکند بهگونهای آنها را مدیریت کند. هرچند اداره این بحرانها برای خود آمریکا و برای جامعه بینالمللی یا اتحادیه عرب دشوار شده است. اعراب نمیتوانند این بحرانها را مدیریت کنند و شورای امنیت و آمریکا و دیگران هم نمیتوانند و این مساله بسیار خطرناک است. مسالهای که ما را نگران میکند اینکه در یک کشور از تروریسم حمایت میکنند و در دیگری با آن مبارزه میکنند. برای مثال در مالی با تروریسم مبارزه میکنند و در کشورهای دیگر از آن حمایت میکنند و هدفشان هم ارضای اسراییل یا برخی دیگر از کشورهای منطقه است.
عراق سعی میکند به خودش متکی باشد و به ترکیه و ایران و کویت و عربستان و تمام کشورهای همسایه نیز همین پیام را ارسال کرده است. ما به تلاشهای خودمان متکی هستیم و میخواهیم با آنها همزیستی مسالمتآمیز داشته باشیم و مشکلات باقیمانده از دوران گذشته را حل و فصل کنیم. برای مثال در رابطهمان با کویت پیشرفتهای زیادی داشتهایم.
کشورهایی که تلاش میکنند برای عراق ایجاد مشکل کنند این مساله را چگونه انجام میدهند؟ کمکهای سیاسی میکنند یا مالی؟
همه نوع کمکی اعم از سیاسی و مادی و رسانهای میکنند اما این جبهه داخلی است که میتواند به آنها پیغام دهد که شما از آشفته کردن عراق سودی نمیبرید. آشوب در عراق به معنای آشوب در سایر کشورهای همسایه است و آشوب در کشورهای همسایه به معنای آشوب در عراق است. اتفاقاتی که در سوریه میافتد بر کشور ما یا لبنان و ترکیه تاثیر میگذارد. از این رو ما تلاش میکنیم مشکلات را به صورت مستقیم حل کنیم. درحال حاضر ما با ترکیه درحال گفتوگو هستیم تا تنشهای بهوجود آمده بین دو کشور را حل کنیم. هر دو کشور منافع مشترکی دارند که بدون دخالت در امور یکدیگر میتوانند به آنها دست یابند. با کویت و سودان و الجزایر و کشورهای مغرب عربی و مصر و... نیز همین روش را دنبال میکنیم و قصدمان این است که همانطور که گفتم یک جبهه اعتدال و میانهروی تشکیل شود.
آیا شما از امکان وقوع یک جنگ طایفهای در عراق نگران نیستید. آیا در کل روند امور رو به بهبودی است یا برعکس؟
به صراحت میگویم آنچه در سوریه در جریان است میتواند یک جنگ داخلی را در عراق هم به وجود آورد. مساله جنگ در سوریه میتواند به جنگ در عراق منجر شود و برخی تلاش میکنند این اتفاق رخ دهد. اگر تغییرات در سوریه به سمتی برود که جبهه النصره در آن پیروز شود یا افراطگرایان بر سرکار بیایند این مساله بهطور مستقیم بر عراق تاثیر خواهد گذاشت. از این رو موضع ما در سوریه به نفع تغییراتی است که در جهت اعتدال باشد. یعنی نیروهایی که خواستار مشارکت و تاسیس دولت در سوریه باشند نه اینکه این کشور را به زمینهای برای رشد تروریسم یا افراطگرایی تبدیل کنند.
چشمانداز حل بحران سوریه را چگونه میبینید؟
به اعتقاد ما باید تلاشها در جهت حرکتهای مسالمتآمیز صورت گیرد. فعلا هیچ چشمانداز مثبتی به نظر نمیرسد. نظام حاکم قادر به جذب مخالفان نیست و آنها هم نمیتوانند نظام حاکم را سرنگون کنند.
نظر شما درباره اقدام اخیر اتحادیه عرب برای دادن حق نمایندگی سوریه به مخالفان چیست؟
این اقدام تاسف بار بود. ما با آن موافق نبودیم و نمیخواستیم صندلی سوریه دراختیار مخالفان قرار گیرد چون نمیدانیم آنها کیستند. این عمل خطرناکی بود و نباید به یک رسم تبدیل شود که صندلی دولتها به هیاتها و گروههای مخالف داده شود. ما مخالف این هستیم که سفارت سوریه به مخالفان داده شود. این مساله میتواند درمورد عراق یا مصر یا هر دولت دیگری هم رخ دهد و خطرناک خواهد بود.
بعضی از این میترسند که یک دولت سنی در سوریه تشکیل شود، نظر شما دراینباره چیست؟
ما نگران تشکیل یک دولت سنی در سوریه نیستیم. ما میخواهیم که یک دولت طایفهای یا افراطگرا بر سرکار نیاید. مثل اینکه در عراق اکثریت شیعه هستند در سوریه نیز اکثریت سنی هستند. ما نمیخواهیم عراق به یک دولت شیعی افراطگرا تبدیل شود همچنان نمیخواهیم در سوریه یا هر جای دیگری یک دولت سنی افراطگرا تشکیل شود
شما بارها گفتهاید که دولت سوریه تسلیم نمیشود یا سقوط نمیکند. آیا برای این حرفها استدلالهایی دارید؟
ما وقتی از آمریکا شنیدیم که گفت نظام سوریه تا دوماه دیگر سقوط میکند با این نظر موافق نبودیم. من خودم در سوریه زندگی کردهام و مشکلات طایفهگرایی (اعم از سنی و علوی و وسطی و دروز و ...) را میشناسم. در این کشور ارتش هست و میتواند مقابله کند. دستگاههای امنیتی هستند و ساقط کردن چنین نظامی آسان نیست. من درعوض گفتم تا دو سال دیگر هم نظام سوریه سقوط نمیکند. این مساله از روی میل شخصی من نبود بلکه ارزیابی من از واقعیتها بود. حال میبینیم که دو سال گذشته است و هنوز این نظام سقوط نکرده است. باید در سوریه نظامی بیاید که متوازن باشد حتی اگر سنی باشد. باید معتدل باشد و به پایگاهی برای آسیب رساندن به سایر کشورها تبدیل نشود. اگر یک نظام افراطگرا برسرکار بیاید به همه از جمله عراق آسیب میرساند.
آیا برنامه هستهای همسایهها برای عراق نگرانکننده نیست؟
وقتی شرایط به حالت جنگی میرسد طبعا برای ما نیز نگرانکننده است. وقتی صحبت از سلاح اتمی میشود طبعا برای ما نیز نگرانکننده است چون ما هم بخشی از این منطقه هستیم. ما با داشتن هرگونه سلاح اتمی هر جای منطقه مخالف هستیم و تاسف میخوریم که جامعه بینالمللی طوری برخورد میکند که به نظر میرسد برای معیارهای بینالمللی اهمیتی قایل نیست. وجود هرگونه سلاح اتمی در منطقه برای ما نگرانکننده است. چرا جامعه بینالمللی درباره سلاح اتمی اسراییل سکوت میکند. این مساله ما را جریحهدار میکند و نمیتوانیم بپذیریم. از جامعه بینالمللی میخواهیم که ما را از شر سلاح اتمی اسراییل برهاند تا دیگران هم به سمت تولید اینگونه سلاحها پیش نروند. این مساله برای منطقه حساسی چون خاورمیانه خطرناک خواهد بود.
موضع عراق دراینباره برخورد آمریکا و دیگران با ایران با توجه به آن معیار دوگانهای که اشاره کردید چیست؟
ما قطعا این مساله را نمیپذیریم. دنیا میداند که حمله به ایران یعنی چه. همه دولتهای منطقه واکنش ایران را میدانند. این واکنش میتواند به سمت دولتهای خلیجفارس باشد یا اسراییل؟ و پیامدهای این مساله برای منطقه چه خواهد بود؟
طبیعی است که درصورت وقوع جنگ ما در عراق بیشتر از دیگران آسیب خواهیم دید. زیرا تمام نفت ما از بنادر صادر میشود و اگر تنگههرمز بسته شود عراق چگونه میتواند به درآمدهای نفتیاش برسد. از آن گذشته فتنهای در منطقه به راه میافتد که دامن عراق و لبنان و کشورهای خلیجفارس را هم خواهد گرفت. من پیوسته با طرفهای آمریکایی دراینباره صحبت کردهام. احساس میکنم آمریکا مخالف حمله نظامی به ایران است چون آنها میدانند که این کار چه پیامدهایی را به همراه خواهد داشت.
رابطه شما با ترکیه و کویت و بحرین به چه مراحلی رسیده است؟
درباره ترکیه کلید سحرآمیزی وجود ندارد. ما نمیخواهیم که در مسایل آنها دخالت کنیم یا آنها در مسایل ما دخالت کنند. رابطه ما با کشورهای خلیجفارس خوب و طبیعی است. درمورد کویت پیشرفتهای زیادی کردهایم و مساله مرزها مشخص شده است. زندانیان کویتی که در عراق بودند آزاد شدند. رابطه ما با عربستان هم مثبت است و دیدارهای امنیتی و سیاسی بین طرفین در جریان است. با بحرین نیز روابطی طبیعی داریم. عراق در امور این کشور دخالت نمیکند اگر هم چنین امری بوده تنها به درخواست برادران بحرینی بوده است.
آیا آمریکا در امور عراق همچنان دخالت میکند؟
دخالت نمیکند بلکه ما با آمریکا همکاری میکنیم. در عراق دیگر یک سرباز آمریکایی هم نیست. تانک یا خودرو یا کشتی یا هواپیمایی آمریکایی وجود ندارد. ما یک توافقنامه همکاریهای استراتژیک داریم که یکی از بندهای آن مساله فروش تسلیحات و دادن اطلاعات است. با کشورهای اروپایی هم چنین توافقنامههایی را داریم و حتی در حوزههای امنیتی همکاری میکنیم.
چرا اقدام به تعویق انداختن انتخابات در برخی از شهرهای عراق کردید؟
این شیوهای است که در همه کشورها معمول است. اگر شرایط مناسب نباشد و نتواند زمینه را برای مشارکت و نامزدی فراهم کند، انتخابات به تعویق میافتد. ما تاریخ انتخابات را 20 آوریل اعلام کردیم اما برخی خواستار تعویق آن شدند. من خودم با این کار مخالف بودم تا گفته نشود که برای مثال استانهای سنینشین شرکت نکرده یا استانهای مرکزی و جنوبی شرکت کردند. به هرحال خود من با این مساله مخالف هستم. ولی ما نامزدهایی داریم که به خاطر تهدیدهای القاعده مجبور شدند کنار بکشند. بقایای حزب بعث و سازمانهای تروریستی همچنان به افراطگرایی دامن میزنند. حتی کارمندان برگزارکننده انتخابات تهدید به قتل شدند و آنها کنار کشیدند. دریک مورد هشت نفر کشته شدند و فهرستی را منتشر کردند که باید بقیه هم کشته میشدند. ما میخواهیم یک نامزد امنیت داشته باشد و بتواند تبلیغات انتخاباتی کند.
10 سال از سقوط نظام سابق میگذرد. آیا اعتقاد دارید اهدافی را که داشتید از جمله کسب آزادی و دموکراسی و آسایش محقق شده است؟
هدف ما خلاصی از یک نظام دیکتاتوری بود که تحقق پیدا کرد. همچنین هدف ما آزادی بود که الان داریم. در عراق رسانهها کاملا آزاد هستند و ما نزدیک به 50 کانال ماهوارهای داریم. آزادی احزاب به شکلی کامل وجود دارد. آزادی سیاسی و فکری و دینی هست. ما زندانی سیاسی یا مطبوعاتی نداریم. از طریق انتخابات مردم در دولت مشارکت دارند. آسایش و رفاه هم هست اما نه در حد مطلوب. زیرا عراق از شروع دوران جنگ با ایران تاکنون همچنان در رکود بوده است و سازندگی نداشته. اما اکنون در این کشور سازندگی شروع شده و همه جا درحال ساختوساز است. تنها چیزی که ما را همچنان آزار میدهد اینکه هنوز ثبات سیاسی در عراق به شکل کامل به وجود نیامده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.