|

تالار 50‌ساله میزبان خالق «پهلوان اکبر می‌میرد»

سایه ماندگار سنگلج

رضا آشفته: عباس جوانمرد پس از گذشت نیم‌قرن از تأسیس و راه‌اندازی تالار سنگلج (25 شهریور) آمده بود که در شامگاه شنبه سوم مرداد گزارشی از حال‌وهوای این تالار، اجراها و آدم‌هایش بدهد. مشتاقان زیادی از نام‌آوران و جوانان جویای نام در این محفل گرد آمده بودند که این فرصت را غنیمت بشمارند و استاد و پیر تئاتر ایران را از نزدیک دیدار کنند. بهزاد فراهانی، محمد ابراهیمیان، حسین پرستار، مهدی شفیعی، علی عابدی، محمد رحمانیان، محمد برومند، محمد ساربان، شکرخدا گودرزی، اتابک نادری، حسن باستانی و دیگران پای دل‌واژه‌های عباس جوانمرد نشستند و لحظاتی هم پرسش‌هایی را مطرح کردند که باز هم انگیزه بدهند به این پیش‌کسوت تئاتر که تا می‌تواند از گذشته‌ها بگوید اما او از بیماری و خستگی زودهنگام رنج می‌برد و از سوی دیگر دلش نمی‌آمد که محفل سرد باشد. عباس جوانمرد فعالیت خودش را در زمینه راه‌اندازی شش گروه فعال تئاتری به سرپرستی جعفر والی، رکن‌الدین خسروی، دیلمقانی، علی نصیریان، داوود رشیدی و خودش برای اجرای تئاتر در تلویزیون شبکه سوم (ثابت پاسال) در اواخر دهه 30 خورشیدی، بسیار مهم‌تر از اجراهای موفق تئاتری‌اش در تالارهایی مثل فارابی و سنگلج تلقی می‌کرد؛ به این دلیل که در این چهارشنبه‌شب‌ها مردم تهران ساعت 9 شب به هوای دیدن تئاتر خیابان‌ها را خالی می‌کردند و این عادت به تئاتردیدن از تلویزیون، موجب بالارفتن میزان تماشاگران و مخاطبان تئاتری شد که از نزدیک می‌خواستند تجربه تئاتردیدن را داشته باشند. بنابراین هواخواه‌شدن مردم برای تماشای تئاتر موجب شد که مهرداد پهلبد، وزیر فرهنگ وقت، به مهندس باباییان دستور ساخت همین تالار سنگلج را بدهد که درواقع از دهم مهرماه 1344 با برگزاری اولین جشنواره نمایش‌های ایرانی و با حضور 10 نمایش از نویسندگان جوان و کارگردانان جویای نام افتتاح شد.
او می‌دانست که اگر تلویزیون تئاتر تولید و پخش نمی‌کرد، تئاتر سنگلجی هم شکل نمی‌گرفت هرچند در آن زمان، این تولیدات باید هر هفته به‌مدت یک‌ساعت از مقابل دوربین و به شکل زنده پخش شود و حتی امکانات در حدی نبود که بشود آنها را ضبط کرد. به‌هرتقدیر این تئاترها سرآغازی شد برای رشد و شکوفایی تئاتر که امروز از دهه 40 به‌عنوان عصر طلایی یاد می‌کنند و در آن نویسندگانی چون بهرام بیضایی، غلامحسین ساعدی و اکبر رادی قلم زده‌اند و همچنین کارگردانان و بازیگرانی چون عباس جوانمرد، جعفر والی، داوود رشیدی، عباس موحد دیلمقانی، رکن‌الدین خسروی، عزت‌الله انتظامی، علی نصیریان و... صاحب نگاه و اعتبار هنری شده‌اند. عباس جوانمرد از تالار سنگلج به عنوان بهترین و استانداردترین سالن تئاتر در سراسر ایران یاد کرد که در همان زمان نیز از سوی وزیر فرهنگ وقت موظف بود بر کار مهندسان و معماران ساختمانی نظارت کند که اگر کم و کسری هم در آن باشد به گردنش خواهد بود. او هم در دیدار از ساختمان درحال‌تأسیس به دو ستونی که پیش‌روی صحنه‌اند می‌رسد که می‌بیند 45 سانتی‌متر جلوتر از حد معمول‌اند و همچنین عمق صحنه کمتر از حد متعارفش است، برای همین از مهندس ناظر، آقای جواهریان می‌خواهد که دوباره حتی سقف و ستون‌ها را بردارند و آن را به شکل درستش اجرا کنند. آنان که پیگیری‌ها را جدی دیدند، انجام وظیفه کردند و نتیجه سعی‌شان این شد که در نهایت تالار سنگلج به شکل بهتری ساخته شود. تالاری که نیم‌قرن است با هدف نمایش‌های ایرانی همواره سکان‌دار چنین مضمون و شکلی بوده و به تئاتر کشورمان هویتی اصیل داده است؛ چنانچه در آن بلبل سرگشته و غروب در دیار غریب و پهلوان اکبر و امثالهم به ‌کارگردانی جوانمرد کار شده است. همچنین والی در آن «چوب‌به‌دست‌های ورزیل»، آی باکلاه و آی بی‌کلاه و دیگر متون ساعدی را اجرا کرده است. از رادی هم افول، لبخند باشکوه آقای گیل و هملت با سالاد فصل در آن اجرا شده است و نمونه‌های درخشان دیگری چون «هزار شلاق» کار احسان ملکی و «جیجک علیشاه» به قلم ذبیح بهروز و کار رحمت امینی تا امروز در آن اجرا شده است. کارگردانی عباس جوانمرد به تأیید بسیاری از منتقدان و اهل هنر رسیده و او همچنان یکی از قله‌های تئاتر ایران است که راهش را بسیاری ادامه می‌دهند. او که سرپرست گروه هنر ملی است، این روزهایش به تماشا و نقد آثار جوانان وطن می‌گذرد هرچند فروتنانه معتقد است می‌رود که از جوانان بیاموزد. همچنین اصرار می‌ورزد که در کتابی که به‌تازگی قرار است درباره‌اش منتشر شود، به عقب برگشته و به کمبودها و نداشته‌ها و ضعف‌هایش پرداخته است.
این شب خاطره‌برانگیز که با اجرای محسن حسن‌زاده رقم خورده است، با پذیرایی و صحنه‌های دیدار و عکس و گفت‌وگو با عباس جوانمرد در سالن انتظار تماشاخانه ادامه یافت. همه خاطرات و نظراتی دارند که باید با پیر تئاتر ایران در میان بگذارند که دارد هشتادوشمشین سال عمرش را سپری می‌کند. همه خواهان این هستند که سایه‌اش بر سر تئاتر ایران مستدام باشد. او اما به‌شوخی می‌گوید که پدر و مادرهای ما در کودکی دعایمان می‌کردند که ان‌شاءلله پیر شوی و این بدترین نفرین بود، چون که پیری سخت است!

رضا آشفته: عباس جوانمرد پس از گذشت نیم‌قرن از تأسیس و راه‌اندازی تالار سنگلج (25 شهریور) آمده بود که در شامگاه شنبه سوم مرداد گزارشی از حال‌وهوای این تالار، اجراها و آدم‌هایش بدهد. مشتاقان زیادی از نام‌آوران و جوانان جویای نام در این محفل گرد آمده بودند که این فرصت را غنیمت بشمارند و استاد و پیر تئاتر ایران را از نزدیک دیدار کنند. بهزاد فراهانی، محمد ابراهیمیان، حسین پرستار، مهدی شفیعی، علی عابدی، محمد رحمانیان، محمد برومند، محمد ساربان، شکرخدا گودرزی، اتابک نادری، حسن باستانی و دیگران پای دل‌واژه‌های عباس جوانمرد نشستند و لحظاتی هم پرسش‌هایی را مطرح کردند که باز هم انگیزه بدهند به این پیش‌کسوت تئاتر که تا می‌تواند از گذشته‌ها بگوید اما او از بیماری و خستگی زودهنگام رنج می‌برد و از سوی دیگر دلش نمی‌آمد که محفل سرد باشد. عباس جوانمرد فعالیت خودش را در زمینه راه‌اندازی شش گروه فعال تئاتری به سرپرستی جعفر والی، رکن‌الدین خسروی، دیلمقانی، علی نصیریان، داوود رشیدی و خودش برای اجرای تئاتر در تلویزیون شبکه سوم (ثابت پاسال) در اواخر دهه 30 خورشیدی، بسیار مهم‌تر از اجراهای موفق تئاتری‌اش در تالارهایی مثل فارابی و سنگلج تلقی می‌کرد؛ به این دلیل که در این چهارشنبه‌شب‌ها مردم تهران ساعت 9 شب به هوای دیدن تئاتر خیابان‌ها را خالی می‌کردند و این عادت به تئاتردیدن از تلویزیون، موجب بالارفتن میزان تماشاگران و مخاطبان تئاتری شد که از نزدیک می‌خواستند تجربه تئاتردیدن را داشته باشند. بنابراین هواخواه‌شدن مردم برای تماشای تئاتر موجب شد که مهرداد پهلبد، وزیر فرهنگ وقت، به مهندس باباییان دستور ساخت همین تالار سنگلج را بدهد که درواقع از دهم مهرماه 1344 با برگزاری اولین جشنواره نمایش‌های ایرانی و با حضور 10 نمایش از نویسندگان جوان و کارگردانان جویای نام افتتاح شد.
او می‌دانست که اگر تلویزیون تئاتر تولید و پخش نمی‌کرد، تئاتر سنگلجی هم شکل نمی‌گرفت هرچند در آن زمان، این تولیدات باید هر هفته به‌مدت یک‌ساعت از مقابل دوربین و به شکل زنده پخش شود و حتی امکانات در حدی نبود که بشود آنها را ضبط کرد. به‌هرتقدیر این تئاترها سرآغازی شد برای رشد و شکوفایی تئاتر که امروز از دهه 40 به‌عنوان عصر طلایی یاد می‌کنند و در آن نویسندگانی چون بهرام بیضایی، غلامحسین ساعدی و اکبر رادی قلم زده‌اند و همچنین کارگردانان و بازیگرانی چون عباس جوانمرد، جعفر والی، داوود رشیدی، عباس موحد دیلمقانی، رکن‌الدین خسروی، عزت‌الله انتظامی، علی نصیریان و... صاحب نگاه و اعتبار هنری شده‌اند. عباس جوانمرد از تالار سنگلج به عنوان بهترین و استانداردترین سالن تئاتر در سراسر ایران یاد کرد که در همان زمان نیز از سوی وزیر فرهنگ وقت موظف بود بر کار مهندسان و معماران ساختمانی نظارت کند که اگر کم و کسری هم در آن باشد به گردنش خواهد بود. او هم در دیدار از ساختمان درحال‌تأسیس به دو ستونی که پیش‌روی صحنه‌اند می‌رسد که می‌بیند 45 سانتی‌متر جلوتر از حد معمول‌اند و همچنین عمق صحنه کمتر از حد متعارفش است، برای همین از مهندس ناظر، آقای جواهریان می‌خواهد که دوباره حتی سقف و ستون‌ها را بردارند و آن را به شکل درستش اجرا کنند. آنان که پیگیری‌ها را جدی دیدند، انجام وظیفه کردند و نتیجه سعی‌شان این شد که در نهایت تالار سنگلج به شکل بهتری ساخته شود. تالاری که نیم‌قرن است با هدف نمایش‌های ایرانی همواره سکان‌دار چنین مضمون و شکلی بوده و به تئاتر کشورمان هویتی اصیل داده است؛ چنانچه در آن بلبل سرگشته و غروب در دیار غریب و پهلوان اکبر و امثالهم به ‌کارگردانی جوانمرد کار شده است. همچنین والی در آن «چوب‌به‌دست‌های ورزیل»، آی باکلاه و آی بی‌کلاه و دیگر متون ساعدی را اجرا کرده است. از رادی هم افول، لبخند باشکوه آقای گیل و هملت با سالاد فصل در آن اجرا شده است و نمونه‌های درخشان دیگری چون «هزار شلاق» کار احسان ملکی و «جیجک علیشاه» به قلم ذبیح بهروز و کار رحمت امینی تا امروز در آن اجرا شده است. کارگردانی عباس جوانمرد به تأیید بسیاری از منتقدان و اهل هنر رسیده و او همچنان یکی از قله‌های تئاتر ایران است که راهش را بسیاری ادامه می‌دهند. او که سرپرست گروه هنر ملی است، این روزهایش به تماشا و نقد آثار جوانان وطن می‌گذرد هرچند فروتنانه معتقد است می‌رود که از جوانان بیاموزد. همچنین اصرار می‌ورزد که در کتابی که به‌تازگی قرار است درباره‌اش منتشر شود، به عقب برگشته و به کمبودها و نداشته‌ها و ضعف‌هایش پرداخته است.
این شب خاطره‌برانگیز که با اجرای محسن حسن‌زاده رقم خورده است، با پذیرایی و صحنه‌های دیدار و عکس و گفت‌وگو با عباس جوانمرد در سالن انتظار تماشاخانه ادامه یافت. همه خاطرات و نظراتی دارند که باید با پیر تئاتر ایران در میان بگذارند که دارد هشتادوشمشین سال عمرش را سپری می‌کند. همه خواهان این هستند که سایه‌اش بر سر تئاتر ایران مستدام باشد. او اما به‌شوخی می‌گوید که پدر و مادرهای ما در کودکی دعایمان می‌کردند که ان‌شاءلله پیر شوی و این بدترین نفرین بود، چون که پیری سخت است!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.