|

حمید بعیدی‌نژاد، عضو تیم مذاکره کننده

قفل مذاکرات چگونه شکسته شد

حميد بعيدي‌نژاد، عضو تيم مذاكراتي ايران در مطلبي در «اينستاگرام» با يادآوري تحريم‌هاي صادرشده عليه كشورمان در سال‌هاي گذشته به قطع‌نامه جديد پرداخت و در مورد اهميت قطع‌نامه جديد نوشت. خلاصه‌اي از اين متن در ادامه مي‌آيد:
... در چارچوب مذاکرات هسته‌ای، لغو قطع‌نامه‌های شورای امنیت همواره از همان ابتدا از مهم‌ترین خواسته کشورمان بود. اما طرف مقابل تا زمان‌های طولانی و تا همین ماه‌های اخیر با لغو تمامی قطع‌نامه‌های شورای امنیت مخالفت می‌کرد و حتی این درخواست را با توجه به گستره قطع‌نامه‌ها و لازم‌الاجرا‌بودن آنها برای تمامی کشورهای جهان امکان‌پذیر نمی‌دانست...
با مروری بر تاریخ اعمال تحریم علیه کشورهای مختلف توسط شورای امنیت، به‌خوبی می‌توان مشاهده کرد که لغو این‌گونه تحریم‌های شورای امنیت آن‌هم در چنین گستره و وسعتی تا به حال در شورای امنیت سابقه نداشته است و به همین دلیل است که چنین اقدامی توسط شورای امنیت یک اقدام تاریخی محسوب می‌شود. این مهم از آنجا نشئت می‌گیرد که شورای امنیت در شرایطی تصمیم به لغو تمامی قطع‌نامه‌های تحریمی قبلی خود علیه ایران گرفته است که ایران در واقع به هیچ‌یک از اقدامات درخواستی شورای امنیت نسبت به تعلیق و توقف فعالیت‌های غنی‌سازی و فعالیت‌های مرتبط با تحقیق و توسعه غنی‌سازی و ساخت رآکتور آب سنگین اراک تن نداده است.
در کنار این امر دستاوردهای مهم دیگر قطع‌نامه جدید را می‌توان بدین شرح برشمرد:
* درحالی‌‌که موضوع هسته‌ای ایران در تمام قطع‌نامه‌های گذشته تحت فصل هفتم منشور موردبررسی قرار گرفته‌اند، قطع‌نامه جدید بر اساس اصل 25 منشور که مربوط به ماهیت عمومی مصوبات شورای امنیت است، صادر شده است. در قطع‌نامه جدید تنها موارد خاصی مانند لغو قطع‌نامه‌ها و مقررات پیشین موارد اجرائی، تحت ماده ٤١ منشور قرار گرفته‌اند. این امر بدین معناست که موضوع هسته‌ای ایران دیگر به معنای عامل تهدید برای صلح و امنیت بین‌المللی شناخته نمی‌شود.
جالب است بدانیم آمریکا که مقاومت زیادی می‌کرد تا قطع‌نامه جدید شورای امنیت کماکان تحت فصل هفتم شورای امنیت باقی بماند، اصرار می‌کرد که حاضر است به‌جای آنکه قطع‌نامه جدید «تحت ماده ٤١ فصل هفتم منشور» باشد، فقط «تحت ماده ٤١ منشور» باشد. اما کشورمان با این علت روشن که بدیهی است که ماده ٤١ در فصل هفتم قرار دارد، با این پیشنهاد موافقت نکرد. جالب است که این روزها برخی از اشخاص برای کم‌اهمیت‌کردن اقدام کشورمان در خارج‌کردن موضوع هسته‌ای ایران از تحت فصل هفتم، با استدلال مشابهی اشاره می‌کنند که موضوع هسته‌ای ایران اصلا تحت کلیت فصل هفتم نبوده است، بلکه تحت مواد٤٠ و ٤١ منشور فصل هفتم بوده است.
*در قطع‌نامه جدید تمامی تحریم‌های غیراشاعه‌ای شامل تحریم‌های مالی، بانکی، اقتصادی، آموزشی و غیره به‌تمامی لغو شده‌اند.
* باوجود خواسته کشورمان، کشورهای ١+٥ نپذیرفتند که تحریم تسلیحاتی علیه کشورمان را به‌طور کامل حذف کنند. علت عمده این امر را آمریکایی‌ها مخالفت کنگره اعلام می‌کردند... اما تحریم تسلیحاتی مصوب شورای امنیت در متن جدید قطع‌نامه از یک تحریم تمام‌عیار به نوعی محدودیت تبدیل شده است که دو اثر مهم دارد: اول آنکه واردات و تسلیحات اسلحه بر اساس درخواست‌های مجزا و تصویب موردی شورا ممکن خواهد بود، دوم آنکه در شرایطی که ایران برای حفظ منافع امنیتی خود، برخلاف نظر شورای امنیت به واردات یا صادرات سلاح مبادرت کند، این امر نقض قطع‌نامه خواهد بود و نه نقض تفاهم هسته‌ای و لذا باعث فعال‌شدن سازوکار حل اختلاف مربوط به نقض تفاهم و احتمال بازگرداندن تحریم‌ها نخواهد شد.
*قطع‌نامه جدید شورای امنیت باوجود عبارت‌های سنگین قطع‌نامه‌های گذشته به‌ویژه قطع‌نامه ١٩٢٩ که از کشورها خواسته بود به «هر اقدامی» برای بازداشتن ایران در پیشبرد برنامه موشکی بالیستیکی مبادرت کنند، هیچ‌گونه تحریم یا محدودیتی را علیه برنامه موشکی ایران اعمال نکرده بلکه تنها به ایران توصیه کرده است که برنامه‌ای برای طراحی موشک‌های بالیستیک جهت به‌کارگیری آنها در پرتاب سلاح‌های هسته‌ای نداشته باشد که اصولا این درخواست سالبه به انتفاء موضوع است، چرا که اصولا ایران برنامه‌ای برای طراحی چنین موشک‌هایی نداشته و ندارد.
مذاکرات درخصوص لغو تمام قطع‌نامه‌های پیشین شورای امنیت حدود یک‌سال با بن‌بست جدی روبه‌رو شده بود و کشورهای مقابل با منطق خاص خود تنها با لغو تدریجی قطع‌نامه‌ها موافقت می‌کردند. اما در نهایت اصل برگشت‌پذیری به‌عنوان راه‌حل میانه باعث شد قفل مذاکرات شکسته شود و امکان لغو تمامی قطع‌نامه‌های شورای امنیت فراهم شود. اما باید توجه کرد که اصل برگشت‌پذیری و بازگشت به شرایط پیشین اقدامی متقابل است که از سوی دو طرف انجام می‌شود.

حميد بعيدي‌نژاد، عضو تيم مذاكراتي ايران در مطلبي در «اينستاگرام» با يادآوري تحريم‌هاي صادرشده عليه كشورمان در سال‌هاي گذشته به قطع‌نامه جديد پرداخت و در مورد اهميت قطع‌نامه جديد نوشت. خلاصه‌اي از اين متن در ادامه مي‌آيد:
... در چارچوب مذاکرات هسته‌ای، لغو قطع‌نامه‌های شورای امنیت همواره از همان ابتدا از مهم‌ترین خواسته کشورمان بود. اما طرف مقابل تا زمان‌های طولانی و تا همین ماه‌های اخیر با لغو تمامی قطع‌نامه‌های شورای امنیت مخالفت می‌کرد و حتی این درخواست را با توجه به گستره قطع‌نامه‌ها و لازم‌الاجرا‌بودن آنها برای تمامی کشورهای جهان امکان‌پذیر نمی‌دانست...
با مروری بر تاریخ اعمال تحریم علیه کشورهای مختلف توسط شورای امنیت، به‌خوبی می‌توان مشاهده کرد که لغو این‌گونه تحریم‌های شورای امنیت آن‌هم در چنین گستره و وسعتی تا به حال در شورای امنیت سابقه نداشته است و به همین دلیل است که چنین اقدامی توسط شورای امنیت یک اقدام تاریخی محسوب می‌شود. این مهم از آنجا نشئت می‌گیرد که شورای امنیت در شرایطی تصمیم به لغو تمامی قطع‌نامه‌های تحریمی قبلی خود علیه ایران گرفته است که ایران در واقع به هیچ‌یک از اقدامات درخواستی شورای امنیت نسبت به تعلیق و توقف فعالیت‌های غنی‌سازی و فعالیت‌های مرتبط با تحقیق و توسعه غنی‌سازی و ساخت رآکتور آب سنگین اراک تن نداده است.
در کنار این امر دستاوردهای مهم دیگر قطع‌نامه جدید را می‌توان بدین شرح برشمرد:
* درحالی‌‌که موضوع هسته‌ای ایران در تمام قطع‌نامه‌های گذشته تحت فصل هفتم منشور موردبررسی قرار گرفته‌اند، قطع‌نامه جدید بر اساس اصل 25 منشور که مربوط به ماهیت عمومی مصوبات شورای امنیت است، صادر شده است. در قطع‌نامه جدید تنها موارد خاصی مانند لغو قطع‌نامه‌ها و مقررات پیشین موارد اجرائی، تحت ماده ٤١ منشور قرار گرفته‌اند. این امر بدین معناست که موضوع هسته‌ای ایران دیگر به معنای عامل تهدید برای صلح و امنیت بین‌المللی شناخته نمی‌شود.
جالب است بدانیم آمریکا که مقاومت زیادی می‌کرد تا قطع‌نامه جدید شورای امنیت کماکان تحت فصل هفتم شورای امنیت باقی بماند، اصرار می‌کرد که حاضر است به‌جای آنکه قطع‌نامه جدید «تحت ماده ٤١ فصل هفتم منشور» باشد، فقط «تحت ماده ٤١ منشور» باشد. اما کشورمان با این علت روشن که بدیهی است که ماده ٤١ در فصل هفتم قرار دارد، با این پیشنهاد موافقت نکرد. جالب است که این روزها برخی از اشخاص برای کم‌اهمیت‌کردن اقدام کشورمان در خارج‌کردن موضوع هسته‌ای ایران از تحت فصل هفتم، با استدلال مشابهی اشاره می‌کنند که موضوع هسته‌ای ایران اصلا تحت کلیت فصل هفتم نبوده است، بلکه تحت مواد٤٠ و ٤١ منشور فصل هفتم بوده است.
*در قطع‌نامه جدید تمامی تحریم‌های غیراشاعه‌ای شامل تحریم‌های مالی، بانکی، اقتصادی، آموزشی و غیره به‌تمامی لغو شده‌اند.
* باوجود خواسته کشورمان، کشورهای ١+٥ نپذیرفتند که تحریم تسلیحاتی علیه کشورمان را به‌طور کامل حذف کنند. علت عمده این امر را آمریکایی‌ها مخالفت کنگره اعلام می‌کردند... اما تحریم تسلیحاتی مصوب شورای امنیت در متن جدید قطع‌نامه از یک تحریم تمام‌عیار به نوعی محدودیت تبدیل شده است که دو اثر مهم دارد: اول آنکه واردات و تسلیحات اسلحه بر اساس درخواست‌های مجزا و تصویب موردی شورا ممکن خواهد بود، دوم آنکه در شرایطی که ایران برای حفظ منافع امنیتی خود، برخلاف نظر شورای امنیت به واردات یا صادرات سلاح مبادرت کند، این امر نقض قطع‌نامه خواهد بود و نه نقض تفاهم هسته‌ای و لذا باعث فعال‌شدن سازوکار حل اختلاف مربوط به نقض تفاهم و احتمال بازگرداندن تحریم‌ها نخواهد شد.
*قطع‌نامه جدید شورای امنیت باوجود عبارت‌های سنگین قطع‌نامه‌های گذشته به‌ویژه قطع‌نامه ١٩٢٩ که از کشورها خواسته بود به «هر اقدامی» برای بازداشتن ایران در پیشبرد برنامه موشکی بالیستیکی مبادرت کنند، هیچ‌گونه تحریم یا محدودیتی را علیه برنامه موشکی ایران اعمال نکرده بلکه تنها به ایران توصیه کرده است که برنامه‌ای برای طراحی موشک‌های بالیستیک جهت به‌کارگیری آنها در پرتاب سلاح‌های هسته‌ای نداشته باشد که اصولا این درخواست سالبه به انتفاء موضوع است، چرا که اصولا ایران برنامه‌ای برای طراحی چنین موشک‌هایی نداشته و ندارد.
مذاکرات درخصوص لغو تمام قطع‌نامه‌های پیشین شورای امنیت حدود یک‌سال با بن‌بست جدی روبه‌رو شده بود و کشورهای مقابل با منطق خاص خود تنها با لغو تدریجی قطع‌نامه‌ها موافقت می‌کردند. اما در نهایت اصل برگشت‌پذیری به‌عنوان راه‌حل میانه باعث شد قفل مذاکرات شکسته شود و امکان لغو تمامی قطع‌نامه‌های شورای امنیت فراهم شود. اما باید توجه کرد که اصل برگشت‌پذیری و بازگشت به شرایط پیشین اقدامی متقابل است که از سوی دو طرف انجام می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.