|

با امیررضا کوهستانی به بهانه بازگشت به تئاترشهر پس از 10 سال

احساس گناه و ترسِ «شنیدن»

عسل عباسیان

امیررضا کوهستانی، سرپرست گروه تئاتر مهر است که اجراهای متعدد بین‌المللی، او را به «مارکوپولوی تئاتر ایران» مشهور کرده. کوهستانی چندروز پیش نمایش «سالگشتگی» را که پیش‌تر در تالار شمس اجرا کرده بود، به ایتالیا بُرد و هم‌اکنون نخستین اجراهای نمایش «شنیدن» را در تالار چارسوی تئاترشهر پشت‌سر می‌گذارد؛ نمايشي كه در همين اجراهاي نخست با چنان استقبالي روبه‌رو شده كه روزهاي پاياني هفته، دو‌اجرايي خواهد بود. با او درباره این دو اجرا گپ‌وگفتی داشته‌ایم که می‌خوانید.

دستاورد اجرای ایتالیای «سالگشتگی» چه بود؟
به‌شخصه خیلی خوشحالم که بعد از مدت‌ها توانستیم در فستیوال سانتاکانجلو اجرا کنیم، این فستیوال که هرساله در شهری در ایتالیا به همین نام برگزار می‌شود، امسال چهلمین دوره‌‌اش برگزار می‌شد که به‌خاطر بحران‌های مالی، کشورهای اروپایی بالاخص ایتالیا چندسالی است که ترجیح داده‌اند بودجه محدود فرهنگی‌شان را بیشتر برای گروه‌های داخلی هزینه کنند، مثلا در این جشنواره اکثر آثار ایتالیایی یا نهایتا متعلق به کشورهای متمول اروپایی مثل سوئیس و آلمان بود که حاضرند هزینه‌های اجرای گروه‌های تئاتری‌شان در کشورهای دیگر را تأمین کنند به‌همین‌دلیل شانس اجرای گروه‌هایی مثل ما که تمام هزینه‌ها و دستمزدهایش را باید کشورهای دعوت‌کننده تأمین کنند خیلی کم می‌شود، منتها خوشبختانه امسال از آن سهمیه خیلی محدودی که برای اجراهای خارجی داشتند، امسال یک بخشی هم سهم گروه ما شد. 10 سال پیش هم ما نمایش «در میان ابرها» را آنجا اجرا کردیم و امسال هم «سالگشتگی» دعوت شد و آنجا دو اجرا داشتیم که اجراهای موفقی بودند و نقدهای خوبی درمورد کار در نشریات آنجا نوشته شد. علاوه‌برآن به‌واسطه اینکه من فیلم‌نامه «پذیرایی ساده» را نوشته بودم، در بخش کوچکی در همان فستیوال که فیلم‌های آوانگارد دنیا را نمایش می‌دادند فیلم «پذیرایی ساده» مانی حقیقی که من در فیلم‌نامه با ایشان همکاری کرده بودم به نمایش درآمد. البته ما به‌خاطر اجرای «شنیدن» زودتر برگشتیم و از بازخوردهای بعدی باخبر نیستیم منتها چیزی که خودمان شاهد بودیم، واکنش تماشاچی‌ها و منتقدها و مدیرهای فستیوال بود که همه از کار خوششان آمد.
جشنواره رقابتی بود؟
خوشبختانه اصولا جشنواره‌های اروپا برخلاف جشنواره فجر، رقابتی نیستند. در هیچ‌یک از جشنواره‌های مطرح تئاتر دنیا مثل آوینیون و ادینبورو، وین، بروکسل، برلین و... رقابت و داوری وجود ندارد. البته که بعضی‌وقت‌ها مثلا جشنواره زوریخ اسپانسر می‌گیرد که آن اسپانسر چندنفر را انتخاب می‌کند و به‌دلیل یک موضوع به‌خصوص جایزه‌ای به آثاری داده می‌شود ولی باز هم ماجرا رقابتی به شکل مرسومی که در فجر می‌بینیم نیست.
نمایش «سالگشتگی» شما حدودا در 10 شهر دیگر دنیا روی صحنه رفت. استقبال بین‌المللی از این نمایش چطور بود؟
خوشبختانه با وجود اینکه «سالگشتگی» نمایش چندان ساده‌ای به‌لحاظ قصه و ساختار نیست اما بازخوردها چه در ایران و چه خارج از ایران خیلی خوب بود و من از این بابت خوشحالم. حتی می‌توانم بگویم خارج از ایران، استقبال‌ها بیشتر بود. نقدهایی در تمامی روزنامه‌ها و ژورنا‌ل‌های مطرح دنیا مثل لوموند، گاردین، نیویورک‌تایمز و... روی کار نوشته شد که همه مثبت بود و خودم از این بابت خیلی راضی‌ام. علاوه‌بر آن «سالگشتگی» در خیلی جاهایی که معمولا نمایش‌های قبلی‌ام اجرا نرفته بودند توانست اجرا برود و به‌نوعی دایره مخاطبان ما را در دنیا گسترده‌تر کرد. ما برای اولین‌بار «سالگشتگی» را در نیویورک در جشنواره «آندر د ریدار» که یکی از مطرح‌ترین جشنواره‌های آمریکای شمالی است اجرا کردیم. با توجه به اینکه فضای این نمایش بسیار شخصی است و مانند دیگر نمایش‌های من، کلام‌محور است و به زبان فارسی ما آن را اجرا می‌کنیم و تماشاچی باید از طریق «بالانویس» داستان را دنبال کند، این تعداد اجرا در جشنواره‌های معتبر موفقیت به حساب می‌آید.
چه شد که بعد از 10 سال دوری، دوباره با اجرای «شنیدن» به تئاترشهر بازگشتید؟
این‌طور نبود که در این سال‌ها نخواهیم در تئاترشهر کار کنیم، ولی باید تمایلی وجود داشته باشد که از گروه دعوت شود که البته در این سال‌ها این اتفاق نیفتاد. واقعیتش من خودم هم حوصله چانه‌زنی با مدیران محترم را نداشتم. برای «شنیدن» هم اول اصلا روی تئاترشهر حساب نمی‌کردیم و دنبال همین سالن‌های خصوصی مثل باران بودیم اما در میانه راه متوجه شدیم به‌لحاظ فنی این سالن‌ها برای اجرایمان مناسب نیست و از سوی دیگر شورای سالن چارسو، وقتی آلمان بودم تماس گرفتند و گفتند تمایل دارند کاری آنجا اجرا کنم. با توجه به اینکه اجرای «شنیدن» با معماری سالن چارسو متناسب است به نظرم رسید که خب چرا که نه؟ به‌هرحال من هم همیشه دوست دارم در قدیمی‌ترین و مطرح‌ترین سالن شهر، تئاتر اجرا کنم. خوشبختانه از وقتی خانم مقتدی مدیریت تئاترشهر را هم پذیرفتند به نظر من یک تغییر نگرشی هم در این مجموعه اتفاق افتاده، به‌همین‌دلیل من که همیشه منتقد سیستم اداری تئاتر بودم (و البته هنوز هم هستم چون مدیریت هنری تصمیم‌های اشتباه در این سال‌ها زیاد داشته) اما مدیریت خانم مقتدی تا جایی که شاهدش بودم به‌نوعی هم‌گراتر است و ایشان به یک‌جور خرد جمعی معتقدند و سلیقه‌های مختلف را گرد هم آوردند. خوشبختانه تا امروز هم با گروه ما همکاری خیلی خوبی داشتند، به‌خصوص که اجرای ما هم اجرای چندان آسانی نیست. هم پرهزینه است و هم نیاز دارد که مدت طولانی‌تری سالن دست گروه باشد.
«شنیدن» چطور شکل گرفت؟
«شنیدن» اولین کار من است که تمام بازیگرانش خانم هستند. مدت‌ها یک تم و ایده‌ای درمورد دخترهای دانشجو و دخترهایی که در خوابگاه زندگی می‌کنند داشتم، در صحبت‌های مختلفی که با چند نفر از کسانی که تجربه زندگی در خوابگاه را داشتند و با یک تحقیق میدانی که مدت‌ها قبل انجام داده بودم، ایده یک نمایش‌نامه با این موضوع در ذهنم کلید خورد. از طرفی پسر جوانی که پیش‌تر از مدیران صحنه کارهای قبلی‌ام بود به اسم حامد نجابت، نمایش‌نامه‌ای نوشته بود «ما پانزده نفر» برای اجرای بچه‌های دبیرستانی که قصه یک سری دختر دبیرستانی را روایت می‌کرد که یک امتحانی داده‌اند و نمره خوب گرفته‌اند و دیگران شک کرده‌اند که نکند این دخترها سؤال‌ها را داشته‌اند و بعد دخترها می‌آمدند و در این‌باره توضیح می‌دادند. وقتی این نمایش‌نامه را خواندم برایم این موضوع جالب شد. اول قرار بود همان نمایش‌نامه دختران دانش‌آموز را کار کنم، اما این ایده دختران خوابگاه هم در ذهنم بیدار شد و با توجه به دغدغه قبلی، نمایش‌نامه‌ای نوشته‌ام که قصه دیگری دارد و ماجرای دخترانی جوان در خوابگاه است.
نسبت «شنیدن» با آثار پیشین شما همچون «ایوانف»، «رقص روی لیوان‌ها» یا «دیوار چهارم» چیست؟
به‌هرحال چه به لحاظ فرم و چه به لحاظ محتوا، «شنیدن» هم در راستای سایر کارهای من است. یکی از چیزهایی که مثلا در شخصیت‌های «ایوانف» بود و آنجا دائما درباره یک حس گناه صحبت می‌شد و شخصیت «ایوانف» به‌واسطه یک حس گناه دائمی که همیشه با او بود در آخر به یک انفعال یا افسردگی‌ رسید که دیگر اطرافیانش را هم تحت‌تأثیر قرار داد، در «شنیدن» هم علاوه‌بر حس گناه، تم ترس را هم داریم. ترس در آدم‌ها باعث می‌شود تصمیم‌های غلطی بگیرند که تا آخر عمر با حس گناهش مجبور باشند زندگی کنند. درحالی‌که ممکن است آن ترس صرفا ذهنی باشد و علتی حقیقی نداشته باشد. یکی از دخترها به‌دلیل ترس از اینکه مبادا از خوابگاه بیرونش کنند، تصمیم اشتباهی می‌گیرد که تا مدت‌ها باعث عذاب وجدانش می‌شود و این عذاب وجدان تم دیگری را ایجاد می‌کند که تم گذر زمان است که توی «سالگشتگی» و «تجربه‌های اخیر» هم وجود داشت؛ اینکه آدم‌ها چگونه در گذر زمان با حس گناهشان کنار می‌آیند. به‌لحاظ فرمی هم تجربه‌ای که توی «سالگشتگی» در زمینه استفاده از دوربین و ویدئو داشتم، در «شنیدن» خیلی بسط‌یافته‌تر و کامل‌تر شده و به‌هرحال نمایشی است که فکر می‌کنم وقتی تماشاچی ببیند می‌تواند ارتباطش را با کارهای قبلی‌ام متوجه شود.
شما در نشست خبری «سالگشتگی» که صد روز پس از آغازبه‌کار دولت یازدهم بود، گفتید آقای مرادخانی-معاونت هنری ارشاد- شفاف‌سازی نمی‌کند. هنوز هم بر این عقیده‌اید؟
به نظر من ایرادی که ایراد عمومی فضای عمومی تئاتر ماست این جذب حداکثری مخاطب‌ها به هر قیمتی است. اینکه صرفا درآمد و تماشاچی بیشتر باعث ارزش‌گذاری نمایش‌ها توسط مدیران سالن شده به نظر من خیلی تئاتر ما را به بیراهه برده است. این موضوع سبب شده مدیران سالن‌ها در مسائل هنری آثار که حیطه انحصاری کارگردان‌هاست دخالت کنند و شرط و شروط بگذارند که اگر مثلا فلانی و بهمانی برایت بازی کنند ما سالن را به تو می‌دهیم. این موضوع می‌تواند در سالن‌هایی که خصوصی اداره می‌شود اتفاق بیفتد، به‌هرحال هرکس اختیار مالش را دارد، اما در سالن‌های زیرمجموعه ارشاد مانند تالار وحدت این اتفاق نزدیک به فاجعه است. خوشبختانه ظاهرا امسال تصمیم بر این است که در تئاترشهر چنین اتفاقی نیفتد. چیزی که من از آن راضی‌ هستم، افزایش‌نیافتن قیمت بلیت‌های تئاترشهر است. وقتی تصمیم بر این شده که قیمت را پایین نگه دارند و حتی روزهای یکشنبه هم بلیت نیم‌بهاست، آن وقت شاید درآمد گروه‌ها کم شود، اما از طرفی قرار شده برابراین قیمت (15هزار تومان در سالن چارسو) در مقایسه با بلیتی که در ایرانشهر مثلا 25هزار تومان است مبلغي به‌عنوان کمک‌هزینه به گروه‌ها پرداخت شود که این یک تصمیم خیلی خوب و ایده‌آل است. با وجود اینکه پول‌هایی که مرکز هنرهای نمایشی قولش را می‌دهد مثل مهریه می‌ماند و باید بگوییم کی داده کی گرفته؟ و گرفتنش با خداست، اما به‌هرحال این تصمیم درستی است چون واقعا در این چند سال که بلیت‌ها گران شدند، تنها چیزی که در نظر گرفته نمی‌شد این بود که بخشی اعظمی از مخاطبان تئاتر، جوانان دانشجویی‌ هستند که با پول‌توجیبی زندگی می‌کنند. امیدوارم این تصمیم به دیگر سالن‌های زیرمجموعه مرکز هنرهای نمایشی تسری پیدا کند.
شما به‌عنوان یکی از کارگردانان مستقل و پیشگام تئاتر خصوصی، چالش اصلی تئاتر خصوصی را چه می‌دانید؟
چالش اصلی این است که تئاتر صددرصد خصوصی نباید وجود داشته باشد. همیشه مخالف آن هستم و اصولا تئاتر کاملا خصوصی ایده‌ای نیست که عملی باشد. تئاتر باید سوبسید داشته باشد. متأسفانه تئاتر خصوصی به دلیل جبران هزینه‌هایش، تبدیل شده به یک تئاتر‌ گران و بورژوا و وقتی تئاتر مخاطبان بورژوایی داشته باشد متأسفانه در شکل اجراها هم اثر می‌گذارد و اثرش بر استتیک آثار هم دیده می‌شود. تئاتر باید به شکل قبل برگردد و درعین‌حال که مجموعه‌هایی صددرصد خصوصی‌اند، مجموعه‌هایی هم باشند که به تئاتر سوبسید بدهند و دغدغه‌شان پرشدن سالن نباشد تا به‌واسطه این، تجربه‌های تئاتری هم داشته باشیم، اتفاقی که خلأاش در این سال‌ها وجود داشته و مدت‌هاست تجربه‌های متفاوت تئاتری ندیده‌ایم. به‌نظرم تئاتر خصوصی باید حداقل به شکل عمومی برداشته شود. مثلا قیمت‌های ایرانشهر آزاد باشد اما در کنارش تئاترهایی داشته باشیم که قیمت‌های معقول‌تری دارند تا به لحاظ هنری تجربه‌های جدیدی اتفاق بیفتد؛ تا نمایش‌هایی اجرا شوند که دغدغه پرکردن سالن ندارند و دغدغه‌های والاتری را از انسان معاصر مطرح می‌کنند.

امیررضا کوهستانی، سرپرست گروه تئاتر مهر است که اجراهای متعدد بین‌المللی، او را به «مارکوپولوی تئاتر ایران» مشهور کرده. کوهستانی چندروز پیش نمایش «سالگشتگی» را که پیش‌تر در تالار شمس اجرا کرده بود، به ایتالیا بُرد و هم‌اکنون نخستین اجراهای نمایش «شنیدن» را در تالار چارسوی تئاترشهر پشت‌سر می‌گذارد؛ نمايشي كه در همين اجراهاي نخست با چنان استقبالي روبه‌رو شده كه روزهاي پاياني هفته، دو‌اجرايي خواهد بود. با او درباره این دو اجرا گپ‌وگفتی داشته‌ایم که می‌خوانید.

دستاورد اجرای ایتالیای «سالگشتگی» چه بود؟
به‌شخصه خیلی خوشحالم که بعد از مدت‌ها توانستیم در فستیوال سانتاکانجلو اجرا کنیم، این فستیوال که هرساله در شهری در ایتالیا به همین نام برگزار می‌شود، امسال چهلمین دوره‌‌اش برگزار می‌شد که به‌خاطر بحران‌های مالی، کشورهای اروپایی بالاخص ایتالیا چندسالی است که ترجیح داده‌اند بودجه محدود فرهنگی‌شان را بیشتر برای گروه‌های داخلی هزینه کنند، مثلا در این جشنواره اکثر آثار ایتالیایی یا نهایتا متعلق به کشورهای متمول اروپایی مثل سوئیس و آلمان بود که حاضرند هزینه‌های اجرای گروه‌های تئاتری‌شان در کشورهای دیگر را تأمین کنند به‌همین‌دلیل شانس اجرای گروه‌هایی مثل ما که تمام هزینه‌ها و دستمزدهایش را باید کشورهای دعوت‌کننده تأمین کنند خیلی کم می‌شود، منتها خوشبختانه امسال از آن سهمیه خیلی محدودی که برای اجراهای خارجی داشتند، امسال یک بخشی هم سهم گروه ما شد. 10 سال پیش هم ما نمایش «در میان ابرها» را آنجا اجرا کردیم و امسال هم «سالگشتگی» دعوت شد و آنجا دو اجرا داشتیم که اجراهای موفقی بودند و نقدهای خوبی درمورد کار در نشریات آنجا نوشته شد. علاوه‌برآن به‌واسطه اینکه من فیلم‌نامه «پذیرایی ساده» را نوشته بودم، در بخش کوچکی در همان فستیوال که فیلم‌های آوانگارد دنیا را نمایش می‌دادند فیلم «پذیرایی ساده» مانی حقیقی که من در فیلم‌نامه با ایشان همکاری کرده بودم به نمایش درآمد. البته ما به‌خاطر اجرای «شنیدن» زودتر برگشتیم و از بازخوردهای بعدی باخبر نیستیم منتها چیزی که خودمان شاهد بودیم، واکنش تماشاچی‌ها و منتقدها و مدیرهای فستیوال بود که همه از کار خوششان آمد.
جشنواره رقابتی بود؟
خوشبختانه اصولا جشنواره‌های اروپا برخلاف جشنواره فجر، رقابتی نیستند. در هیچ‌یک از جشنواره‌های مطرح تئاتر دنیا مثل آوینیون و ادینبورو، وین، بروکسل، برلین و... رقابت و داوری وجود ندارد. البته که بعضی‌وقت‌ها مثلا جشنواره زوریخ اسپانسر می‌گیرد که آن اسپانسر چندنفر را انتخاب می‌کند و به‌دلیل یک موضوع به‌خصوص جایزه‌ای به آثاری داده می‌شود ولی باز هم ماجرا رقابتی به شکل مرسومی که در فجر می‌بینیم نیست.
نمایش «سالگشتگی» شما حدودا در 10 شهر دیگر دنیا روی صحنه رفت. استقبال بین‌المللی از این نمایش چطور بود؟
خوشبختانه با وجود اینکه «سالگشتگی» نمایش چندان ساده‌ای به‌لحاظ قصه و ساختار نیست اما بازخوردها چه در ایران و چه خارج از ایران خیلی خوب بود و من از این بابت خوشحالم. حتی می‌توانم بگویم خارج از ایران، استقبال‌ها بیشتر بود. نقدهایی در تمامی روزنامه‌ها و ژورنا‌ل‌های مطرح دنیا مثل لوموند، گاردین، نیویورک‌تایمز و... روی کار نوشته شد که همه مثبت بود و خودم از این بابت خیلی راضی‌ام. علاوه‌بر آن «سالگشتگی» در خیلی جاهایی که معمولا نمایش‌های قبلی‌ام اجرا نرفته بودند توانست اجرا برود و به‌نوعی دایره مخاطبان ما را در دنیا گسترده‌تر کرد. ما برای اولین‌بار «سالگشتگی» را در نیویورک در جشنواره «آندر د ریدار» که یکی از مطرح‌ترین جشنواره‌های آمریکای شمالی است اجرا کردیم. با توجه به اینکه فضای این نمایش بسیار شخصی است و مانند دیگر نمایش‌های من، کلام‌محور است و به زبان فارسی ما آن را اجرا می‌کنیم و تماشاچی باید از طریق «بالانویس» داستان را دنبال کند، این تعداد اجرا در جشنواره‌های معتبر موفقیت به حساب می‌آید.
چه شد که بعد از 10 سال دوری، دوباره با اجرای «شنیدن» به تئاترشهر بازگشتید؟
این‌طور نبود که در این سال‌ها نخواهیم در تئاترشهر کار کنیم، ولی باید تمایلی وجود داشته باشد که از گروه دعوت شود که البته در این سال‌ها این اتفاق نیفتاد. واقعیتش من خودم هم حوصله چانه‌زنی با مدیران محترم را نداشتم. برای «شنیدن» هم اول اصلا روی تئاترشهر حساب نمی‌کردیم و دنبال همین سالن‌های خصوصی مثل باران بودیم اما در میانه راه متوجه شدیم به‌لحاظ فنی این سالن‌ها برای اجرایمان مناسب نیست و از سوی دیگر شورای سالن چارسو، وقتی آلمان بودم تماس گرفتند و گفتند تمایل دارند کاری آنجا اجرا کنم. با توجه به اینکه اجرای «شنیدن» با معماری سالن چارسو متناسب است به نظرم رسید که خب چرا که نه؟ به‌هرحال من هم همیشه دوست دارم در قدیمی‌ترین و مطرح‌ترین سالن شهر، تئاتر اجرا کنم. خوشبختانه از وقتی خانم مقتدی مدیریت تئاترشهر را هم پذیرفتند به نظر من یک تغییر نگرشی هم در این مجموعه اتفاق افتاده، به‌همین‌دلیل من که همیشه منتقد سیستم اداری تئاتر بودم (و البته هنوز هم هستم چون مدیریت هنری تصمیم‌های اشتباه در این سال‌ها زیاد داشته) اما مدیریت خانم مقتدی تا جایی که شاهدش بودم به‌نوعی هم‌گراتر است و ایشان به یک‌جور خرد جمعی معتقدند و سلیقه‌های مختلف را گرد هم آوردند. خوشبختانه تا امروز هم با گروه ما همکاری خیلی خوبی داشتند، به‌خصوص که اجرای ما هم اجرای چندان آسانی نیست. هم پرهزینه است و هم نیاز دارد که مدت طولانی‌تری سالن دست گروه باشد.
«شنیدن» چطور شکل گرفت؟
«شنیدن» اولین کار من است که تمام بازیگرانش خانم هستند. مدت‌ها یک تم و ایده‌ای درمورد دخترهای دانشجو و دخترهایی که در خوابگاه زندگی می‌کنند داشتم، در صحبت‌های مختلفی که با چند نفر از کسانی که تجربه زندگی در خوابگاه را داشتند و با یک تحقیق میدانی که مدت‌ها قبل انجام داده بودم، ایده یک نمایش‌نامه با این موضوع در ذهنم کلید خورد. از طرفی پسر جوانی که پیش‌تر از مدیران صحنه کارهای قبلی‌ام بود به اسم حامد نجابت، نمایش‌نامه‌ای نوشته بود «ما پانزده نفر» برای اجرای بچه‌های دبیرستانی که قصه یک سری دختر دبیرستانی را روایت می‌کرد که یک امتحانی داده‌اند و نمره خوب گرفته‌اند و دیگران شک کرده‌اند که نکند این دخترها سؤال‌ها را داشته‌اند و بعد دخترها می‌آمدند و در این‌باره توضیح می‌دادند. وقتی این نمایش‌نامه را خواندم برایم این موضوع جالب شد. اول قرار بود همان نمایش‌نامه دختران دانش‌آموز را کار کنم، اما این ایده دختران خوابگاه هم در ذهنم بیدار شد و با توجه به دغدغه قبلی، نمایش‌نامه‌ای نوشته‌ام که قصه دیگری دارد و ماجرای دخترانی جوان در خوابگاه است.
نسبت «شنیدن» با آثار پیشین شما همچون «ایوانف»، «رقص روی لیوان‌ها» یا «دیوار چهارم» چیست؟
به‌هرحال چه به لحاظ فرم و چه به لحاظ محتوا، «شنیدن» هم در راستای سایر کارهای من است. یکی از چیزهایی که مثلا در شخصیت‌های «ایوانف» بود و آنجا دائما درباره یک حس گناه صحبت می‌شد و شخصیت «ایوانف» به‌واسطه یک حس گناه دائمی که همیشه با او بود در آخر به یک انفعال یا افسردگی‌ رسید که دیگر اطرافیانش را هم تحت‌تأثیر قرار داد، در «شنیدن» هم علاوه‌بر حس گناه، تم ترس را هم داریم. ترس در آدم‌ها باعث می‌شود تصمیم‌های غلطی بگیرند که تا آخر عمر با حس گناهش مجبور باشند زندگی کنند. درحالی‌که ممکن است آن ترس صرفا ذهنی باشد و علتی حقیقی نداشته باشد. یکی از دخترها به‌دلیل ترس از اینکه مبادا از خوابگاه بیرونش کنند، تصمیم اشتباهی می‌گیرد که تا مدت‌ها باعث عذاب وجدانش می‌شود و این عذاب وجدان تم دیگری را ایجاد می‌کند که تم گذر زمان است که توی «سالگشتگی» و «تجربه‌های اخیر» هم وجود داشت؛ اینکه آدم‌ها چگونه در گذر زمان با حس گناهشان کنار می‌آیند. به‌لحاظ فرمی هم تجربه‌ای که توی «سالگشتگی» در زمینه استفاده از دوربین و ویدئو داشتم، در «شنیدن» خیلی بسط‌یافته‌تر و کامل‌تر شده و به‌هرحال نمایشی است که فکر می‌کنم وقتی تماشاچی ببیند می‌تواند ارتباطش را با کارهای قبلی‌ام متوجه شود.
شما در نشست خبری «سالگشتگی» که صد روز پس از آغازبه‌کار دولت یازدهم بود، گفتید آقای مرادخانی-معاونت هنری ارشاد- شفاف‌سازی نمی‌کند. هنوز هم بر این عقیده‌اید؟
به نظر من ایرادی که ایراد عمومی فضای عمومی تئاتر ماست این جذب حداکثری مخاطب‌ها به هر قیمتی است. اینکه صرفا درآمد و تماشاچی بیشتر باعث ارزش‌گذاری نمایش‌ها توسط مدیران سالن شده به نظر من خیلی تئاتر ما را به بیراهه برده است. این موضوع سبب شده مدیران سالن‌ها در مسائل هنری آثار که حیطه انحصاری کارگردان‌هاست دخالت کنند و شرط و شروط بگذارند که اگر مثلا فلانی و بهمانی برایت بازی کنند ما سالن را به تو می‌دهیم. این موضوع می‌تواند در سالن‌هایی که خصوصی اداره می‌شود اتفاق بیفتد، به‌هرحال هرکس اختیار مالش را دارد، اما در سالن‌های زیرمجموعه ارشاد مانند تالار وحدت این اتفاق نزدیک به فاجعه است. خوشبختانه ظاهرا امسال تصمیم بر این است که در تئاترشهر چنین اتفاقی نیفتد. چیزی که من از آن راضی‌ هستم، افزایش‌نیافتن قیمت بلیت‌های تئاترشهر است. وقتی تصمیم بر این شده که قیمت را پایین نگه دارند و حتی روزهای یکشنبه هم بلیت نیم‌بهاست، آن وقت شاید درآمد گروه‌ها کم شود، اما از طرفی قرار شده برابراین قیمت (15هزار تومان در سالن چارسو) در مقایسه با بلیتی که در ایرانشهر مثلا 25هزار تومان است مبلغي به‌عنوان کمک‌هزینه به گروه‌ها پرداخت شود که این یک تصمیم خیلی خوب و ایده‌آل است. با وجود اینکه پول‌هایی که مرکز هنرهای نمایشی قولش را می‌دهد مثل مهریه می‌ماند و باید بگوییم کی داده کی گرفته؟ و گرفتنش با خداست، اما به‌هرحال این تصمیم درستی است چون واقعا در این چند سال که بلیت‌ها گران شدند، تنها چیزی که در نظر گرفته نمی‌شد این بود که بخشی اعظمی از مخاطبان تئاتر، جوانان دانشجویی‌ هستند که با پول‌توجیبی زندگی می‌کنند. امیدوارم این تصمیم به دیگر سالن‌های زیرمجموعه مرکز هنرهای نمایشی تسری پیدا کند.
شما به‌عنوان یکی از کارگردانان مستقل و پیشگام تئاتر خصوصی، چالش اصلی تئاتر خصوصی را چه می‌دانید؟
چالش اصلی این است که تئاتر صددرصد خصوصی نباید وجود داشته باشد. همیشه مخالف آن هستم و اصولا تئاتر کاملا خصوصی ایده‌ای نیست که عملی باشد. تئاتر باید سوبسید داشته باشد. متأسفانه تئاتر خصوصی به دلیل جبران هزینه‌هایش، تبدیل شده به یک تئاتر‌ گران و بورژوا و وقتی تئاتر مخاطبان بورژوایی داشته باشد متأسفانه در شکل اجراها هم اثر می‌گذارد و اثرش بر استتیک آثار هم دیده می‌شود. تئاتر باید به شکل قبل برگردد و درعین‌حال که مجموعه‌هایی صددرصد خصوصی‌اند، مجموعه‌هایی هم باشند که به تئاتر سوبسید بدهند و دغدغه‌شان پرشدن سالن نباشد تا به‌واسطه این، تجربه‌های تئاتری هم داشته باشیم، اتفاقی که خلأاش در این سال‌ها وجود داشته و مدت‌هاست تجربه‌های متفاوت تئاتری ندیده‌ایم. به‌نظرم تئاتر خصوصی باید حداقل به شکل عمومی برداشته شود. مثلا قیمت‌های ایرانشهر آزاد باشد اما در کنارش تئاترهایی داشته باشیم که قیمت‌های معقول‌تری دارند تا به لحاظ هنری تجربه‌های جدیدی اتفاق بیفتد؛ تا نمایش‌هایی اجرا شوند که دغدغه پرکردن سالن ندارند و دغدغه‌های والاتری را از انسان معاصر مطرح می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.