|

درباره «غثیانِ» سارتر

خاطرات بدون تاریخ

«شایسته آن است که رویدادها را هر روزه نوشت. برای فهم روشن آنها دفترچه خاطراتی تنظیم کرد. جایز نیست نکته‌های ظریف، ‌وقایع کوچک، حتی آنهایی که چیزی به حساب نمی‌آیند، از قلم بیفتد، و خصوصا که باید آنها را طبقه‌بندی کرد. باید گفت که من این میز، کوچه، مردم، و بسته توتون خود را چگونه می‌بینم، زیرا این همان چیزی است که عوض شده است. باید دقیقا وسعت و ذات این دگرگونی را معین کرد. مثلا، این‌جا یک جعبه مقوایی است که مرکب‌دان مرا در خود جای داده است. باید سعی کنم بگویم پیش از این، آن را چگونه می‌دیدم و اکنون آن را. بسیار خب، این یک مکعب مستطیل است، به‌خوبی توی چشم می‌آید، درکی از آن نمی‌توان داشت. نمی‌شود درباره آن چیزی گفت. فکر می‌کنم تنظیم دفترچه خاطرات چنین خطری در پی دارد: درباره همه چیز اغراق می‌کنیم، گوش به زنگ می‌نشینیم، ‌دائما حقیقت را مخدوش می‌کنیم».
«غثیانِ» ژان پل سارتر این‌طور آغاز می‌شود. یادداشت‌هایی که در میان ورق‌‌کاغذهای آنتوان روکانتن پیدا شده است. (و به گفته ناشر آن) بی‌هیچ دخل و تصرفی منتشر شده‌اند. «نخستین صفحه بدون تاریخ است، اما ما دلایل خوبی داریم تا چنین بیندیشیم که این صفحه، چند هفته‌ای پیش از شروع خاطره‌نویسی روزانه به‌معنای دقیق کلمه نگاشته شده است. بنابراین، این صفحه علی‌القاعده حداکثر، اوایل ژانویه 1932 تحریر شده است. در آن دوره آنتوان روکانتن پس از سفرکردن به اروپای مرکزی، آفریقای شمالی و خاور دور، به مدت سه سال در بوویل اقامت گزید، تا این‌که در آن‌جا تحقیقات تاریخی‌اش را در مورد مارکی دو رولبون به اتمام برساند.» مترجم کتاب در مقدمه چندین صفحه‌ای کتاب درباره سارترِ نویسنده و فیلسوف، زندگی و آثارش نوشته است و درباره غثیان و مفهوم آن.‌» اصل عمده و اساسی در ادبیات، آن‌گونه که سارتر می‌گوید، بررسی رابطه انسان با جهانی نامعقول است: جهانی کمتر دل‌پذیر، آکنده از ابهام و تردید، آکنده از اضطراب؛ و جهان آنتوان روکانتن از این امر مستثنی نیست. غثیان، حدیث انسان تنهایی است که در چرخ و واچرخ زمان، از تنهایی خویش پناهگاهی می‌سازد تا بتواند در مقابل هجوم افکار سرد و تیره و سهمگین تاب بیاورد و روزنی بجوید. افکاری که او را به هر سو می‌برد: به حقایق بی‌چون ‌و چرای زندگی انسان‌ها، به قدم‌های کند و سنگین یک پیرزن در درازنای زمان، به اشیای قطاری در راه، و به نور کم‌رمق سپیده‌دم. او در پس این تفکرات روزنی را می‌جوید تا به موقعیتش در جهان روشنایی بخشد، تا بتواند به درون‌کاوی خویش بپردازد؛ روزنی که برای ادامه زیستنش توجیهی به دست دهد: می‌خواهم پیش از آنکه خیلی دیر شود به‌وضوح درونم را ببینم. غثیان کتابی است که از درون حرف می‌زند، نوعی تشریح موجود است. به دنبال نسبت وجود با آگاهی است و ارتباط آن با اشیاء،‌ همان ناشناخته‌های به‌ظاهر آشنا. غثیان زندگی‌های بی‌هویت را به تصویر می‌کشد و از وجود تاریخی سخن به میان می‌آورد. سارتر بر این عقیده است که انسان هیچ نیست مگر چیزی که خود آن را می‌سازد. به این سبب است که روکانتن نمی‌خواهد میان این دیوارها به یک حال بماند». و سرآخر اینکه غثیان مقایسه آدم است با اشیا و برعکس.

«شایسته آن است که رویدادها را هر روزه نوشت. برای فهم روشن آنها دفترچه خاطراتی تنظیم کرد. جایز نیست نکته‌های ظریف، ‌وقایع کوچک، حتی آنهایی که چیزی به حساب نمی‌آیند، از قلم بیفتد، و خصوصا که باید آنها را طبقه‌بندی کرد. باید گفت که من این میز، کوچه، مردم، و بسته توتون خود را چگونه می‌بینم، زیرا این همان چیزی است که عوض شده است. باید دقیقا وسعت و ذات این دگرگونی را معین کرد. مثلا، این‌جا یک جعبه مقوایی است که مرکب‌دان مرا در خود جای داده است. باید سعی کنم بگویم پیش از این، آن را چگونه می‌دیدم و اکنون آن را. بسیار خب، این یک مکعب مستطیل است، به‌خوبی توی چشم می‌آید، درکی از آن نمی‌توان داشت. نمی‌شود درباره آن چیزی گفت. فکر می‌کنم تنظیم دفترچه خاطرات چنین خطری در پی دارد: درباره همه چیز اغراق می‌کنیم، گوش به زنگ می‌نشینیم، ‌دائما حقیقت را مخدوش می‌کنیم».
«غثیانِ» ژان پل سارتر این‌طور آغاز می‌شود. یادداشت‌هایی که در میان ورق‌‌کاغذهای آنتوان روکانتن پیدا شده است. (و به گفته ناشر آن) بی‌هیچ دخل و تصرفی منتشر شده‌اند. «نخستین صفحه بدون تاریخ است، اما ما دلایل خوبی داریم تا چنین بیندیشیم که این صفحه، چند هفته‌ای پیش از شروع خاطره‌نویسی روزانه به‌معنای دقیق کلمه نگاشته شده است. بنابراین، این صفحه علی‌القاعده حداکثر، اوایل ژانویه 1932 تحریر شده است. در آن دوره آنتوان روکانتن پس از سفرکردن به اروپای مرکزی، آفریقای شمالی و خاور دور، به مدت سه سال در بوویل اقامت گزید، تا این‌که در آن‌جا تحقیقات تاریخی‌اش را در مورد مارکی دو رولبون به اتمام برساند.» مترجم کتاب در مقدمه چندین صفحه‌ای کتاب درباره سارترِ نویسنده و فیلسوف، زندگی و آثارش نوشته است و درباره غثیان و مفهوم آن.‌» اصل عمده و اساسی در ادبیات، آن‌گونه که سارتر می‌گوید، بررسی رابطه انسان با جهانی نامعقول است: جهانی کمتر دل‌پذیر، آکنده از ابهام و تردید، آکنده از اضطراب؛ و جهان آنتوان روکانتن از این امر مستثنی نیست. غثیان، حدیث انسان تنهایی است که در چرخ و واچرخ زمان، از تنهایی خویش پناهگاهی می‌سازد تا بتواند در مقابل هجوم افکار سرد و تیره و سهمگین تاب بیاورد و روزنی بجوید. افکاری که او را به هر سو می‌برد: به حقایق بی‌چون ‌و چرای زندگی انسان‌ها، به قدم‌های کند و سنگین یک پیرزن در درازنای زمان، به اشیای قطاری در راه، و به نور کم‌رمق سپیده‌دم. او در پس این تفکرات روزنی را می‌جوید تا به موقعیتش در جهان روشنایی بخشد، تا بتواند به درون‌کاوی خویش بپردازد؛ روزنی که برای ادامه زیستنش توجیهی به دست دهد: می‌خواهم پیش از آنکه خیلی دیر شود به‌وضوح درونم را ببینم. غثیان کتابی است که از درون حرف می‌زند، نوعی تشریح موجود است. به دنبال نسبت وجود با آگاهی است و ارتباط آن با اشیاء،‌ همان ناشناخته‌های به‌ظاهر آشنا. غثیان زندگی‌های بی‌هویت را به تصویر می‌کشد و از وجود تاریخی سخن به میان می‌آورد. سارتر بر این عقیده است که انسان هیچ نیست مگر چیزی که خود آن را می‌سازد. به این سبب است که روکانتن نمی‌خواهد میان این دیوارها به یک حال بماند». و سرآخر اینکه غثیان مقایسه آدم است با اشیا و برعکس.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.