|

آیین دادرسی کیفری جدید و حقوق دفاعی متهم

عبدالصمد خرمشاهی. وکیل دادگستری

امروزه حقوق دفاعی متهم در اسناد بین‌المللی و منطق‌های حقوق‌بشری و قوانین داخلی کشورها ذکر می‌شود و اغلب کشورها خود را ملزم به رعایت آن می‌دانند. یکی از ارکان اصلی این حقوق، اجازه‌گرفتن وکیل برای متهم است. قانون آیین دادرسی کیفری که از اول تیر سال‌ِجاری قابلیت اجرائی پیدا کرده است، قطع نظر از پاره‌ای از تغییرات و اصلاحات اعمال‌شده توسط قوه‌قضائیه در آخرین لحظات که بعضی از اصلاحات آن موجب واکنش منفی وکلا و حقوق‌دانان شد، نسبت به قانون سابق قطعا کامل‌تر و جامع‌تر و مهم‌تر از همه، حافظ حقوق دفاعی بیشتری برای متهم است. صدر ماده 190 قانون موصوف اشعار می‌دارد متهم می‌تواند در مرحله تحقیقات مقدماتی یک وکیل دادگستری همراه خود داشته باشد. این حق باید پیش از شروع تحقیق توسط بازپرس به متهم ابلاغ و تفهیم شود. اکنون ماجرای پرونده‌ای را بازگو می‌کنم که شرح حالش را امروز در همین صفحه خوانده‌اید. خلاصه ماجرا این است که جوان 17ساله‌ای در یکی از شهرستان‌های مرزی، ساعت 10 شب بعد از خروج از باشگاه با مزاحمت و سوءقصد فرد شروری مواجه می‌شود و بعد از یک درگیری، که به ادعای او با انگیزه دفاع از شرف و حیثیت خودش بوده است، فرد شرور را به قتل می‌رساند و روز بعد نیز دستگیر می‌شود. صرفِ‌نظر از اینکه عمل نام‌برده از مصادیق دفاع مشروع بوده است یا خیر، که قطعا در دادگاه کیفری استان نتیجه‌اش معلوم خواهد شد، نکته قابل‌ ملاحظه پرونده این است که جانشین بازپرس در بدو تحقیقات مستند به ماده یاد‌شده حق داشتن وکیل را به متهم تفهیم کرده است و حتی حسب شنیده‌ها به وی می‌گوید می‌تواند تا گرفتن وکیل حرفی نزند. در نهایت خانواده متهم بلافاصله‌ درصدد تعیین وکیل بر‌می‌آیند و ظرف چند روز وکیل منتخب خود را به دادسرا معرفی می‌کنند و روند تحقیقات با حضور وکیل ادامه پیدا می‌کند. نکته توجه‌برانگیز اینجاست که در فرایند اجرای عدالت کیفری، تحقیقات اولیه نقش اساسی و مؤثری در شکل‌گیری توازن و تعادل دو کفه ترازوی عدالت دارد و شکی نیست که حضور یک وکیل متبحر و آگاه به‌همراه متهم در همان مراحل اولیه تحقیقات، می‌تواند مسیر شفاف و روشنی برای رسیدن به یک حکم عادلانه و منصفانه در پرونده ترسیم کند.

امروزه حقوق دفاعی متهم در اسناد بین‌المللی و منطق‌های حقوق‌بشری و قوانین داخلی کشورها ذکر می‌شود و اغلب کشورها خود را ملزم به رعایت آن می‌دانند. یکی از ارکان اصلی این حقوق، اجازه‌گرفتن وکیل برای متهم است. قانون آیین دادرسی کیفری که از اول تیر سال‌ِجاری قابلیت اجرائی پیدا کرده است، قطع نظر از پاره‌ای از تغییرات و اصلاحات اعمال‌شده توسط قوه‌قضائیه در آخرین لحظات که بعضی از اصلاحات آن موجب واکنش منفی وکلا و حقوق‌دانان شد، نسبت به قانون سابق قطعا کامل‌تر و جامع‌تر و مهم‌تر از همه، حافظ حقوق دفاعی بیشتری برای متهم است. صدر ماده 190 قانون موصوف اشعار می‌دارد متهم می‌تواند در مرحله تحقیقات مقدماتی یک وکیل دادگستری همراه خود داشته باشد. این حق باید پیش از شروع تحقیق توسط بازپرس به متهم ابلاغ و تفهیم شود. اکنون ماجرای پرونده‌ای را بازگو می‌کنم که شرح حالش را امروز در همین صفحه خوانده‌اید. خلاصه ماجرا این است که جوان 17ساله‌ای در یکی از شهرستان‌های مرزی، ساعت 10 شب بعد از خروج از باشگاه با مزاحمت و سوءقصد فرد شروری مواجه می‌شود و بعد از یک درگیری، که به ادعای او با انگیزه دفاع از شرف و حیثیت خودش بوده است، فرد شرور را به قتل می‌رساند و روز بعد نیز دستگیر می‌شود. صرفِ‌نظر از اینکه عمل نام‌برده از مصادیق دفاع مشروع بوده است یا خیر، که قطعا در دادگاه کیفری استان نتیجه‌اش معلوم خواهد شد، نکته قابل‌ ملاحظه پرونده این است که جانشین بازپرس در بدو تحقیقات مستند به ماده یاد‌شده حق داشتن وکیل را به متهم تفهیم کرده است و حتی حسب شنیده‌ها به وی می‌گوید می‌تواند تا گرفتن وکیل حرفی نزند. در نهایت خانواده متهم بلافاصله‌ درصدد تعیین وکیل بر‌می‌آیند و ظرف چند روز وکیل منتخب خود را به دادسرا معرفی می‌کنند و روند تحقیقات با حضور وکیل ادامه پیدا می‌کند. نکته توجه‌برانگیز اینجاست که در فرایند اجرای عدالت کیفری، تحقیقات اولیه نقش اساسی و مؤثری در شکل‌گیری توازن و تعادل دو کفه ترازوی عدالت دارد و شکی نیست که حضور یک وکیل متبحر و آگاه به‌همراه متهم در همان مراحل اولیه تحقیقات، می‌تواند مسیر شفاف و روشنی برای رسیدن به یک حکم عادلانه و منصفانه در پرونده ترسیم کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.